Evde Sağlık Hizmeti 2026: Kimler Yararlanır, 444 38 33 ve e-Nabız Başvurusu, 3 Günlük Süre, Ücret, Palyatif Bakım ve Ret Kararına İtiraz

Kimler yararlanır

Yönetmelik evde sağlık hastasını şöyle tanımlar: tanısı konmuş hastalıklar sebebiyle cihaza, yatağa veya eve bağımlı olan ya da yaşlılığı sebebiyle sağlık hizmetine erişmekte güçlük çeken, yaşadığı yerde hizmet isteyen ve talebi uygun görülen kişi (m. 4/1-j). Kimin bu tanıma girdiğini yönetmeliğin ekindeki liste somutlaştırır (EK-1):

• 80 yaş ve üzeri hizmet talep eden bütün yaşlılar. Listede bu grup için rapor şartı yoktur.
• 65 yaş ve üzeri, kronik hastalığı sağlık kurulu raporuyla belgelenmiş ve günlük yaşam aktiviteleri skoruna göre tam bağımlı veya ileri derecede bağımlı olan hastalar.
• Hastalığı sebebiyle cihaza veya eve bağımlı olanlar. Bu bentte yaş sınırı yoktur; örneğin evde oksijen veya solunum cihazı kullanan hastalar buraya girer.
• Palyatif bakım almış ve tıbbi bakımının evde yapılması uygun görülen hastalar.
• Hastaneden taburcu olurken hekimi tarafından evde sağlık hizmeti uygun görülüp tedavi planı yapılan hastalar ile taburculuk sonrası sürekli veya süreli tıbbi bakıma ihtiyaç duyanlar.

Ek, şu hastaların öncelikli değerlendirileceğini de yazar: diyabet, kalp yetmezliği, inme, KOAH, Alzheimer ve demans, nörodejeneratif hastalıklar, terminal dönem kanser, birden çok kronik hastalığı olanlar, kalça, diz veya omuz kırığı sonrası takip edilenler ve ampütasyon nedeniyle bakım gerekenler.

Hizmet acil durumları kapsamaz. Evde izlenen hastanın durumu ani kötüleşirse acil sağlık hizmetleri mevzuatı uygulanır, yani 112 aranır (m. 16/16). Bursa İl Sağlık Müdürlüğü, hareket kabiliyetini kaybetmemiş ve sağlık kuruluşuna gelebilen hastaların kapsam dışında olduğunu duyurur. Ekte 80 yaş üstü için böyle bir şart yazmaz; her durumda kapsam kararını ilk ziyarette sorumlu tabip verir (m. 16/2).

Başvuru: 444 38 33, e-Nabız, aile hekimi

Başvuruyu hasta veya kanuni temsilcisi yapar (m. 15/1). Dört kanal vardır:

1. 444 38 33: Sağlık Bakanlığının Evde Sağlık Hizmetleri İletişim Merkezi (ESHİM). Başvuru saatleri 08.00-22.00'dir (m. 14/4).
2. e-Nabız: Yönetmeliğin saydığı elektronik kanal budur. e-Nabız'a e-Devlet şifresiyle girilebilir.
3. Doğrudan başvuru: Yönetmelik başvurunun yapılacağı yeri saymaz; uygulamada hastanelerin evde sağlık birimleri ve il sağlık müdürlüğünün koordinasyon merkezi başvuru alır.
4. Başkası aracılığıyla: Aile hekimi, hastanelerin palyatif bakım ve evde sağlık koordinasyon birimleri ile bakım ve sosyal destek hizmetlerinde çalışanlar, hasta adına sistemden başvuru açabilir.

Hangi kanaldan gelirse gelsin başvuru Evde Sağlık Yönetim Sistemine (ESYS) kaydedilir ve il sağlık müdürlüğüne bağlı Evde Sağlık Koordinasyon Merkezine (ESKOM) iletilir (m. 14/3). ESKOM başvuruyu klinik karar vermeden değerlendirir ve hastayı evde sağlık hizmetine, aile hekimine, uzaktan sağlık hizmetine, polikliniğe veya palyatif bakıma yönlendirir (m. 14/9).

Aile hekimi ön değerlendirmeyi hastanın geçmiş sağlık ve muayene kayıtlarına bakarak da yapar (m. 15/2). Son taburculuk belgesi, sağlık kurulu raporu ve kullanılan ilaçların listesi elinizin altındaysa başvuruda bunları söylemek değerlendirmeyi hızlandırır. 65-79 yaş arasındaki hasta cihaza veya eve bağımlı değilse ikinci ölçüt devreye girer ve bağımlılığı gösteren sağlık kurulu raporu gerekir; rapor yoksa önce hastaneden bu raporun alınması gerekir.

Bazı büyükşehir belediyeleri de kendi evde sağlık ve evde bakım hizmetlerini yürütür ve başvuruyu kendi hatlarından alır. Belediye hizmetinin şartları belediyenin kendi düzenlemesine bağlıdır; Bakanlığın 444 38 33 hattı ve bu yazıda anlatılan süreler Bakanlık sistemi içindir.

