Ceza Davasında İstinaf Başvurusu: Süre, Usul ve İnceleme

Başvuru süresi gerekçeli kararın tebliğiyle işler

1 Haziran 2024 ve sonrasında verilen hükümlerde iki haftalık süre, gerekçeli kararın usulüne uygun tebliğini izleyen gün başlar. Süre, ikinci haftada tebliğ gününe ad olarak karşılık gelen günün mesai saati sonunda tamamlanır; son gün resmî tatile rastlarsa tatili izleyen ilk iş gününe uzar. Salı günü tebliğ edilen karar için son gün, iki hafta sonraki salıdır.

Gerekçeli karar, mahkemenin hangi delile neden üstünlük verdiğini ve hükmü hangi hukukî kabule dayandırdığını gösterir. Anayasa Mahkemesinin 26 Temmuz 2023 tarihli kararı, kanun yolu süresinin kişi gerekçeyi öğrendikten sonra etkili biçimde kullanabileceği şekilde kurulmasını gerekli gördü.

Eski rejimde de gerekçesiz kısa karar süreyi başlatmaz. Ömer Suveyd kararında (22.7.2026) Gaziosmanpaşa 1. Asliye Ceza Mahkemesi 11.2.2022'de kaçakçılık suçundan mahkûmiyet hükmü kurmuş, müdafi 1.3.2022'de istinaf başvurusu yapmış, gerekçeli karar ise 16.4.2022'de tebliğ edilmişti. İstinaf dairesi, hükmün açıklanmasından itibaren yedi günlük sürenin geçtiğini belirterek başvuruyu reddetti. Anayasa Mahkemesine göre kararın gerekçesini öğrenemeyen sanıktan kısa kararın tefhiminden itibaren istinafa başvurmasını beklemek öngörülemez bir yorumdu; mahkemeye erişim hakkının ihlal edildiğine oybirliğiyle karar verdi ve yeniden yargılamaya hükmetti (B. No: 2023/24183, §§ 4-6, 17-19).

Yargıtay Ceza Genel Kurulu da aynı sonuca vardı: Gerekçesiyle birlikte açıklanmayan hükümlerde istinaf süresi, 1 Haziran 2024'ten önce verilen kararlar bakımından da hükmün açıklanmasından değil gerekçeli kararın usulüne uygun tebliğinden başlar (E. 2023/550, K. 2026/101, 18.2.2026, oyçokluğu).

İstinaf yolu kapalı tutulan kesin hükümlere karşı yapılan başvuruları Anayasa Mahkemesinin neden geri çevirdiği hükmün denetlenmesini isteme hakkı sayfasındaki ret örneklerinde görülüyor.

Başvuru hükmü veren mahkemeye yapılır

Başvurucu, dilekçesini hükmü kuran ilk derece mahkemesine verir veya zabıt kâtibine beyanda bulunur. Kâtip beyanı tutanağa geçirir; hâkim tutanağı onaylar. Tutuklu sanık ise dilekçesini ya da beyanını ceza infaz kurumu müdürüne ileterek süreyi korur. Her durumda kayıt tarihi ve numarasını gösteren belgenin saklanması başvuru zamanını somutlaştırır.

İlk derece mahkemesi sürenin, başvuru hakkının ve hükmün istinafa açıklığının ön denetimini yapar; kabul edilen başvuruyu Bölge Adliye Mahkemesine gönderir. Başvurunun içeriği kanun yolu iradesini açıkça gösteriyorsa merci veya kanun yolu adındaki yanılmayı CMK m. 264 giderir ve başvuruyu alan merci evrakı görevli makama iletir.

Dilekçe somut hatayı istenen sonuca bağlar

Sanığın ve katılanın başvuru nedenlerini yazmamış olması incelemeyi engellemez; Cumhuriyet savcısı ise nedenlerini gerekçeleriyle birlikte göstermek zorundadır. Etkili bir dilekçe, hükmün tartışılan bölümünü saptar, hatanın sonuca etkisini açıklar ve Bölge Adliye Mahkemesinden istenen kararı belirtir.

Dilekçenin omurgasını olayın kabulü, delillerin değerlendirilmesi, yargılama usulü, suçun hukukî niteliği veya ceza hesabındaki hata oluşturabilir. Örneğin mahkeme olay saatini gösteren kamera kaydını tartışmadan çelişkili iki tanık anlatımına dayanmışsa başvurucu bu eksikliği gösterir ve delillerin birlikte değerlendirilmesini ister.

Bu karşılaştırma için gerekçeli karar; tebliğ belgesi, duruşma tutanakları, esas hakkındaki mütalaa, bilirkişi raporları ve tartışmalı delillerle birlikte okunur. Başvurucu böylece beraat, cezanın düzeltilmesi, hükmün bozulması veya duruşma açılması talebini dosyanın gerçek uyuşmazlığına dayandırır.

Bölge Adliye Mahkemesi olay ve hukuk denetimi yapar

Bölge Adliye Mahkemesi ön incelemede başvurunun süresini, başvuranın yetkisini ve hükmün istinafa açıklığını denetler. Başvuru bu aşamayı geçince daire dosyayı ve dosyayla birlikte sunulan delilleri inceler.

Daire, ilk derece mahkemesinin olay kabulünü ve delillere verdiği anlamı maddi yönden; usul kurallarını, suç vasfını ve ceza hesabını hukukî yönden değerlendirir. İstinafın temyizden temel farkı bu iki alanı birlikte kapsamasıdır. İncelemenin kapsamını ise dosyadaki uyuşmazlık belirler.

