Tutukluluk Süresi Ne Kadardır?

Azami süre ile makul süre iki ayrı sınırdır

Azami süre kanunun izin verdiği son günü gösterir; süre dolduğunda hâkim veya mahkeme tutukluluğu sona erdirir. Makul süre ise tutukluluğun somut dosyada hangi tarihe kadar gerekli ve ölçülü kaldığını gösterir.

Deliller toplanmış, tanıklar dinlenmiş veya kaçma riski zayıflamışsa mahkeme üst sınıra ulaşmadan tahliye ya da adli kontrol kararı verebilir. AYM Murat Narman kararında bu iki sınırı birbirinden ayırmıştır.

Soruşturma evresinde altı ay, bir yıl veya iki yıllık sınır uygulanır

Soruşturma, iddianamenin mahkemece kabul edildiği tarihte sona erer. Özel gruptaki bir yıl altı aylık süreyi hâkim, gerekçesini göstererek en çok altı ay uzatabilir.

Dosyanın bütünü için bir buçuk, beş veya yedi yıllık üst sınır vardır

Soruşturmada geçen süre bu toplamın içindedir. Örneğin ağır cezalık dosyada soruşturmadaki bir yılın üzerine beş yıl eklenmez; aynı bir yıl beş yıllık toplamdan düşülür.

Uzatma kararından önce hâkim veya mahkeme Cumhuriyet savcısı, şüpheli veya sanık ile müdafiin görüşünü alır ve zorunluluğu gerekçelendirir.

Suçun kanunî niteliği görevli mahkemeyi gösterir

Gündelik dilde suçun ağır görülmesi süre tablosunu seçmez. Dosyanın ağır ceza veya asliye ceza mahkemesinin görevine girmesini suçun kanundaki cezası ve özel görev kuralları belirler. Başvurucu isnat edilen madde ve fıkrayı, iddianameyi ve görevli mahkemeyi birlikte kontrol eder.

Fiil tarihindeki yaş çocuklar için süreyi azaltır

• On beş yaşını doldurmamış çocukTablodaki sürelerin yarısı uygulanır.
• On beş yaşını doldurmuş, on sekiz yaşını doldurmamış çocukTablodaki sürelerin dörtte üçü uygulanır.

Örneğin yetişkin için altı aylık soruşturma sınırı, fiil tarihinde on beş yaşını doldurmamış çocuk için üç aydır. Yaşı suçun işlendiği tarih belirler.

Süre çizelgesi fiilî tutulmanın başladığı tarihten kurulur

Yakalama ve gözaltı tutuklamayla kesintisiz devam etmişse hesap çizelgesi kişinin ilk kez fiilen tutulduğu tarihten başlar. Tahliye ve yeniden tutuklama, dosyanın ayrılması veya birleşmesi, görevsizlik ve bozma kararları varsa her dönem ayrı satıra yazılır.

Aynı dosyadaki suç sayısı üst sınırı çoğaltmaz. AYM Savaş Çetinkaya kararında, tek ve kesintisiz tutukluluk için suç başına ayrı sürelerin toplanmasını kişi özgürlüğüyle bağdaşmaz bulmuştur.

Hâkim üst sınırdan önce de tahliye kararı verebilir

Sulh ceza hâkimi soruşturma evresinde tutukluluğu en geç otuzar günlük aralıklarla inceler. Şüpheli veya sanık CMK m. 104 uyarınca her aşamada tahliye isteyebilir; merci istemi kural olarak üç gün, örgüt faaliyeti çerçevesindeki suçlarda yedi gün içinde karara bağlar.

Tahliye talebinde tutuklama ve iddianamenin kabul tarihleri, toplanan deliller, dinlenen tanıklar, kişinin çağrılara uyumu ve riski karşılayacak adli kontrol seçeneği gösterilir.