Bilirkişi raporuna itiraz, rapordaki belirli teknik kusuru ve bu kusuru giderecek işlemi birlikte gösterir. İtiraz eden kişi; yanlış kabul edilen bilgiyi, incelenmeyen veriyi, açıklanmayan yöntemi veya gerekçe ile sonuç arasındaki kopukluğu rapordaki yeriyle belirtir. Ardından açıklama, ek rapor, bilirkişinin dinlenmesi ya da başka bir uzmanlık alanından yeni inceleme ister.
Cumhuriyet savcısı, hâkim veya mahkeme itiraz için bir süre verir. Bu nedenle ilk işlem; raporu, eklerini, görevlendirme kararını ve süreyi gösteren tebligat ya da duruşma tutanağını birlikte almaktır.
Verilen süre başvurunun zamanını belirler
CMK m. 67/5 bütün raporlar için tek bir gün sayısı koymaz. Cumhuriyet savcısı, hâkim veya mahkeme; yeni inceleme istenmesi ve rapora ilişkin itirazların bildirilmesi için ilgili kişiye süre verir. Tebligat, duruşma tutanağı veya UYAP kaydı bu sürenin kaynağını gösterir.
CMK m. 67/6, bilimsel mütalaa alınacağı gerekçesiyle ayrıca süre verilmesini engeller. Rapor veya ekleri bildirilmemişse kişi bu eksikliği gecikmeden dosyaya yazar ve inceleme imkânı ister.
Görevlendirme kararı raporun sınırını gösterir
Hâkim veya mahkeme görevlendirme kararında inceleme konusunu ve bilirkişinin cevaplayacağı soruları belirler. İtiraz eden kişi bu kararı; bilirkişiye gönderilen dosya, kayıt, numune ve karşılaştırma belgeleriyle birlikte okur. Böylece cevapsız soru ile bilirkişiye hiç yöneltilmemiş soru birbirinden ayrılır.
Bilirkişilik Yönetmeliği m. 55 raporda incelenen maddi unsurların, yöntemin, bilimsel veya teknik dayanakların ve gerekçeli sonucun bulunmasını ister. Örneğin “Bilirkişi telefon imajını doğrulamakta kullandığı yöntemi ve hash değerini açıklamamıştır” cümlesi, eksik teknik denetimi rapordaki yeriyle gösterir.
Teknik kusur adıyla ve dayanağıyla yazılır
İtiraz, raporun alanına göre değişir; fakat kusurun yeri çoğu dosyada dört başlıkta bulunur.
Yanlış maddi bilgi
Olay tarihi, kullanılan cihaz, ödeme miktarı veya tedavi bilgisi yanlışsa kişi doğru bilgiyi belgeyle gösterir ve yanlışın sonucu nasıl değiştirdiğini açıklar.
Eksik belge veya veri
Kamera kaydı, ham telefon verisi, mukayese imzası, hasta dosyası veya banka belgesi bilirkişiye ulaşmamış olabilir. İtiraz eden kişi eksik verinin adını, nereden getirileceğini ve hangi soruyu aydınlatacağını yazar.
Yöntem sorunu
Görüntünün yalnız ekran görüntüsü üzerinden incelenmesi, imza karşılaştırmasının elverişsiz belgelerle yapılması veya mali hesabın dayandığı kayıtların gösterilmemesi yöntemin sınanmasını engeller. İtiraz, uygulanması gereken teknik adımı veya karşılaştırma malzemesini belirtir.
Gerekçe, sonuç ve görev sınırı
Rapordaki bulgular sonuç cümlesini taşımıyorsa aradaki kopukluk gösterilir. Bilirkişi uzmanlık alanı dışındaki bir soruyu cevaplamış veya teknik olgu yerine suçun oluştuğuna ve cezanın ne olacağına karar vermişse ilgili cümle işaretlenir. Hukukî nitelendirmeyi hâkim veya mahkeme yapar.
Kusurun niteliği istenecek işlemi belirler
Eksik hesap kalemi, cevapsız soru veya belirsiz ifade için hâkim ya da mahkeme ek raporla mevcut incelemeyi tamamlatabilir. Yöntemin sözlü açıklanması yeterliyse CMK m. 68 uyarınca bilirkişiyi duruşmada dinler.
Uzmanlık alanı, temel yöntem veya tarafsızlık sorunu yeni bir bilirkişi ya da heyet gerektirebilir. Talep, ihtiyaç duyulan bilim veya meslek alanını ve yeni incelemede cevaplanacak soruları gösterir. Mahkeme ret kararı verirse CMK m. 67/5 uyarınca gerekçesini açıklar.
