Kamulaştırma ve Kamulaştırmasız El Atma: AYM'nin İhlal Kararları

Anayasa'nın 46. maddesi idareye, gerçek karşılığını peşin ödemek şartıyla ve kamu yararı gerektirdiğinde özel mülkiyetteki taşınmazları kamulaştırma yetkisi veriyor. Anayasa Mahkemesi bu güvenceyi üç ayrı sorun üzerinden denetliyor: kamulaştırma yapılmadan taşınmaza el atılması, bedelin düşük belirlenmesi ya da geç ödenerek değer kaybetmesi ve kamulaştırmanın kamu yararına dayanıp dayanmadığı.

Bu sayfa, Anayasa Mahkemesinin Ekim 2026 başına kadar yayımladığı ve bu konularda şikâyet içeren 667 karara dayanıyor. Sonuçların hepsi sayıldı, belirleyici kararlar tek tek okundu. Her tespiti kararın paragrafıyla birlikte bulacaksınız.

Sonuçlar: 2025'ten beri her yıl yüzlerce ihlal

667 kararda 951 şikâyet var ve 513'ünde ihlal bulundu. Değer kaybı şikâyetlerinin 320'sinden 245'inde, kamulaştırmasız el atma şikâyetlerinin 326'sından 171'inde, bedel ve kamu yararı şikâyetlerinin 305'inden 97'sinde ihlal kararı verildi. Bedel ve kamu yararı şikâyetlerinin 96'sı açıkça dayanaktan yoksun bulundu.

İhlal kararları son iki yılda katlandı: 2023'te 26, 2024'te 57, 2025'te 193, 2026'da şimdiye kadar 119 şikâyette ihlal bulundu. İhlal bulunan şikâyetlerin 375'inde yeniden yargılamaya, 122'sinde manevi, 19'unda maddi tazminata hükmedildi.

Kamulaştırmasız el atma kanuna aykırı

Genel Kurula göre kamulaştırmasız el atma, idarenin kanuna aykırı davranışından yararlanmasına yol açıyor; Anayasa'nın öngördüğü güvenceleri içermediği için kamulaştırma usulünün bir alternatifi sayılamaz. Arsasının üzerinden kamulaştırma yapılmadan enerji nakil hattı geçirilen başvurucunun mülkiyet hakkı bu nedenle ihlal edildi (Şevket Karataş [GK], B. No: 2015/12554, 25/10/2018, §§ 58–60).

Mahkemece hükmedilen tazminatın ödenmemesi de ayrı bir ihlal. 1987'de hükmedilen el atma tazminatını idare, ödeme talebini on yıllık zamanaşımı gerekçesiyle reddederek hiç ödememişti. Genel Kurul, idarenin ödemeyi geciktirmesinden lehine hak çıkarmasını hukuk devletiyle bağdaşmaz buldu (Feramuz Yıldırım (2) [GK], B. No: 2019/21279, 27/10/2022, §§ 59–61). Beş üye bu sonuca katılmadı.

Tazminat davasının süre gerekçesiyle reddi de ihlal sayılabiliyor. Taşınmazın bedelinin hiç ödenmediğini belgelerle ileri süren mirasçıların davası, bu iddia değerlendirilmeden on yıllık hak düşürücü süreden reddedilmişti (Müktat Gürcü ve diğerleri, B. No: 2020/38884, 22/4/2026, §§ 21–22). 9/10/1956'dan önce el atıldığı için taşınmazın kamulaştırılmış sayıldığı gerekçesiyle verilen red kararı da kanunilik ilkesine aykırı bulundu (Belgin Özdemir ve diğerleri, B. No: 2020/35815, 22/7/2026, §§ 14–16).

Değer kaybı ve faiz

Anayasa Mahkemesi, kamulaştırma bedellerinin ve el atma tazminatlarının enflasyon karşısında önemli ölçüde değer kaybetmesinin malike aşırı ve olağan dışı bir külfet yüklediğini kabul ediyor (Abdullah Ballıca ve diğerleri, B. No: 2021/12001, 17/6/2026, § 28). Bu yerleşik ilke, son iki yıldaki ihlal kararlarının büyük kısmını oluşturuyor.

Faize ilişkin iki kural da Anayasa Mahkemesince iptal edildi ve bireysel başvurularda ihlal kararlarına yansıdı. Bedel farkına ilişkin faiz ödemesinin kararın kesinleşmesinden sonraya bırakılması, gerçek karşılığın peşin ödenmesi güvencesine aykırı bulundu (Abdullah Ballıca, §§ 9–11, 26). Kanuni faizin bedel tespiti davasının açılmasından dört ay sonra başlatılması da, bu süredeki enflasyon kaybı malike aşırı külfet yüklediği için ihlal sayıldı (Cevat Şenal, B. No: 2023/32474, 17/6/2026, §§ 11–12, 27–28).

