Yeminli tercümanlığın iki yolu vardır. Noter yeminli tercümanı olmak için noterin, kişinin dili doğru bildiğine diploma veya başka belgelerle kesin kanaat getirmesi ve tercümana yemin ettirip tutanak düzenlemesi gerekir. Ceza davalarında tercümanlık için il adalet komisyonunun her yıl düzenlediği listeye girilir.
Mahkeme tercüman listesine başvuru her yıl 31 Ekim'e kadar yapılır; 2027 listesi için son gün 31 Ekim 2026'dır. Türk vatandaşlığı veya Mavi Kart, 18 yaş, fiil ehliyeti ve en az ilkokul mezuniyeti aranır; sayılan suçlardan mahkûmiyet ve hükmün açıklanmasının geri bırakılması engeldir. Bu yazı Noterlik Kanunu Yönetmeliğinin çevirme hükmünü ve Ceza Muhakemesi Kanununa Göre Tercüman Listelerinin Düzenlenmesi Hakkında Yönetmeliği anlatır.
Noter yeminli tercümanı
Belgenin bir dilden diğerine çevrilip noterlikçe onaylanmasına çevirme işlemi denir. Noterlik Kanunu Yönetmeliğinin 96. maddesine göre noter, çeviriyi yapanın o dili veya yazıyı doğru bildiğine diplomasını veya diğer belgelerini görerek ya da başka yollarla, tereddüde yer bırakmayacak şekilde kanaat getirmek zorundadır. Mevzuat belli bir okul, sınav veya puan saymaz; karar notere aittir. Uygulamada noterler genellikle mütercim-tercümanlık veya dil ve edebiyat bölümü diploması, resmî dil sınavı sonuç belgesi ya da dilin konuşulduğu ülkede öğrenim gördüğünü gösteren belge görmek ister.
- Yemin. Noter tercümana Noterlik Kanununun 75. maddesi gereğince yemin ettirir ve bunu tutanakla belgeler. Tutanakta tercümanın kimliği, iş ve ev adresi, öğrenim durumu, bildiği dil veya diller, noterin bu dili bildiğine nasıl kanaat getirdiği, yemin biçimi ve tarih yazar; tutanağı noter ve tercüman imzalar (m. 96).
- Noterlik bazında geçerlilik. Yemin tutanakları noterlikteki özel kartonda saklanır; noter kartonunda yemin tutanağı bulunmayan kişiye çeviri yaptıramaz. Başka bir noterde çeviri yapmak isteyen tercüman o noterde de yemin eder.
- Ücret. Çeviri ücretini noter ilgiliden alır ve noterlik geliri olarak kaydeder; tercümana ödenen para noterliğin gideridir (m. 96).
- Yasaklılık. Tercüman, kendisinin ilgili olduğu, eşinin veya sayılan derecedeki hısımlarının taraf olduğu ya da kendi yararına tasarruf içeren işlemlerde tercümanlık yapamaz (Noterlik Kanunu m. 76).
Mahkeme tercüman listesi
Sanık veya mağdur meramını anlatabilecek ölçüde Türkçe bilmiyorsa duruşmadaki iddia ve savunmaya ilişkin esaslı noktalar mahkemenin atadığı tercümanla çevrilir; kural soruşturma evresinde dinlenen şüpheli, mağdur ve tanıklar için de uygulanır (Ceza Muhakemesi Kanunu m. 202/1-3). Tercümanlar, il adli yargı adalet komisyonlarınca her yıl düzenlenen listeden seçilir; hâkim ve savcılar başka illerin listelerinden de tercüman seçebilir (m. 202/5). Listelerin usulü Ceza Muhakemesi Kanununa Göre Tercüman Listelerinin Düzenlenmesi Hakkında Yönetmelikte düzenlenir.
