Targal Hukuk ana sayfa

Ceza Hukuku

Suç isnadı, ceza sorumluluğu ve soruşturma ile kovuşturma süreçleri.

ALAN HAKKINDA

Ceza hukuku, hangi fiillerin suç oluşturduğunu, ceza sorumluluğunun koşullarını ve uygulanabilecek yaptırımları belirler. Ceza muhakemesi ise suç şüphesinin öğrenilmesinden hükmün kesinleşmesine kadar izlenecek usulü düzenler; masumiyet karinesi ve savunma hakkı sürecin temel güvenceleridir. Hükmün infazı, kesinleşme sonrasındaki ayrı aşamayı oluşturur.

Avukat, şüpheli veya sanığın müdafii; mağdur, müşteki veya katılanın ise vekili sıfatıyla sürece katılır. Dosyanın bulunduğu aşama, isnadın içeriği, deliller ve uygulanan koruma tedbirleri; savunmanın veya başvurunun kapsamını belirler.

SÜREÇ VE SÜRELER

Soruşturma aşaması

Şüpheli, ifade ve sorgu sırasında susma hakkına sahiptir ve her aşamada müdafi yardımından yararlanabilir. Gözaltı süresi, yakalama yerine en yakın hâkime gönderilme için gerekli süre hariç kural olarak yirmi dört saattir; toplu suçlarda Cumhuriyet savcısının yazılı emriyle uzatılabilir (CMK m. 91).

Tutuklama ve adli kontrol

Tutuklama için kuvvetli suç şüphesini gösteren somut delillerin ve kaçma ya da delillere etki tehlikesi gibi bir tutuklama nedeninin bulunması gerekir; ölçülülük gereği önce adli kontrolün yeterli olup olmadığı değerlendirilir. Tutuklama ve adli kontrol kararlarına, kararın öğrenildiği günden itibaren iki hafta içinde itiraz edilebilir.

Kovuşturma ve kanun yolları

İddianamenin kabulüyle kovuşturma başlar; sanık duruşmada savunmasını yapar, delillerin tartışılmasını ve tanıkların dinlenmesini isteyebilir. Bölge adliye mahkemesine istinaf ve Yargıtaya temyiz başvurusu, gerekçeli kararın tebliğinden itibaren iki hafta içinde yapılır.

Suçtan zarar görenin hakları

Suçtan zarar gören kişi şikâyet ve kamu davasına katılma haklarını kullanabilir, delil toplanmasını isteyebilir ve kovuşturmaya yer olmadığına dair karara itiraz edebilir. Şikâyete bağlı suçlarda şikâyet, fiilin ve failin öğrenildiği günden itibaren altı ay içinde yapılmalıdır (TCK m. 73).

SIK SORULAN SORULAR

İfadeye çağrılan kişi avukatla gidebilir mi?

Evet. Şüpheli veya sanık soruşturmanın ve kovuşturmanın her aşamasında müdafi yardımından yararlanabilir (CMK m. 149); müdafi seçemeyecek durumda olduğunu bildirirse istemi üzerine bir müdafi görevlendirilir. Çocuklar, kendini savunamayacak derecede malul olanlar ve alt sınırı beş yıldan fazla hapis cezasını gerektiren suçlarda istem aranmaksızın müdafi görevlendirilir (CMK m. 150).

Şikâyetten vazgeçmek davayı düşürür mü?

Kovuşturması şikâyete bağlı suçlarda, kanunda aksi yazılı değilse suçtan zarar görenin vazgeçmesi davayı düşürür. Ancak vazgeçme, onu kabul etmeyen sanığı etkilemez ve hüküm kesinleştikten sonraki vazgeçme cezanın infazını engellemez (TCK m. 73/4, 6).

Hükmün açıklanmasının geri bırakılması hangi cezalarda mümkündür?

Mahkeme, hükmolunan ceza iki yıl veya daha az süreli hapis ya da adli para cezasıysa ve kanundaki diğer şartlar varsa hükmün açıklanmasını geri bırakabilir. Sanık beş yıllık denetim süresine tabi tutulur; bu kararlara karşı istinaf yoluna başvurulabilir (CMK m. 231/5, 8, 12). Ayrıntılar HAGB yazısında anlatılır.

Şikâyet süresi ne zaman başlar?

Şikâyete bağlı suçlarda şikâyet hakkı olan kişi, fiili ve failin kim olduğunu öğrendiği günden itibaren altı ay içinde şikâyette bulunur. Şikâyete bağlı hakaret suçunda şikâyet süresi, fiilin gerçekleştiği tarihten itibaren hiçbir durumda iki yılı geçemez (TCK m. 73/1–2).

Suçtan zarar gören kişi davaya ne zamana kadar katılabilir?

Mağdur ve suçtan zarar gören kişi, ilk derece mahkemesindeki kovuşturmanın her aşamasında hüküm verilinceye kadar şikâyetçi olduğunu bildirerek kamu davasına katılabilir. Kanun yolu aşamasında katılma talebinde bulunulamaz (CMK m. 237).

Gözaltına alınan kişinin yakınlarına haber verilir mi?

Evet. Şüpheli yakalandığında, gözaltına alındığında veya gözaltı süresi uzatıldığında, Cumhuriyet savcısının emriyle bir yakınına veya belirlediği bir kişiye gecikmeksizin haber verilir. Yabancıların durumu, yazılı olarak karşı çıkmadıkları sürece vatandaşı oldukları devletin konsolosluğuna bildirilir (CMK m. 95).

BELGELER

Bu alandaki bir dosyanın incelenmesinde çoğunlukla şu belgeler kullanılır:

  • İfade ve sorgu tutanakları
  • Gözaltı, arama ve el koyma tutanakları
  • Tebligatlar ve iddianame
  • Tutuklama, adli kontrol ve itiraz kararları
  • Duruşma tutanakları ve gerekçeli karar
  • Varsa kamera kaydı, mesaj ve tanık bilgileri gibi deliller
KAPSAM

Başlıca çalışma başlıkları

  1. 01

    Soruşturma aşamasında şüpheli müdafiliği ile mağdur ve müşteki vekilliği

  2. 02

    İfade, sorgu ve teşhis işlemlerine katılım

  3. 03

    Gözaltı, tutuklama ve adli kontrol tedbirlerine ilişkin başvurular

  4. 04

    Arama ve elkoyma işlemlerinin hukuka uygunluğunun incelenmesi

  5. 05

    Kovuşturma aşamasında sanık müdafiliği ile katılan vekilliği

  6. 06

    Delillerin hukuka uygunluğu ile maddi olay ve suç vasfının değerlendirilmesi

  7. 07

    İstinaf, temyiz ve olağanüstü kanun yollarına ilişkin talepler

  8. 08

    İnfaz hâkimliği başvuruları ve koşullu salıverilme işlemleri

  9. 09

    Ceza yargılamasından kaynaklanan bireysel başvurular