Başvuru yerini tazminat talebinin hukukî dayanağı belirler. Beraat veya kovuşturmaya yer olmadığı kararına dayanan kişi ile tutuklama şartlarının baştan bulunmadığını ileri süren kişi aynı mercie başvurmaz.
Başvurucu önce CMK m. 141'deki sebebini seçer; ardından kesinleşme ve tebliğ tarihlerini çıkarır, maddi kaybını belgeler ve özgürlük kaybının kişisel etkilerini açıklar. Bu sıra, 2024'te değişen görev kuralıyla sürelerin birbirine karışmasını önler.
Talebin dayanağı başvuru yolunu belirler
CMK m. 141 birden fazla tazminat sebebi düzenler. Tutuklamayla ilgili iki yol özellikle ayrılır:
- Sonuçtan doğan tazminat
Kişi kanuna uygun biçimde yakalanmış veya tutuklanmış; soruşturma kovuşturmaya yer olmadığı kararıyla ya da dava beraatle sonuçlanmıştır. CMK m. 141/1-e bu sonucu ayrıca tazminat sebebi sayar. - Tedbirdeki hukuka aykırılıktan doğan tazminat
Kişi, yakalama veya tutuklama şartlarının bulunmadığını, gözaltı süresinin aşıldığını, makul sürede hâkim önüne çıkarılmadığını ya da tutukluluğun gereğinden uzun sürdüğünü ileri sürer.
Anayasa Mahkemesi Gülseren Çıtak kararında, beraat veya kovuşturmaya yer olmadığı kararına dayanan CMK m. 141/1-e başvurusunda ilk tutuklama kararının ayrıca hukuka aykırı olduğunun kanıtlanmasını aramamıştır. Kişi kararın kesinleşmesini ve uğradığı zararı gösterir.
Tedbirin başlangıcıTutuklama şartları ve nedenleri hangi sırayla incelenir?→Tazminat Komisyonu ile ağır ceza mahkemesi farklı sebeplere bakar
1 Haziran 2024 ve sonrasında yapılan başvurularda görev ayrımı şöyledir:
| CMK dayanağı | Başvuru yeri | Başlıca durum |
|---|---|---|
| CMK m. 141/1-e | Tazminat Komisyonu | Yakalama veya tutuklamadan sonra kovuşturmaya yer olmadığı ya da beraat kararı verilmesi |
| CMK m. 141/1-f | Tazminat Komisyonu | Gözaltı ve tutukluluk süresinin hükümlülük süresini aşması veya yalnız para cezasına hükmedilmesi |
| CMK m. 141/1-l | Tazminat Komisyonu | Konutu terk etmeme ya da tedavi yükümlülüğünden sonra kovuşturmaya yer olmadığı veya beraat kararı verilmesi |
| CMK m. 141'deki diğer sebepler | Ağır ceza mahkemesi | Kanunî şartlar olmadan tutuklama, uzun tutukluluk, gözaltı süresinin aşılması ve diğer usul ihlalleri |
Başvurucu bir olayda birden fazla sebep ileri sürebilir. Ağır ceza mahkemesi kendi görevindeki kısmı inceler; m. 141/1-e, f veya l kapsamındaki kısmı ayırıp Tazminat Komisyonuna gönderir. Yalnız Komisyonun görevindeki bir talep mahkemeye verilmişse mahkeme dosyayı görevli Komisyona yollar.
2024'ten önceki ev hapsi de tazminat doğurur. Konutu terk etmemeyi ayrıca tazminat sebebi sayan (l) bendi CMK m. 141'e 2.3.2024'te 7499 sayılı Kanunla eklendi. Ceza Genel Kurulu, bu tarihten önce uygulanan tedbir için de tazminat hakkı bulunduğunu kabul etti: 2017'de bir ay yedi gün konutu terk etmeme yükümlülüğü altında kalan ve 2018'de kasten öldürme suçundan beraat eden kişinin talebini reddeden Özel Daire bozmasını kaldırdı. Kurul, Anayasa Mahkemesinin benzer bir başvuruda verdiği karara ve bu yükümlülük altında geçen sürenin cezadan mahsubunu öngören CMK m. 109/6'ya dayandı (E.2024/72, K.2025/424, 22.10.2025, altı karşı oyla oyçokluğu).