| Şart | Açıklama | Dayanak |
|---|---|---|
| Vatandaşlık | Türk vatandaşı veya Mavi Kart sahibi olmak | m. 6/1-a |
| Ehliyet ve yaş | Başvuru tarihinde fiil ehliyeti ve 18 yaşını tamamlamış olmak | m. 6/1-b, ç |
| Öğrenim | En az ilkokul mezunu olmak | m. 6/1-c |
| Sabıka | Devlete ve adliyeye karşı suçlar, terör suçları, zimmet, irtikap, rüşvet, hırsızlık, dolandırıcılık, sahtecilik, güveni kötüye kullanma, hileli iflas, kaçakçılık ve ihaleye fesat karıştırma suçlarından hükümlü olmamak, HAGB kararı bulunmamak | m. 6/1-d |
| Disiplin | Meslekten veya memuriyetten çıkarılmamış, sanat icrasından yasaklanmamış olmak | m. 6/1-e |
| Yer | Komisyonun bağlı olduğu il çevresinde oturmak veya meslek faaliyeti yürütmek; başka bir komisyonun listesinde kayıtlı olmamak | m. 6/1-f, g |
Liste işaret dilini de kapsar; işitme engelli şüpheli, sanık, mağdur ve tanıklar için işaret dili tercümanları aynı yöntemle listeye alınır (Yönetmelik m. 1, 3/1-b, e).
Başvuru takvimi ve belgeler
| Tarih | İşlem | Dayanak |
|---|---|---|
| 15-30 Eylül | Komisyon başsavcılık ve mahkemelerden hangi dillerde tercümana ihtiyaç olduğunu sorar | m. 4 |
| 15 Ekim'e kadar | Başvuru ilanı adliye divanhanesinde, yerel gazetede ve elektronik ortamda yayımlanır; yemin günleri de ilanda yazar | m. 5 |
| 31 Ekim'e kadar | Dilekçeyle şahsen başvuru; sonraki dilekçeler değerlendirilmez | m. 7 |
| 30 Kasım'a kadar | Komisyon başvuruları değerlendirir; ret kararı tebliğ edilir; kabul edilenler en az yedi gün ilan edilir | m. 9 |
| İlan edilen gün | Listeye ilk kez girenler yemin eder | m. 10/1 |
| 31 Aralık'a kadar | Liste Adalet Bakanlığına ve başsavcılıklara gönderilir, ilan edilir | m. 11 |
Başvuru yeri. Dilekçe il adli yargı ilk derece mahkemesi adalet komisyonuna ya da gönderilmek üzere mahallî Cumhuriyet başsavcılığına şahsen verilir; başsavcılık belgeleri UYAP'tan komisyona iletir. Dilekçede kişiye ait banka hesap bilgisi yazılır (m. 7).
Belgeler. T.C. kimlik numarası beyanı veya Mavi Kart örneği; adrese dayalı nüfus kayıt örneği; tercümanlık yapılacak dil veya işaret dili için diploma, ruhsatname ya da sertifika, yoksa dili tercümanlık yapacak derecede bildiğine dair yazılı beyan; iki vesikalık fotoğraf; mezuniyet belgesi (m. 8/1). Önceki yılın listesinde bulunanlardan kimlik, dil ve mezuniyet belgeleri yeniden istenmez (m. 8/2). Listeler her yıl yeniden düzenlendiğinden kayıtlı tercüman da her yıl başvurusunu yeniler (m. 16).
Görev, ücret ve sorumluluk
- Etik ilkeler. Tercüman bağımsız ve tarafsız davranır, doğruyu söyler, görevi bizzat yapar, sırrı saklar ve temel yargılama ilkelerine uyar (Yönetmelik m. 10/2).
- Ücret. Türkçe bilmeyen veya engelli kişi için görevlendirilen tercümanın giderleri yargılama gideri sayılmaz ve Hazinece karşılanır. Sanığın savunmasını başka bir dilde yapmak için listeden kendisinin seçtiği tercümanın giderini Hazine karşılamaz; mahkeme gideri ve yatırılma süresini belirler (CMK m. 202/4; Yönetmelik m. 12).