Bedel ve vekâlet ücreti

Bedel tespitinde mahkemenin bilirkişi raporundan ayrılması gerekçelendirilmeli. Bilirkişinin %38 olarak belirlediği objektif değer artış oranını somut bir eleştiri getirmeden %26'ya indiren karar ihlal sayıldı (Aliye Yeşil ve diğerleri (7) [GK], B. No: 2020/28016, 23/1/2025, §§ 61–62). Tarihî bir hanın sanat değeri nedeniyle önerilen değer artışının, kanundaki kesin yasak nedeniyle hiç değerlendirilmemesi de ihlal sonucunu doğurdu (Hürmet Alpay ve diğerleri [GK], B. No: 2020/27651, 18/9/2025, §§ 61–62). Ceviz ağaçlarının bedelini başka bir dosyadaki verilere dayanarak yarıdan fazla düşüren istinaf kararı da aynı akıbete uğradı (Mustafa Doğru, B. No: 2020/38745, 20/5/2026, §§ 18–20).

Kısmi kamulaştırmada, koridorun sınırında kalıp kullanılamaz hâle gelen yapıların bedeli ödenmediğinde gerçek karşılık güvencesi yerine getirilmemiş oluyor (Muammer Bulut [GK], B. No: 2020/9066, 21/11/2024, §§ 72–73).

Malik aleyhine hükmedilen vekâlet ücreti de bedeli eritebiliyor. Genel Kurul, malikin kendi avukatına ödemek zorunda olduğu ücretin karşı tarafa ödediği vekâlet ücretini dengelemediğini belirterek ihlal buldu (Kübra Yıldız ve diğerleri [GK], B. No: 2018/32734, 28/7/2022, §§ 77–79).

Buna karşılık bedel sürecine katılıp itirazlarını sunan ve itirazları gerekçeyle karşılanan başvurucuların "bedel düşük" şikâyeti açıkça dayanaktan yoksun bulunuyor (Alihan Büyük ve diğerleri, B. No: 2024/14305, 17/6/2026, §§ 10–11).

Kamu yararı

Mülkiyetten yoksun bırakan bir işlemde soyut bir kamu yararı amacı yetmiyor; amacın dayandığı sebeplerin somut olarak gerçekleşmesi gerekiyor. Kamu yararı kararı ya da uygulama imar planı olmadan yapılan kamulaştırma bu nedenle ihlal sayıldı (Tarık Yüksel [GK], B. No: 2019/1255, 10/11/2022, §§ 43–45). Toplu konut için kamulaştırılan taşınmazların yıllarca amaca uygun kullanılmayıp bir kısmının üçüncü kişilere devredilmesi de ihlal kararıyla sonuçlandı (Ahmet Yazı [GK], B. No: 2018/357, 29/9/2021, §§ 74–75). Beş üye bu sonuca katılmadı.

Başvururken dikkat: Genel Kurulun usul kuralları

Genel Kurul 2025'te bu alandaki başvurular için önemli usul kuralları koydu (Abdurrahman Beycur ve diğerleri [GK], B. No: 2023/76490, 31/7/2025):

Başvurudan sonra yapılan ödeme bildirilmeli. Bireysel başvurudan sonra belediyeden 6,4 milyon TL ödeme alan ve faizden feragat eden başvurucular bunu bildirmedikleri için değer kaybı şikâyetleri başvuru hakkının kötüye kullanılması nedeniyle reddedildi (§§ 53–55). El atma yönünden ise ihlal bulundu (§ 46).
Uzun yargılama için önce Tazminat Komisyonu. Makul süre şikâyetleri, Tazminat Komisyonuna başvurulmadığı için reddedildi (§ 57).
Ölen başvurucu. Başvurucu inceleme sürerken ölürse başvuru işlemden kaldırılıyor; mirasçılar makul sürede takip iradesi gösterirse inceleme sürüyor (§ 42).

Başvurudan önce ölmüş bir malik adına avukatın başvuru yapması ise kötüye kullanma sayılıyor (Alihan Büyük, § 7). Süre de sık sorun: nihai karar vekilce UYAP'ta okunduğunda otuz günlük süre o tarihten başlıyor (Mehmet Ali Poyraz, B. No: 2024/48626, 18/6/2026, §§ 4–5). İstinaf ve temyizde ileri sürülmeyen şikâyetler de incelenmiyor (Ertan Eryılmaz ve diğerleri, B. No: 2022/72490, 22/4/2026, §§ 20–21).

