Sürücü belgesinin sınıfına uymayan araç kullanmanın cezası 2026'da 11.629 TL ve 20 ceza puanıdır; aracı kullandıran araç sahibine de plaka üzerinden aynı tutarda ceza verilir ve sürücü araç kullanmaktan men edilir. B sınıfı ehliyet otomobil ve kamyonetin yanında moped, dört tekerlekli motosiklet ve traktör kullanma yetkisi verir; 125 cc motosiklet için A1 sınıfı ya da B ehliyetine eğitim ve sınavla işlenen A1 kodu gerekir. Hiç ehliyeti olmadan araç kullanmanın cezası ise 40.000 TL'dir.
Halk arasında "yetersiz ehliyet" denen durum, ehliyeti olan kişinin belgesinin kapsamadığı bir aracı kullanmasıdır. Bu yazı hangi ehliyetin hangi aracı kapsadığını, 2026 ceza tutarlarını ve Yargıtay'ın kaldırdığı cezaları anlatır.
2026 ceza tutarları
| İhlal | Ceza (15 günde) | Ek sonuç |
|---|---|---|
| Belgenin sınıfına göre yetkili olmadığı aracı kullanmak (m. 39/2) | 11.629 TL (8.721,75 TL) | 20 ceza puanı; araç sahibine aynı tutar; araç kullanmaktan men |
| Sürücü sertifikasını belgeye dönüştürmeden araç kullanmak (m. 42/11) | 11.629 TL (8.721,75 TL) | Araç sahibine aynı tutar |
| Geçerlilik süresi dolmuş belgeyle araç kullanmak (m. 39/3) | 4.712 TL (3.534 TL) | Araç kullanmaktan men; eski tip belge geri alınır |
| Yabancı ülke belgesiyle süre ve şartlara aykırı araç kullanmak (m. 39/4) | 4.712 TL (3.534 TL) | — |
| Hiç sürücü belgesi olmadan araç kullanmak (m. 36/3-a) | 40.000 TL (30.000 TL) | İzin veren işletene 40.000 TL |
Tutarlar Karayolları Trafik Kanunu ve Emniyet Genel Müdürlüğünün 2026 Trafik İdari Para Ceza Rehberinden alınmıştır. Kanun yetersiz ehliyet ile ehliyetsizliği ayrı maddelerde cezalandırır: ehliyeti olup sınıfı uymayan sürücüye 39/2. madde, hiç ehliyeti olmayana 36. madde uygulanır. Ehliyetsiz araç kullanmanın kaza ve sigorta boyutu ehliyetsiz araç kullanma cezası yazısında anlatılır.
Hangi ehliyet hangi aracı kapsar?
Karayolları Trafik Yönetmeliği her sınıfın aracını (m. 75) ve her belgenin ayrıca kullanma yetkisi verdiği sınıfları (m. 85) sayar:
| Sınıf | Kullanılan araç (m. 75) | Ayrıca kapsadığı sınıflar (m. 85) |
|---|---|---|
| M | Motorlu bisiklet (moped) | — |
| A1 | 125 cm³, 11 kW ve güç/ağırlık oranı 0,1'i geçmeyen motosiklet | M |
| A2 | 35 kW ve güç/ağırlık oranı 0,2'yi geçmeyen motosiklet | M, A1 |
| A | Bütün iki tekerlekli motosikletler | M, A1, A2 |
| B1 | Dört tekerlekli motosiklet (15 kW; 400 kg, yükte 550 kg) | M |
| B | Otomobil ve kamyonet | M, B1, F; şartlarla A1 (2024) |
| C1 / C | 3.500-7.500 kg kamyon / kamyon ve çekici | C: M, B, B1, C1, F |
| D1 / D | Minibüs / minibüs ve otobüs | D1: M, B, B1, F; D: M, B, B1, D1, F |
| F / G | Traktör / iş makinesi | M |
- Römork. B, C, C1, D ve D1 sınıfı belge sahipleri azami yüklü ağırlığı 750 kilograma kadar hafif römork takabilir (m. 86). Daha ağır römork için BE gibi E'li sınıflar gerekir; B sahibi, eğitimini tamamlar veya sınavı geçerse azami yüklü ağırlığı 4.250 kilograma kadar birleşik araç kullanabilir (m. 75/1-e).
- Eski belgeler. 2015 değişikliğinden önce alınan belgeler yeni sınıflara dönüştürülürken eski B sınıfı belge M, B1, B, D1 ve F; eski A2 sınıfı belge M, A1, A2, A ve B1 sınıfları olarak değiştirilmiştir (Yönetmelik geçici m. 10). Belirleyici olan, kartın arkasında yazılı sınıf kodlarıdır.