Başvurudan ilk ziyarete: süreler

Yeni yönetmelik başvuru sürecine iki süre koydu (m. 15/2-3):

• Bir iş günü: İlk başvuru elektronik olarak ESKOM'a ve aynı anda hastanın aile hekimine gider. Aile hekimi, uzaktan sağlık hizmetiyle veya geçmiş muayene kayıtlarına bakarak hastanın kapsamda olup olmadığına dair ön değerlendirme yapar. Bir iş günü içinde yanıt vermezse başvuru gerekçesiyle ESKOM'a geçer ve orada sonuçlanır.
• Üç gün: ESKOM'a iletilen bütün başvurular en geç üç gün içinde sonuçlandırılır. Evde sağlık biriminin planladığı ilk ev ziyareti de bu üç gün içinde yapılır.

İlk ziyarete sorumlu tabip katılır; hastayı muayene eder ve evde sağlık hastası olup olmadığına karar verir (m. 16/2). Kapsama alınan hasta için Evde Sağlık Hizmeti Değerlendirme Formu düzenlenir ve günlük, haftalık veya aylık ziyaret planı yapılır. Planın bir örneği hasta veya yakınıyla paylaşılır (m. 16/4). Hastaya ya da rıza vermeye yetkili kişiye bilgi verilir ve Bilgilendirme ve Rıza Formu imzalatılır (m. 16/18).

Hizmet iki türdür (m. 16/1):

• Sürekli evde sağlık hizmeti: İlk ziyarette ya da taburculukta sürekli bakım uygun görülen hasta, hizmeti ömür boyu veya kendisi sonlandırana kadar alır.
• Süreli evde sağlık hizmeti: Taburculuktan sonra 30 güne kadar verilir; hekim uygun görürse 30 güne kadar uzatılır.

Ekipler mesai saatlerinde çalışır. İl sağlık müdürlüğü talep yoğunluğuna ve hastaların durumuna göre bazı birimlerle hafta sonu ve resmî tatillerde de hizmet verdirir (m. 16/7).

Evde verilen hizmetler, rapor ve reçete

Yönetmeliğin eki evde sağlık biriminin vermesi gereken hizmetleri sayar (EK-1):

• Yatışı gerekmeyen hastada palyatif bakım,
• yara ve yanık bakımı, trakeostomi bakımı ve değişimi,
• klinik beslenme (nütrisyon) desteği,
• fizik tedavi ve rehabilitasyon,
• akılcı ilaç kullanımı,
• raporlu ve kronik kullanılan ilaçların reçete edilmesi,
• enjeksiyon ve sonda gibi işlemler ile taburculuktan sonra hekimin evde sürmesini uygun bulduğu damar yolu (parenteral) tedavileri.

Rapor düzenleme ve reçete yazma işlemleri sosyal güvenlik mevzuatına göre yürütülür (m. 16/11). Gerekirse ilgili branştan uzman hekim konsültan olarak ekibe katılır (m. 16/9); hastanın kullandığı ilaçları ve bitkisel ürünleri gözden geçirmek için ekibe eczacı eklenebilir (m. 16/10). Hekim uygun görür ve hasta isterse hizmet uzaktan sağlık hizmetiyle de sunulabilir (m. 16/17).

Hasta ve ailesine bakım süreci ve evde kullanılan tıbbi cihazlar hakkında eğitim verilir (m. 16/14). Yabancı dil, işaret dili veya tercüman ihtiyacını il sağlık müdürlüğü karşılar (m. 16/15). Ekip, bakıma muhtaç kimsesiz, ihtiyaç sahibi veya ihmal riski altındaki kişiyi aile ve sosyal hizmetler il müdürlüğüne bildirir; istismar bulgusu görürse tutanak tutup ilgili kurumlara bildirimde bulunur (m. 16/12).

Evde izlenen palyatif hastanın aile hekimince yazılamayan ilacı, tıbbi malzemesi veya rapor gerektiren durumu için evde sağlık birimi hastane uzmanlarıyla konsültasyonu organize eder. Engellilik veya tıbbi cihaz sağlık kurulu raporu gerektiğinde değerlendirme uzaktan sağlık hizmetiyle yapılabilir; gerekirse hastanın hastaneye nakli sağlanır (m. 24/5).

Ücret

Sağlık Bakanlığına bağlı birimlerin evde sağlık hizmeti için hastadan ücret alınmaz. Hizmetin bedelini genel sağlık sigortası öder: Sağlık Uygulama Tebliğine göre evde sağlık hizmetleri hizmet başına ödeme yöntemiyle, Tebliğin EK-2/B ve EK-2/Ç listelerine göre Sosyal Güvenlik Kurumuna faturalandırılır; hastada kullanılan tıbbi malzemeyi sağlık tesisi temin eder (SUT 2.2.1.B-3). Bakanlığın il sağlık müdürlükleri de hizmetin ücretsiz olduğunu açıkça duyurur.

Reçeteye yazılan ilaçlar sözleşmeli eczaneden alınır (SUT 2.2.1.B-3/2). Eczanedeki ilaç katılım payı kuralları evde yazılan reçetede de geçerlidir.