Duruşmayı doğrudan değerlendirme ihtiyacı belirler

Daire, belge ve tutanakların yeterli olduğu dosyalarda kararını dosya üzerinden verebilir. Tanığın güvenilirliği, sanığın açıklaması veya deliller arasındaki ilişki yeniden değerlendirilecekse Bölge Adliye Mahkemesi duruşma açar; tarafları dinler, gerekli delilleri tartışır ve yeni hükmü bu incelemenin sonunda kurar.

Yargıtay 2. Ceza Dairesinin 5 Mayıs 2026 tarihli kararı, suç vasfını ve delil değerlendirmesini değiştiren dairenin tarafları dinlemesi gerektiğini vurgular. AİHM'in Ekbatani/İsveç kararı da üst mahkemenin suçluluk ve beyan güvenilirliği hakkında karar vereceği uyuşmazlıkta doğrudan dinlemenin taşıdığı güvenceyi açıklar.

Kararın türünü saptanan hata belirler

Bölge Adliye Mahkemesi, dosyada ulaştığı sonuca göre dört temel yoldan birini seçer:

Bölge Adliye Mahkemesinin duruşma sonunda kurduğu hüküm ilk derece hükmünün yerini alır. Bu kararın Yargıtay denetimine açık olup olmadığını CMK m. 286'daki karar türü ve ceza sınırları belirler.

Bozma kararı ise temyiz edilemez; CMK m. 286/1 yalnız bozma dışında kalan istinaf hükümlerini Yargıtay denetimine açar. Ceza Genel Kurulu 3.6.2026 tarihli kararında, Yargıtay dairesinin "Bölge Adliye Mahkemesi bozmamalı, kendisi yeniden hüküm kurmalıydı" gerekçesiyle bozma kararını ve ona bağlı yeni yargılamayı geçersiz sayan kararını kaldırdı; bozma kararına yönelen temyiz istemlerini reddetti (E. 2024/330, K. 2026/338, oybirliği). Bozmadan sonra ilk derece mahkemesinin kurduğu yeni hüküm yeniden istinafa tabidir; itirazlar o hükme karşı ileri sürülür.

Yalnız sanık lehine başvuru cezayı sınırlar

İstinaf yoluna yalnız sanık lehine başvurulmuşsa Bölge Adliye Mahkemesinin yeniden verdiği hükümdeki ceza, ilk derece mahkemesinin belirlediği cezadan ağır olamaz. CMK m. 283 bu sınırı aleyhe değiştirme yasağı olarak kurar.

Daire bu güvenceyi uygularken dosyadaki bütün başvuruların sahibini, yönünü ve geçerliliğini inceler. Cumhuriyet savcısının veya katılanın sanık aleyhine geçerli başvurusu varsa incelemenin sınırı değişir. Yargıtay 11. Ceza Dairesinin 26 Mart 2026 tarihli kararında, aleyhe başvurduğu düşünülen kişinin kanun yolu sıfatı bulunmadığı saptanmış; daire yalnız sanık lehine kalan başvuru nedeniyle cezanın ağırlaştırılamayacağı sonucuna ulaşmıştır.

İstinaf ne kadar sürer, adli tatil ve başvurudan vazgeçme

İnceleme süresi. Adalet Bakanlığının resmî istatistiklerine göre 2025 yılında bölge adliye mahkemelerinin ceza dairelerinde bir dosyanın ortalama görülme süresi 245 gündür; bu süre 2023'te 228, 2024'te 226 gündü. İstinaf kararına karşı temyiz yoluna gidilirse Yargıtay ceza dairelerinde ortalama süre 2025'te 628 gündür (Adalet İstatistikleri 2025, tablo 89 ve 95). Bölge adliye mahkemesi tutuklu dosyaları ve ivedi işleri öncelikle inceler. Davanın soruşturmadan Yargıtay'a kadar toplam süresi ceza davası ne kadar sürer yazımızda aşama aşama gösteriliyor.

Adli tatil. Ceza işlerini gören mahkemeler her yıl 20 Temmuz ile 31 Ağustos arasında çalışmaya ara verir; adli tatile rastlayan süreler işlemez ve tatilin bittiği günden itibaren üç gün uzatılmış sayılır (CMK m. 331/1, 4). Karar tatil içinde tebliğ edilirse tebliğ geçerlidir, ama süre tatilin bitiminden itibaren başlar; tatilden önce başlayıp tatil içinde biten süre tatilin bittiği günden itibaren üç gün uzar (Yargıtay Ceza Genel Kurulu, 26.11.2013, E.2013/2-272, K.2013/524). Ceza Genel Kurulu 2013 ve 2020 kararlarında tutuklu işler gibi tatilde de görülen dosyalarda sürenin işlediğini kabul ediyordu (28.5.2020, E.2018/1-161, K.2020/243). 2021'de bu görüşü bıraktı: kanunda istisna bulunmadığı için tutuklu işlerde de kanun yolu süresi adli tatilde işlemez (10.6.2021, E.2019/16-292, K.2021/275; 27.12.2022, E.2021/319, K.2022/846, oybirliğiyle).

Başvurudan vazgeçme. Sanık, bölge adliye mahkemesi karar verinceye kadar istinaf başvurusundan vazgeçebilir (CMK m. 266/1). Müdafi veya vekilin vazgeçebilmesi için vekâletnamede bu konuda özel yetki bulunmalıdır (m. 266/2). Cumhuriyet savcısının sanık lehine yaptığı başvurudan sanığın rızası olmadan vazgeçilemez. Vazgeçme, ilk derece hükmünün kesinleşmesine yol açar; kişi bu kararı, cezanın infazına ve olası lehe bir düzeltmenin kaybına etkisini tartarak verir.