Beraat veya kovuşturmaya yer olmadığı başvurusu Komisyona yapılır
Kişi kesinleşmiş beraat ya da kovuşturmaya yer olmadığı kararını, yakalama–tutuklama tarihlerini ve zarar belgelerini Tazminat Komisyonuna sunar. Beraatin delil yetersizliğine dayanması başvuru hakkını kaldırmaz; CMK m. 141/1-e beraat gerekçeleri arasında bu yönden ayrım yapmaz.
Bir kısım suçtan beraat, bir kısmından düşme. Tutuklandığı suçların bir kısmından beraat eden, kalanı için davası düşen kişi de tazminat isteyebilir. Yargıtay 12. Ceza Dairesi, bu durumda yakalama veya tutuklamanın haklı olduğunu gösteren bir karar bulunmadığını ve beraatle tazminat şartının oluştuğunu belirterek bölge adliye mahkemeleri arasındaki farklı uygulamayı bu yönde giderdi (E. 2024/776, K. 2024/7317, 9.12.2024, uyuşmazlığın giderilmesi).
Komisyon kararına karşı kişi, kararın tebliğinden itibaren on beş gün içinde Komisyon aracılığıyla Ankara Bölge İdare Mahkemesine itiraz eder. Bölge İdare Mahkemesi bu itiraz hakkında kesin karar verir.
Tedbirdeki hukuka aykırılık başvurusunu ağır ceza mahkemesi inceler
Kişi kanundaki şartlar bulunmadan tutuklandığını, gözaltı süresinin aşıldığını veya tutukluluğun makul süreyi geçtiğini ileri sürüyorsa CMK m. 142'deki görevli ağır ceza mahkemesine başvurur. Kural olarak zarar görenin oturduğu yer ağır ceza mahkemesi dosyaya bakar; işlemi bu mahkeme yapmışsa ve aynı yerde başka daire yoksa en yakın ağır ceza mahkemesi görevlidir.
Mahkeme Hazine temsilcisinin görüşünü alır, gerekli araştırmayı yapar ve duruşma sonunda karar verir. Taraflar bu karara karşı istinafa başvurabilir; bölge adliye mahkemesi esas hakkında kesin karar kurar.
Mahkeme her iddiayı karara bağlar. Ali Ürküt (2) kararında başvurucu yakalama ve gözaltının hukuki olmadığını, gözaltı ve tutukluluğun makul süreyi aştığını, itirazlarının matbu gerekçeyle reddedildiğini ileri sürerek CMK m. 141 ve 142'ye dayanan tazminat davası açmıştı. Ağır ceza mahkemesi, başvurucu görevinden maaş almaya devam ettiği için maddi zararı bulunmadığını ve tutukluluk incelemelerinin süresinde yapıldığını belirterek davayı reddetti. Anayasa Mahkemesi bu iddiaların ve manevi zarar talebinin hiç değerlendirilmediğini, olumlu ya da olumsuz bir hüküm kurulmadığını belirterek karar hakkının ihlal edildiğine oybirliğiyle karar verdi ve yeniden yargılamaya hükmetti (B. No: 2022/77032, 3.3.2026, §§ 33-35). Davacı dilekçede her hukuka aykırılık iddiasını ayrı başlıkla yazmalı; maddi zarar bulunmasa bile manevi tazminat talebinin ayrıca karara bağlanmasını istemelidir.
Başvuru süresi tebliğ ve kesinleşme tarihlerinden hesaplanır
Kişi, kararın veya hükmün kesinleştiğinin kendisine tebliğ edildiği tarihten itibaren üç ay içinde başvurur. Başvuru, her durumda kararın kesinleştiği tarihi izleyen bir yıl içinde yapılır.
Örneğin beraat kararı 10 Ocak'ta kesinleşmiş ve bu kesinleşme kişiye 1 Mart'ta tebliğ edilmişse üç aylık süre 1 Mart'tan başlar; bir yıllık üst sınır ise 10 Ocak tarihinden hesaplanır. Başvurucu karar tarihini, kesinleşme tarihini ve kesinleşmenin tebliğ tarihini dosyadan ayrı ayrı çıkarır.
CMK m. 141/1-e kapsamındaki başvuru kesinleşmiş beraat veya kovuşturmaya yer olmadığı kararına dayanır. Gözaltı süresinin aşılması veya yakının bilgilendirilmemesi gibi bazı diğer sebeplerde mahkeme, zararın ceza davası bitmeden belirlenip belirlenemeyeceğini ilgili bent üzerinden inceler.
Başvurucu zararı düzenli bir belge paketiyle gösterir
Dilekçe açık kimlik ve adresi, uygulanan tedbirin niteliği ile süresini, istenen maddi ve manevi tazminat miktarını ve bunların belgelerini içerir. Merci eksik zorunlu bilgilerin tamamlanması için bir ay süre verir.