B ehliyetle motosiklet ve moped
Kanuna göre motorlu bisiklet (moped), azami hızı saatte 45 kilometreyi, benzinli ise silindir hacmi 50 cm³'ü, elektrikli ise sürekli gücü 4 kilovatı geçmeyen iki veya üç tekerlekli taşıttır; aynı özellikte ve 350 kilogramı aşmayan dört tekerlekli taşıtlar da bu gruptadır (m. 3). B ehliyeti mopedi kapsar. Bu sınırları aşan her iki tekerlekli taşıt motosiklettir ve A1, A2 veya A sınıfı belge ister.
125 cc motosiklet A1 sınıfına girer. 10 Şubat 2024'te Yönetmeliğin 85. maddesine eklenen fıkrayla B ehliyetine şu şartlarla A1 yetkisi eklenebilir: en az iki yıllık geçerli B sınıfı belge, iki tekerlekli araçlar için aranan sağlık şartları ve başvurudan geriye beş yıl içinde belgenin geri alınmamış olması. Sürücü kursunda direksiyon eğitimi tamamlanıp uygulama sınavı geçildiğinde Milli Eğitim Bakanlığının düzenlediği A1 sertifikası sürücü belgesi sistem kayıtlarına kod olarak işlenir; kartın üzerine kod yazılmaz. Bu yetki ticari faaliyette kullanılan motosikletleri, örneğin kurye motosikletini kapsamaz; şartlardan biri kaybedilir veya belge geri alınırsa trafik kolluğu ya da sürücü belgesi birimi bu yetkiyi başka işleme gerek olmadan iptal eder.
Bu kod olmadan B ehliyetiyle 125 cc motosiklet kullanılırsa yetersiz ehliyet cezası uygulanır. A1 sınıfı belge 16, A2 sınıfı belge 18 yaşında alınabilir; A sınıfı için 20 yaşını bitirmek ve en az iki yıllık A2 belgesi gerekir, 24 yaşını dolduranlarda bu deneyim şartı aranmaz (Yönetmelik m. 76). Elektrikli scooter ise sürücü belgesi gerektirmez; kuralları elektrikli scooter kuralları yazısındadır.
Yargıtay kararları ve itiraz
- B ile kamyonet serbest. B ehliyetli sürücüye kamyonet kullandırdığı için araç sahibine verilen yetersiz ehliyet cezasına yapılan itirazın reddi, B sınıfı belgenin kamyoneti kapsadığı gerekçesiyle kanun yararına bozuldu ve ceza kaldırıldı (Yargıtay 7. Ceza Dairesi, E.2023/7225, K.2025/4556, 25.03.2025).
- Belge geçerliyse ceza kalkar. D sınıfı belgesi olmadığı gerekçesiyle ceza verilen sürücünün belgesinin güncellenip geçerli olduğunun emniyet yazısıyla anlaşılması üzerine, itirazın kabul edilmesi gerektiği belirtilerek ret kararı kanun yararına bozuldu (7. Ceza Dairesi, E.2024/214, K.2025/10660, 22.09.2025).
Cezaya karşı tebliğden itibaren 15 gün içinde sulh ceza hâkimliğine başvurulur (Kabahatler Kanunu m. 27). Başvuru usulü trafik cezasına itiraz yazısında anlatılır. İtirazda belgenin arkasındaki sınıf kodları ve geçerlilik tarihleri, aracın ruhsatında yazan cinsi, silindir hacmi, motor gücü ve azami yüklü ağırlığı delil olarak sunulur.
Sık sorulan sorular
Yetersiz ehliyet cezası 2026'da ne kadar?
Sürücü belgesinin sınıfına göre sürmeye yetkili olmadığı motorlu aracı kullanan sürücüye 2026'da 11.629 TL idari para cezası verilir ve 20 ceza puanı işlenir; 15 gün içinde ödenirse ceza 8.721,75 TL'dir. Sürücü aracın sahibi değilse araç sahibine de plaka üzerinden aynı tutarda ceza yazılır ve sürücü araç kullanmaktan men edilir (Karayolları Trafik Kanunu m. 39/2; Emniyet Genel Müdürlüğü 2026 rehberi).
B ehliyetle motor kullanılır mı?