Dosyanızda nelere bakabilirsiniz?

Taşınmaza kamulaştırma kararı ve bedel ödenmeden mi el atıldı? El atma tarihi 9/10/1956'dan önce mi?
Bedel ya da tazminat ne zaman tespit edildi, ne zaman ödendi? Arada enflasyon karşısında önemli bir değer kaybı var mı?
Faiz hangi tarihten başlatıldı, faiz ödemesi kesinleşmeye mi bırakıldı?
Mahkeme bilirkişi raporundan ayrıldıysa bunun gerekçesini yazdı mı?
Aleyhinize vekâlet ücreti ya da yargılama gideri hükmedildi mi, bedeli önemli ölçüde azalttı mı?
Şikâyetlerinizi istinaf ve temyizde ileri sürdünüz mü? Nihai kararı UYAP'ta ne zaman okudunuz?
Başvurudan sonra ödeme aldıysanız Anayasa Mahkemesine bildirdiniz mi? Uzun yargılama için Tazminat Komisyonuna başvurdunuz mu?

Bu soruları Başvuru Testi ile adım adım cevaplayabilir, sonucu benzer kararlar ve beklenecek giderimle birlikte görebilirsiniz.

Bu sayfa nasıl hazırlandı?

Anayasa Mahkemesi Kararlar Bilgi Bankası'nda yayımlanan bireysel başvuru kararlarından, Mahkemenin mülkiyet hakkı altında "kamulaştırmada değer kaybı", "kamulaştırmasız el atma" ve "kamulaştırma bedeli, kamu yararı" olarak sınıflandırdığı şikâyetleri içeren 667 kararın sonuç ve giderim bilgileri Mahkemenin kendi sınıflandırmasından sayıldı. Belirleyici 17 karar tek tek okundu: Genel Kurul kararları, son dönemin tipik ihlal kararları ve ret örnekleri. Sayfadaki her tespit ilgili kararın paragraf numarasıyla verildi; alıntıların kararda birebir geçtiği, künyelerin ve sonuçların Mahkemenin kayıtlarıyla uyuştuğu denetlendi.

Sık sorulanlar

Kamulaştırma ve kamulaştırmasız el atma hakkında sık sorulan sorular

Taşınmazıma kamulaştırma yapılmadan el atıldı; Anayasa Mahkemesi ne diyor?

Genel Kurula göre kamulaştırmasız el atma kanuni dayanağı olmayan bir müdahale ve kamulaştırmanın alternatifi sayılamaz. El atma nedeniyle açılan tazminat davasında bedelin ödenmemesi, süre gerekçesiyle gerekçesiz red ya da değer kaybı da ayrıca ihlal sonucu doğurabiliyor.

Kamulaştırma bedeli yıllarca ödenmedi ve enflasyon karşısında eridi. Ne olur?

Anayasa Mahkemesi, bedelin ya da tazminatın enflasyon karşısında önemli ölçüde değer kaybetmesini malike aşırı külfet sayıyor ve 2025'ten beri bu nedenle yüzlerce şikâyette ihlal kararı verdi. Faizin dört ay sonra başlatılması ya da kesinleşmeye bırakılması da ihlal sayıldı.

Başvurudan sonra idare ödeme yaptı; ne yapmalıyım?

Ödemeyi ve varsa faizden feragatinizi Anayasa Mahkemesine bildirmelisiniz. Genel Kurul, bunu bildirmeyen başvurucuların değer kaybı şikâyetini başvuru hakkının kötüye kullanılması nedeniyle reddetti.

Yargılama çok uzun sürdü; Anayasa Mahkemesi tazminat verir mi?

Uzun yargılama şikâyetleri için önce Tazminat Komisyonuna başvurmanız gerekiyor. Anayasa Mahkemesi bu yolu tüketmeyen başvurucuların makul süre şikâyetlerini reddediyor.

İhlal kararı ne sağlar?

İhlal bulunan şikâyetlerin 375'inde yeniden yargılamaya, 122'sinde manevi, 19'unda maddi tazminata hükmedildi. El atma ihlallerinde yeniden yargılamada hukuki yarar görülmediğinde doğrudan tazminata hükmedilebiliyor.

Yazar

Av. Ertuğrul Targal

Targal Avukatlık Bürosunun kurucu avukatıdır. Meslekî ve akademik çalışmalarını ceza hukuku, ceza muhakemesi ve insan hakları hukuku konularında sürdürmektedir.

Kamulaştırma ve kamulaştırmasız el atma: Anayasa Mahkemesi hangi durumda ihlal buluyor?