Mahkeme raporu diğer delillerle karşılaştırır
Bilirkişi teknik bilgiyi açıklar; hükmü mahkeme kurar. Bilirkişilik Yönetmeliği m. 56, raporun diğer delillerle birlikte serbestçe değerlendirilmesini öngörür. Mahkeme iki raporun verisini, yöntemini, uzmanlık alanını ve gerekçesini karşılaştırarak birini benimseyebilir; kararında bu tercihi açıklar.
Teknik çelişki mevcut bilgilerle çözülemiyorsa itiraz eden kişi sonuçları yan yana dizmek yerine farkın kaynağını gösterir: raporların incelediği film, hasta kaydı, mukayese imzası veya hesap yöntemi aynı mıdır? Cevap, ek açıklama ile yeni inceleme arasındaki seçimi yönlendirir.
İlgili kişi raporu görür ve görüşünü sunar
CMK m. 67/4 rapor örneğinin Cumhuriyet savcısına, katılana, vekiline, şüpheliye veya sanığa, müdafiine ya da kanunî temsilciye verilmesini düzenler. Bu kişiler raporu ve eklerini görerek hükümden önce etkili cevap verme imkânına sahip olmalıdır.
AYM, Murat Yasan kararında hükme esas sağlık raporunun karar öncesinde bildirilmemesini ve sonradan ileri sürülen itirazın karşılanmamasını ihlal saydı. Kemal Karanfil (4) kararında ise soruşturma raporuna kovuşturma sırasında erişim, duruşmadaki tartışma ve kanun yolu imkânını birlikte değerlendirdi. Ölçü, yargılamanın bütünü içinde raporu inceleyip cevaplayacak gerçek bir fırsattır.
Uzman mütalaası yöntemi teknik açıdan sınar
CMK m. 67/6 Cumhuriyet savcısına, katılana, vekiline, şüpheliye veya sanığa, müdafiine ve kanunî temsilciye kendi seçtiği uzmandan bilimsel mütalaa alma hakkı verir. Uzman; kullanılan yöntemi, ham veriyi, hata payını ve raporun vardığı sonucu teknik açıdan inceler.
Mahkeme, belirli bir yöntem hatası veya bilimsel çelişki gösteren mütalaayı sonuca etkisi ölçüsünde ele alır. AİHM'in Stoimenov/Kuzey Makedonya ve Matytsina/Rusya kararları, savunmanın suçlamanın dayandığı teknik görüşü sorgulayabilmesi ve kendi uzman incelemesini sunabilmesi üzerinde durur.
İtiraz beş bağlantıyı kurar
Dilekçe aşağıdaki unsurları aynı teknik sorun çevresinde birleştirir:
- 01
Raporun tebliğ veya öğrenme tarihi ile verilen süre belirlenir.
- 02
İtiraz edilen tespit, rapordaki sayfa veya başlığıyla gösterilir.
- 03
Doğru bilgi, eksik veri veya yöntem eleştirisi dayanağıyla sunulur.
- 04
Teknik kusurun raporun sonucuna etkisi açıklanır.
- 05
Soruna uygun işlem ve yeni incelemede cevaplanacak sorular yazılır.
Tıbbî rapor ile dijital inceleme raporu farklı teknik gerekçeler ister. Dilekçe kalıbı değil, rapordaki kusur ile talep edilen işlem arasındaki bağ başvuruyu taşır.
Av. Ertuğrul Targal
Targal Avukatlık Bürosunun kurucu avukatıdır. Meslekî ve akademik çalışmalarını ceza hukuku, ceza muhakemesi ve insan hakları hukuku konularında sürdürmektedir.
Başlıca hukukî kaynaklar
- 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu, özellikle m. 67-69 ve 214-217
- Bilirkişilik Yönetmeliği, özellikle m. 5, 55 ve 56
- AYM, Murat Yasan, B. No: 2015/6802, 8.1.2020
- AYM, Kemal Karanfil (4), B. No: 2021/54151, 5.6.2024
- AİHM, Stoimenov/Kuzey Makedonya, B. No: 17995/02, 5.4.2007
- AİHM, Matytsina/Rusya, B. No: 58428/10, 27.3.2014
- Handan Yokuş Sevük, “Ceza Muhakemesi Hukukunda Bilirkişilik”, İÜHFM, 2006
- Ali Kemal Yıldız, “Ceza Muhakemesi Hukukunda Bilirkişilik”, EÜHFD, C. X, S. 3-4, 2006