B sınıfı ehliyet otomobil ve kamyonetin yanında M sınıfı motorlu bisiklet (moped), B1 sınıfı dört tekerlekli motosiklet ve F sınıfı traktör kullanma yetkisi verir (Karayolları Trafik Yönetmeliği m. 85). Moped, azami hızı saatte 45 kilometreyi ve silindir hacmi 50 cm³'ü (elektrikli ise sürekli gücü 4 kilovatı) geçmeyen taşıttır. Bunu aşan motosikletler için A1, A2 veya A sınıfı ehliyet gerekir. 10 Şubat 2024'ten beri en az iki yıllık B ehliyeti olan, sağlık şartlarını taşıyan ve son beş yılda belgesi geri alınmamış sürücü, direksiyon eğitimini tamamlayıp uygulama sınavını geçerse sistem kaydına işlenen A1 koduyla ticari olmayan A1 motosikletleri de kullanabilir.
B ehliyetiyle 125 cc motosiklet kullanmanın cezası nedir?
125 cc motosiklet A1 sınıfına girer. Sistem kaydında A1 kodu bulunmayan B ehliyetli sürücü 125 cc motosiklet kullanırsa 2026'da 11.629 TL ceza ve 20 ceza puanı uygulanır; motosiklet başkasınınsa sahibine de aynı tutarda ceza verilir. Hiç ehliyeti olmayan kişinin motosiklet kullanmasında ise ehliyetsiz araç kullanma cezası olan 40.000 TL uygulanır.
B ehliyetle kamyonet kullanılabilir mi?
Evet. B sınıfı ehliyet otomobil ve kamyonet kullanma yetkisi verir; kamyonet azami yüklü ağırlığı 3.500 kilogramı geçmeyen yük taşıtıdır. Yargıtay 7. Ceza Dairesi, B ehliyetli sürücüye kamyonet kullandırdığı için araç sahibine verilen yetersiz ehliyet cezasını kaldırdı (E.2023/7225, K.2025/4556, 25.03.2025). Azami yüklü ağırlığı 3.500 kilogramı aşan kamyon için C1 veya C sınıfı gerekir.
Süresi dolmuş ehliyetle araç kullanmanın cezası nedir?
Geçerlilik süresi dolmuş sürücü belgesiyle araç kullanmanın cezası 2026'da 4.712 TL'dir; sürücü araç kullanmaktan men edilir. Belgede geçerliliği süren başka bir sınıf varsa belge geri alınmaz; eski tip sürücü belgesiyle araç kullanıldığı tespit edilirse belge geri alınır (Karayolları Trafik Kanunu m. 39/3; Emniyet Genel Müdürlüğü 2026 rehberi).
Sürücü kursunu bitirdim ama ehliyetim çıkmadı, araç kullanabilir miyim?
Hayır. Motorlu taşıt sürücü sertifikasını sürücü belgesine dönüştürmeden araç kullanmanın cezası 2026'da 11.629 TL'dir ve aracı kullandıran sahibine de aynı tutarda ceza verilir (Karayolları Trafik Kanunu m. 42/11). Sertifika süresi 9 Temmuz 2024'ten önce dolmuşsa ehliyetsiz araç kullanma hükmü uygulanır.
Yetersiz ehliyet cezasına nasıl itiraz edilir?
Trafik idari para cezasına karşı tebliğden itibaren 15 gün içinde sulh ceza hâkimliğine başvurulur (Kabahatler Kanunu m. 27). İtirazda belgenin arkasındaki sınıf kodları, aracın ruhsatındaki cinsi, silindir hacmi ve azami yüklü ağırlığı gösterilir. Yargıtay, sürücünün o aracı kullanmaya yetkili olduğu anlaşıldığında cezanın kaldırılması gerektiğini birden fazla kararda belirtti.
Muhammet Zeyd Targal
Balıkesir Üniversitesi Siyaset Bilimi ve Kamu Yönetimi Bölümü mezunudur ve aynı üniversitenin Hukuk Fakültesinde öğrenimini sürdürmektedir. Targal Avukatlık Bürosunun hukukî yayın çalışmalarında yer almaktadır.
Başlıca hukukî kaynaklar
- 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu m. 3, 36, 39, 42 (7574 sayılı Kanunla değişik)
- Karayolları Trafik Yönetmeliği m. 75, 76, 85, 86, geçici m. 10
- Emniyet Genel Müdürlüğü, 2026 Yılı Trafik İdari Para Ceza Rehberi; 5326 sayılı Kabahatler Kanunu m. 27
- Yargıtay 7. Ceza Dairesi, E.2023/7225, K.2025/4556, 25.03.2025; E.2024/214, K.2025/10660, 22.09.2025