- Listeden çıkarılma. Şartları kaybetme, kanuni sebep olmaksızın görevden kaçınma, kendi isteği, etik ilkelere aykırılık ve sayılan suçlardan hüküm veya HAGB hâlinde komisyon kararıyla listeden çıkarılır; karar tebliğ edilir ve ilan edilir. Bu suçlardan kamu davası açılan tercümanın adı askıya alınır, beraatte askı kalkar (m. 14, 15).
- Ceza sorumluluğu. Görevlendirilen tercümanın ifade veya belgeleri gerçeğe aykırı tercüme etmesi üç yıldan yedi yıla kadar hapisle cezalandırılır (Türk Ceza Kanunu m. 276/2).
Türkçe bilmeyen kişinin tercüman yardımı hakkı Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesinin 6/3-e maddesinde de güvence altındadır; tercüman yokluğu veya yetersiz tercüme, adil yargılanma hakkı yönünden bireysel başvuru konusu olabilir. Ceza yargılamasındaki diğer haklar için ifade ve sorgu yazısına bakılabilir.
Sık sorulan sorular
Yeminli tercüman olma şartları nelerdir?
Noter yeminli tercümanı olmak için kişinin, çeviri yaptıracak notere dili doğru bildiğini diploma, dil belgesi veya başka yollarla tereddüde yer bırakmayacak şekilde göstermesi gerekir; noter tercümana yemin ettirir ve yemin tutanağı düzenler (Noterlik Kanunu Yönetmeliği m. 96). Ceza davalarında tercümanlık için il adalet komisyonunun listesine girilir; Türk vatandaşlığı veya Mavi Kart, fiil ehliyeti, 18 yaş, en az ilkokul mezuniyeti ve sayılan suçlardan mahkûm olmamak aranır (Tercüman Listeleri Yönetmeliği m. 6).
Mahkeme tercümanı başvurusu ne zaman yapılır 2026?
Ceza muhakemesindeki tercüman listesine kaydolmak isteyenler her yıl 31 Ekim'e kadar il adli yargı ilk derece mahkemesi adalet komisyonuna veya mahallî Cumhuriyet başsavcılığına dilekçeyle şahsen başvurur; bu tarihten sonraki başvurular değerlendirilmez. 2027 listesi için son gün 31 Ekim 2026'dır. Komisyon başvuruları 30 Kasım'a kadar değerlendirir, liste en geç 31 Aralık'ta ilan edilir (Yönetmelik m. 7, 9, 11).
Yeminli tercüman olmak için diploma şart mı?
Noter yeminli tercümanlığında mevzuat belli bir diploma türü saymaz; noterin dili doğru bildiğinize kanaat getirmesi gerekir ve bunu diplomanızı veya diğer belgelerinizi görerek ya da başka yollarla yapar (Noterlik Kanunu Yönetmeliği m. 96). Uygulamada noterler genellikle dil bölümü diploması veya resmî dil sınavı belgesi görmek ister. Mahkeme tercüman listesinde dil belgesi yoksa dili tercümanlık yapacak derecede bildiğinize dair yazılı beyan yeterlidir (Tercüman Listeleri Yönetmeliği m. 8/1-c).
Mahkeme tercüman listesine başvuru için hangi belgeler gerekir?
Başvuru dilekçesine T.C. kimlik numarası beyanı veya Mavi Kart örneği, adrese dayalı nüfus kayıt örneği, dil veya işaret dili için diploma, ruhsatname ya da sertifika (yoksa dil bildiğine dair yazılı beyan), iki vesikalık fotoğraf ve mezuniyet belgesi eklenir; dilekçede kişinin banka hesap bilgisi de yazılır. Önceki yıl listede olanlardan kimlik, dil ve mezuniyet belgeleri yeniden istenmez (Yönetmelik m. 7/2, 8).
