Duruşma Tutanağında Neler Yer Alır?

Tutanağın zorunlu içeriği

Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 219. maddesi her duruşma için tutanak tutulmasını zorunlu kılar. Mahkeme başkanı veya hâkim ile zabıt kâtibi tutanağı imzalar. Mahkeme oturumu teknik araçla kaydetmişse kaydı gecikmeden yazıya dönüştürür ve aynı kişiler bu metni de imzalar.

Kanunun 220 ve 221. maddeleri tutanakta bulunması gereken bilgileri belirler. Mahkemenin adı, duruşmanın tarihi, hâkimler, Cumhuriyet savcısı ve zabıt kâtibi başlıkta gösterilir. Tutanakta ayrıca şu işlemler yer alır:

• Duruşmaya katılan sanık, müdafi, katılan, vekil, tanık ve bilirkişiler,
• Sanığın savunmasının özü ile tanık ve bilirkişi açıklamaları,
• Duruşmada okunan belgeler ve okunmasından vazgeçilen belgeler,
• Cumhuriyet savcısının, sanığın, müdafiin ve diğer tarafların talepleri,
• Mahkemenin talepleri reddetmişse ret gerekçesi,
• Ara kararlar, esas hakkındaki mütalaa, sanığın son sözü ve hüküm.

Esas hakkında mütalaa, Cumhuriyet savcısının deliller tartışıldıktan sonra sanığın hangi suçtan cezalandırılmasını veya beraatini istediğini açıkladığı son görüşüdür. Son söz ise hüküm verilmeden hemen önce sanığa tanınan son açıklama imkânıdır. Zabıt kâtibi her iki işlemi de ayrı kayıtlar hâlinde tutanağa geçirir.

Söylenen sözün anlamı kaybolmamalıdır

Duruşmada konuşulan her kelime her zaman aynen yazılmaz. Hâkim, beyanın davayla ilgili bölümünü tutanağa geçirir. Fakat özetleme, açıklamanın anlamını değiştirmemeli; savunmanın dayandığı olguyu, talebi veya itirazı ortadan kaldırmamalıdır.

Bu sorun özellikle söylenen sözün kendisinin suçun konusu olduğu davalarda daha belirgindir. Örneğin hakaret davasında gerçek ifade yazılmayıp yalnız “sinkaflı sözler söyledi” denildiğinde, hangi sözün kullanıldığı ve o sözün hakaret oluşturup oluşturmadığı denetlenemez. Benzer biçimde sanık “Olay yerinde değildim, şu iş yerindeydim” dediği hâlde tutanağa yalnız “Suçlamayı kabul etmedi” yazılması, savunmanın dayandığı somut olguyu kaybettirebilir.

Yargıtay 10. Ceza Dairesinin 2026 tarihli bir kararında, yazılı tutanak ile SEGBİS kaydının çözümü arasında tanıkların dinlenmesi, savcının mütalaası ve son söz bakımından ciddi farklılıklar vardı. Daire, bu belirsizliğin savunma hakkını kısıtladığı sonucuna vardı. Bu örnek, teknik kayıt ile yazılı metin arasında önemli fark gören kişinin hangi işlem ve cümlenin ayrıştığını açıkça belirtmesi gerektiğini gösterir.

Delillerin tartışıldığına ilişkin kayıt

Hâkim, kararını duruşmaya getirilmiş ve tarafların huzurunda tartışılmış delillere dayandırır. Mahkeme bir raporu veya belgeyi duruşmada okur ya da içeriğini anlatır; ardından taraflara delil hakkında açıklama yapma imkânı verir.

Duruşma tutanağı, bu işlemlerin yapılıp yapılmadığını gösterir. “Belge okundu” veya “içeriği anlatıldı” kaydının yanında tarafların açıklaması ve varsa itirazı da yer almalıdır. Tutanağın hiçbir yerinde belirli bir delilin duruşmaya getirildiği ve tartışıldığı görülmüyorsa mahkemenin hükmünü bu delile dayandırması savunma açısından ciddi bir itiraz konusu olur.

Anayasa Mahkemesi de duruşma tutanağının, hâkimin tanığı bizzat dinlemesinin yerini her zaman tutmadığını belirtir. Erdal Sonduk kararında mahkûmiyette belirleyici olan tanıkları hükmü kuran heyet dinlememişti. Önceki anlatımlar dosyada ve tutanaklarda bulunsa da heyetin tanıkları doğrudan gözlemleyememesi adil yargılanma hakkını ihlal etti. Demek ki tutanak yapılan işlemi ispatlar; yapılması gereken işlemin kendisinin yerine geçmez.

Eksikliğin hükme etkisi

Kanun yolu mercii eksikliğin davanın sonucunu ve savunma hakkını etkileyip etkilemediğini inceler. İlk sayfadaki bir imza eksikliği, dosyanın şartlarına göre son sözün hiç sorulmamasıyla aynı ağırlığı taşımaz. Ceza Genel Kurulu, mutlak hukuka aykırılık oluşturmayan biçim eksikliklerinde hatanın hükme etkisine bakılması gerektiğini kabul eder.

Bu nedenle kanun yolu başvurusu iki bağı kurmalıdır: Tutanakta bulunmayan işlem hangi hakkın kullanıldığını gösterir ve bu eksiklik hükmün denetlenmesini nasıl etkiler?