- Karar ve kesinleşmeBeraat, kovuşturmaya yer olmadığı veya diğer ilgili karar ile kesinleşme ve tebliğ kayıtları.
- Tedbir çizelgesiYakalama, gözaltı, tutuklama, tahliye ve varsa konutu terk etmeme başlangıç–bitiş tarihleri.
- Gelir belgeleriBordro, vergi kaydı, banka hareketi, sözleşme, ücret kesintisi veya meslek kazancını gösteren kayıtlar.
- Doğrudan giderlerTedbirle bağlantılı ve belgeye bağlanabilen ödemeler ile başka mali kayıplar.
- Kişisel etkilerSağlık, aile, bakım, eğitim ve çalışma yaşamındaki sonuçları gösteren rapor, yazışma veya diğer kayıtlar.
Tazminat Komisyonunun görevindeki taleplerde Adalet Bakanlığının yayımladığı Koruma Tedbirleri Yönünden Başvuru Formu kullanılabilir.
Maddi ve manevi tazminat farklı bilgilerle belirlenir
Maddi tazminat, tedbir nedeniyle gerçekleşen gelir kaybı ve doğrudan giderleri karşılar. Merci bordro, sözleşme, vergi ve banka kayıtlarından gerçek kaybı hesaplar. Gelir belgesi bulunmayan dosyalarda Yargıtay kararları net asgari ücreti bir hesap ölçüsü olarak kullanabilmektedir; sonradan geri ödenen maaş veya mali hak aynı kalem için ikinci kez ödenmez.
Manevi tazminat, özgürlükten yoksun kalmanın kişinin yaşamındaki etkisine karşılık gelir. Merci tutukluluk süresini, suçlamanın niteliğini, sağlık durumunu, aileden ayrılığı, çalışma ve sosyal yaşamdaki sonuçları birlikte ele alır. Sabit bir günlük tarife bulunmadığı için kişi, kendi yaşamındaki etkiyi somut bilgilerle anlatır.
Anayasa Mahkemesi, tazminatın olayın özellikleri karşısında yalnız sembolik kalmamasını arar. Maddi kayıp ile manevi etki ayrı açıklanır; her kalemin dayanağı ve istenen miktarı dilekçede gösterilir.
Anayasa Mahkemesi Genel Kurulu 2025'te kendi ölçü tutarlarını yıllara göre bir tabloyla açıkladı ve tazminatın yeterliliğini, tazminat kararının verildiği tarihte kendisinin verdiği ya da verebileceği tutarla karşılaştırdığını belirtti. 2025 ölçüsü: bir günlük gözaltı için asgari 3.330 TL; tutuklama için tutukluluk süresine göre asgari 166.500 TL, ortalama 444.000 TL, azami 1.110.000 TL (Oğuz Bülent Erol ve diğerleri [GK], B. No: 2022/35870, 31/7/2025, §§ 12, 15). Aşağıdaki araç, size hükmedilen tutarı kararın yılındaki ölçüyle karşılaştırır.
Aynı tablo Bölüm kararlarında da uygulanıyor ve iki ayrıntı ekleniyor. Tazminat miktarını bölge adliye mahkemesi değiştirdiyse karşılaştırma istinaf kararının tarihine göre yapılır; tedbir veya dava tarihinden karar tarihine kadar işleyen yasal faiz de hesaba katılabilir. Gözaltı bir basın açıklamasına katılma ya da bir paylaşım gibi ifade özgürlüğü veya toplantı hakkı kapsamındaki bir eylem nedeniyle uygulandıysa, mahkeme tazminatı belirlerken bu müdahaleyi de gözetmelidir; bunu yapmayan kararlar ayrıca ifade özgürlüğü ve toplantı hakkı ihlali sayıldı (Seracettin Karadağı ve diğerleri, B. No: 2024/42059, 3.12.2025, §§ 17-20, 27; aynı yönde Murat Derince ve diğerleri, B. No: 2021/43566, 10.12.2025).
Anayasa Mahkemesinin hangi tutarları yetersiz bulduğu haksız gözaltı ve tutuklama tazminatı sayfasında kararlarıyla birlikte gösteriliyor.
Anayasa Mahkemesi bu tür dosyalarda ihlal bulduğunda kendisi de manevi tazminata hükmedebiliyor; tutarların karar yılına göre ortancası tutma nedeniyle tazminat hakkı sayfasında bir tabloda toplandı.