Hangi suçlar mahkeme tercümanlığına engel?
Affa uğramış veya ertelenmiş olsa bile Devlete ve adliyeye karşı suçlar, Terörle Mücadele Kanunundaki suçlar, zimmet, irtikap, rüşvet, hırsızlık, dolandırıcılık, sahtecilik, güveni kötüye kullanma, hileli iflas, kaçakçılık ve ihaleye fesat karıştırma suçlarından hükümlü olmak veya hakkında hükmün açıklanmasının geri bırakılması kararı bulunmak listeye girmeye engeldir. Disiplin yoluyla meslekten veya memuriyetten çıkarılmış olmak da engeldir (Yönetmelik m. 6/1-d, e).
Tercüman listeden ne zaman çıkarılır?
Kabul şartlarını sonradan kaybeden, kanuni bir sebep olmadan tercümanlıktan kaçınan, bağımsızlık, tarafsızlık, doğruluk, görevi bizzat yapma ve sır saklama gibi etik ilkelere aykırı davranan veya sayılan suçlardan hüküm giyen tercüman komisyon kararıyla listeden çıkarılır. Bu suçlardan kamu davası açılan tercümanın adı listede askıya alınır; beraat ederse askı kaldırılır (Yönetmelik m. 10/2, 14, 15).
Ceza davasında tercüman ücretini kim öder?
Türkçe bilmeyen veya engelli şüpheli, sanık, mağdur ya da tanık için görevlendirilen tercümanın giderleri yargılama gideri sayılmaz ve Devlet Hazinesince karşılanır. Sanık iddianamenin anlatılması ve mütalaa üzerine savunmasını kendisini daha iyi ifade edebileceği başka bir dilde yapmak isterse listeden kendisi tercüman seçer; bu tercümanın gideri Hazineden karşılanmaz (CMK m. 202/4; Yönetmelik m. 12).
Yanlış tercüme yapmanın cezası nedir?
Yargı mercileri veya soruşturma yetkisi olan kişi ya da kurullarca görevlendirilen tercümanın ifade veya belgeleri gerçeğe aykırı tercüme etmesi suçtur; üç yıldan yedi yıla kadar hapis cezası öngörülür (Türk Ceza Kanunu m. 276/2). Tercüman ayrıca etik ilkelere aykırılık nedeniyle listeden çıkarılır (Tercüman Listeleri Yönetmeliği m. 14/1-ç).
Yeminli tercüman her noterde çeviri yapabilir mi?
Noter, kartonunda yemin tutanağı bulunmayan kişiye çeviri yaptıramaz (Noterlik Kanunu Yönetmeliği m. 96). Yemin tutanağı yemini yaptıran noterlikte saklandığından, başka bir noterde çeviri yapmak için o noterin de dili bildiğinize kanaat getirmesi ve yemin ettirmesi gerekir. Noter, tercümanın kendisi veya yakınları ilgili olduğunda, sayılan yasaklılık hâllerinde o işleme tercüman olarak katılmasına izin vermez (Noterlik Kanunu m. 76).
Muhammet Zeyd Targal
Balıkesir Üniversitesi Siyaset Bilimi ve Kamu Yönetimi Bölümü mezunudur ve aynı üniversitenin Hukuk Fakültesinde öğrenimini sürdürmektedir. Targal Avukatlık Bürosunun hukukî yayın çalışmalarında yer almaktadır.
Başlıca hukukî kaynaklar
- Ceza Muhakemesi Kanununa Göre Tercüman Listelerinin Düzenlenmesi Hakkında Yönetmelik (RG 05.03.2013; değişiklik RG 19.10.2018) m. 1-16
- 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m. 202; 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m. 276
- Noterlik Kanunu Yönetmeliği m. 96; 1512 sayılı Noterlik Kanunu m. 75, 76