Yönetmeliğin evde sağlık hükümleri kamu kurum ve kuruluşlarının sunduğu hizmeti kapsar (m. 2). Özel evde bakım merkezleri ayrı bir sağlık hizmeti sunucusu türüdür (SUT 1.4.1.B); onlardan alınan hizmetin ücreti bu ücretsiz sistemin dışında kalır.

Palyatif bakım servisi

Palyatif bakım, iyileştirici tedavinin mümkün olmadığı veya yararının sınırlı kaldığı durumlarda ağrı ve diğer belirtilerin kontrolünü, psikososyal ve manevi desteği kapsayan bakım yaklaşımıdır (m. 4/1-p). Evde sağlık hizmeti alan bir hastanın yolu çoğu zaman bir noktada palyatif servisle kesişir.

• Başvuru: Palyatif bakıma ilk başvuru evde sağlık birimine, aile hekimine, acil servise, yoğun bakıma, kliniklere veya uzaktan sağlık hizmeti yoluyla yapılır. Yatış konusundaki son tıbbi kararı hastanenin palyatif bakım koordinasyon birimi verir (m. 23/1-2). Hastanede uygun yatak yoksa ESKOM başka hastane bulur ve nakli koordine eder (m. 23/3-4).
• Yatış ölçütü: Belirtilerin evde veya ayaktan kontrol edilememesi, terminal dönem bakım ihtiyacı ya da sosyal ve fiziksel şartların evde bakıma imkân vermemesi (m. 24/1).
• Refakatçi: Palyatif servis ve palyatif kritik bakım servisinde hasta refakatçisi bulunması esastır (m. 24/2).
• Bakım hedefi ve rıza: Bakım hedefi hastanın klinik durumu ile hastanın veya yakınının tercihleri dikkate alınarak belirlenir; hasta ve yakını bilgilendirilir ve rızası alınır (m. 24/3).
• Taburculuk: Kararı servis sorumlu tabibi verir. Evde izlenecek hasta için bakım planı evde sağlık birimi ve aile hekimiyle paylaşılır ve ilk ev değerlendirmesi taburculuktan sonra en geç üç gün içinde yapılır (m. 24/4).
• Yoğun bakımdan geçiş: Yoğun bakımda iyileştirici tedaviyle anlamlı düzelme beklenmeyen hasta için palyatif konsültasyon istenir; ihtiyaç görülürse hasta palyatif servise devredilir, aynı hastanede servis yoksa uygun hastaneye nakledilir (m. 25/1-2).

Hizmetin sona ermesi, ret ve itiraz

Evde sağlık hizmeti üç halde sona erer: hastanın vefatı, hekimin hastanın artık evde sağlık hizmetine ihtiyacı olmadığını tespit etmesi, hastanın veya Hasta Hakları Yönetmeliğine göre rıza vermeye yetkili kişinin talebi (m. 17/1). Ekip başka bir nedenle hizmeti kesmeyi düşünürse tek başına karar veremez: tutanak hazırlar, ESKOM aracılığıyla il yürütme komisyonuna gönderir; komisyon üç iş günü içinde karar verir ve bu sürede hastanın hizmeti koordinatörün kararıyla sürer (m. 17/2).

Başvurusu kapsam dışı bulunan hasta ve yakınlarına başka yoldan sağlık hizmeti almaları gerektiği anlatılır; evde bakım veya sosyal destek ihtiyacı olanlar ilgili kuruma yönlendirilir (m. 16/3). Ret kararına karşı izlenecek yol:

1. İl sağlık müdürlüğüne yazılı itiraz. İl sağlık müdürünün başkanlığındaki yürütme komisyonu, hizmet kapsamında uygun görülmeyen talepleri ve itirazları inceleyip karara bağlar; hasta ve yakınlarının şikâyetlerini de değerlendirir (m. 6/2). Komisyon ayda en az bir kez toplanır (m. 6/4). Dilekçeye hastanın raporlarını, taburculuk belgesini ve hastaneye neden gidemediğini anlatan bilgileri eklemek itirazı güçlendirir.
2. Hasta hakları birimi. Hakkının ihlal edildiğini düşünen hasta, hastanenin hasta hakları birimine başvurur; il sağlık müdürlüğündeki Hasta Hakları Kurulu başvuruları karara bağlar (Hasta Hakları Yönetmeliği m. 42, 42/A-f, 42/B).
3. İdari dava. İl sağlık müdürlüğünün kesin ret kararı idari işlemdir; tebliğden itibaren 60 gün içinde idare mahkemesinde iptal davası açılabilir (İYUK m. 7). Dava sürerken hastanın ağırlaşan durumu için 112 ve hastane başvurusu her zaman açıktır.

Yönetmelik birimlere de süre tanıdı: daha önce tescil edilmiş evde sağlık ve palyatif bakım birimleri yeni kurallara göre en geç bir yıl içinde, yani 23 Haziran 2027'ye kadar yeniden tescil edilecek (geçici m. 2).