Hijyen Belgesi 2026: Kimlere Zorunlu, Nasıl ve Nereden Alınır, Kaç Saat Eğitim, Süresi, Çalışmaya Engel Hastalıklar ve Belgesiz Çalıştırmanın Cezası

Kimlere zorunlu

Yönetmelik şu iş kollarını kapsar (m. 2/1):

• Gıda üretim ve perakende iş yerleri: perakende iş yeri kavramına ana dağıtım merkezleri, hazır yemek hizmeti, iş yeri ve kurum yemekhaneleri, restoranlar, dükkânlar, toptan satış yerleri ve süpermarket dağıtım merkezleri girer (m. 4/f),
• içme suyu ve doğal mineralli su üreten iş yerleri,
• kaplıca, hamam, sauna, berber, kuaför, dövme ve pirsing yapılan yerler, masaj ve güzellik salonları,
• otel, motel, pansiyon ve misafirhaneler,
• Millî Eğitim Bakanlığı bünyesindeki komisyonun hijyen eğitimi verilmesini uygun gördüğü diğer iş kolları.

Bu iş yerlerinde belgesi olmayan kişi çalıştırılamaz. Çalışanların eğitim almasından ve belgeli çalıştırılmasından birinci derecede işyeri sahibi ve işleten sorumludur; kendileri de bizzat çalışıyorsa eğitimi almak zorundadır (m. 5). Kuaför ve kafe açma şartlarının diğer adımları için kuaför açma şartları ve kafe açma şartları yazılarına bakınız.

Eğitim ve belge

• Kim verir: Millî Eğitim Bakanlığı Hayat Boyu Öğrenme Genel Müdürlüğüne bağlı öğretim kurumları; uygulamada halk eğitim merkezleri. İşyeri sahipleri, komisyonun belirlediği usul ve esaslara göre eğitimi çalışanlarına kendi imkânlarıyla da verebilir (m. 6/1).
• Süre ve içerik: Eğitim en az 8 saattir (m. 6/2). İçeriği, hijyen kurallarına uyulmazsa halk sağlığını tehdit eden virüs, bakteri, parazit ve mantarların özelliklerini, bulaşma yollarını, belirtilerini ve korunma yollarını ve iş koluna özgü temizlik ilkelerini kapsar (m. 8).
• Belge: Eğitim sonunda e-yaygın sisteminde kurs bitirme belgesi düzenlenir ve kişi hizmet verdiği sürece geçerli kabul edilir (m. 6/3).
• Ücret: Genel Müdürlük eğitim masrafları için katılımcıdan ücret isteyebilir; uygulamada kullanılacak kişisel malzemeleri katılımcı temin eder (m. 6/4).

Gıda işletmelerinde dikkat: Bu yönetmelik, 5996 sayılı Kanun kapsamındaki iş yerlerinde çalışanlar için o mevzuatın zorunlu tuttuğu gıda hijyeni eğitim konularını kapsamaz (m. 2/2). Gıda işletmecisi, Tarım ve Orman Bakanlığının gıda hijyeni mevzuatındaki personel eğitimi yükümlülüğünü ayrıca yerine getirir.

Çalışmaya engel hastalıklar

Aşağıdaki durumlardaki kişiler, iyileştiklerini veya bulaştırıcı olmadıklarını tabip ya da uzman tabip raporuyla belgeleyene kadar bu iş yerlerinde çalışamaz ve çalıştırılamaz (m. 9/1, 10):

• gıda ile taşınabilen bir hastalığı olan, bu hastalığın taşıyıcısı olan veya ishali bulunanlar,
• vücudun görünen yerlerinde açık veya enfekte yara, deri enfeksiyonu ve benzeri lezyon bulunanlar; cüzzam, frengi ve verem hastaları,
• Bulaşıcı Hastalıklar Sürveyans ve Kontrol Esasları Yönetmeliğinde sayılan ve hijyen kurallarına uyulmadığında halk sağlığı sorunu yaratabilecek hastalığı bulunanlar.

Çalışan, hastalığını işverene bildirmekle yükümlüdür (m. 9/2). Hastalık nedeniyle çalışamayan işçinin rapor süresindeki hakları için iş sözleşmesi ve SGK geçici iş göremezlik kuralları uygulanır.

Denetim ve ceza

İş kolunun izin, onay, kayıt ve ruhsat işlemlerini yürüten bakanlık veya belediye, iş yerinin belge şartına ve hastalık kurallarına uyup uymadığını denetler. Kurala uymayan her çalışan ayrı bir aykırılık sayılır ve Umumi Hıfzıssıhha Kanununun 282. maddesine göre işlem yapılır (Yönetmelik m. 11). Bu maddeye göre yasaklara aykırı davranan veya zorunluluklara uymayanlara, fiil ayrıca suç oluşturmuyorsa 250 TL'den 1.000 TL'ye kadar idari para cezası verilir; tutarlar Kabahatler Kanununa göre her yıl yeniden değerleme oranında artırılarak uygulanır. Örneğin belgesiz üç çalışanı olan bir salona üç ayrı ceza verilir.

Cezaya itiraz eden kişi, kararın tebliğinden itibaren 15 gün içinde sulh ceza hâkimliğine başvurur (Kabahatler Kanunu m. 27). Ruhsatla ilgili diğer yaptırımlar için ruhsatsız iş yeri cezası 2026 yazısına bakınız.