Cezadan mahsup ve infaz: Anayasa Mahkemesi fazladan yatılan süreyi ne zaman ihlal sayıyor?

Sonuçlar: 118 şikâyetin 16'sında ihlal

Bu başlıkta 116 kararda 118 şikâyet var. 16'sında ihlal bulundu, 67'si açıkça dayanaktan yoksun sayıldı, 10'unda düşme kararı verildi, 3'ünde ihlal olmadığına karar verildi. İhlal bulunan şikâyetlerde 9 kez yeniden yargılamaya, 7 kez manevi tazminata hükmedildi.

Fark kümeler arasında çok belirgin: karar özetinde mahsup geçen 39 kararın 15'inde ihlal var. Koşullu salıverme ya da denetimli serbestlik geçen 49 kararın ise yalnızca 1'inde ihlal bulundu.

Mahsup: düşülmeyen süre, fazladan yatılan süre

Mahkemeye göre inceleme, şikâyet edilen sürelerin hukuka aykırı biçimde mahsup edilmeyip cezanın olması gerekenden fazla infaz edilip edilmediğine yönelik (Mahsun Yılmaz [GK], B. No: 2021/46347, 29/5/2025, § 44).

Başvurucu 2007'de bir hırsızlık davasında yaklaşık iki buçuk ay gözaltı ve tutuklulukta kalmış, bu süre o suçun cezasında düşülmemişti. Sonradan terör örgütü üyeliğinden aldığı cezadan mahsup talebini infaz hâkimliği, bu suçun hırsızlık hükmünün kesinleşmesinden sonra işlendiği gerekçesiyle reddetti; oysa eylemlerin büyük bölümü kesinleşmeden önceydi. Genel Kurul, infaz hâkimliğinin olayların tarihlerini değerlendirmediğini ve başvurucunun daha uzun süre hürriyetinden yoksun kaldığını belirterek ihlal buldu (Mahsun Yılmaz [GK], §§ 45–53).

Aynı sonuç, koşullu salıverilmeyi hak ettiği tarihten sonra cezaevinde kaldığı sürenin, mahkeme mahsup koşullarının bulunduğunu belirttiği hâlde başka bir cezadan düşülmemesinde de çıktı (Ercan Bucak (2), B. No: 2014/11651, 16/2/2017, §§ 52–54).

Küçük süreler de önemli. Gözaltı ve sorguda geçen ve ne gerekçeli kararda ne müddetnamede gösterilen süre için ihlal bulundu (Kemal Sakman, B. No: 2022/51270, 12/3/2025, §§ 18–20). Tahliye kararından sonra cezaevinden ancak ertesi gün salıverilen başvurucunun fazladan kaldığı bir gün için de ihlal kararı verildi; Mahkeme, mahsubun resen yapılması gereken bir işlem olduğunu ve yargı mercilerinin gerekli araştırmayı yapmakla yükümlü olduğunu vurguladı (O.A., B. No: 2023/54758, 17/2/2026, §§ 17–19).

Karşı örnek: 7331 sayılı Kanun'la yapılan değişiklikten sonra konutu terk etmeme adli kontrolünde geçen her iki gün, cezanın mahsubunda bir gün sayılıyor. Doksan günlük sürenin yarısı mahsup edilen başvurucu tamamının düşülmesini istemişti. Genel Kurul, bu tedbir altında geçen sürelerin mahsup edilmesi gerektiğini, ancak tedbirin tutuklamaya göre daha hafif bir etki oluşturduğunu belirterek iki günün bir gün sayılmasını ölçülü buldu ve ihlal olmadığına karar verdi (Burhan Yaz (3) [GK], B. No: 2021/7919, 29/5/2024, §§ 45–49).

Anayasa Mahkemesi kararından sonra infaz

Anayasa Mahkemesinin ihlal kararı üzerine yeniden yargılama yapılması gerekirken derece mahkemesi infazın durdurulması talebini reddetmiş ve başvurucu bir süre daha cezaevinde kalmıştı. Genel Kurul, yeniden yargılamada gerekirse tutuklama kararı verilebileceğini, ama dayanağı kalmayan bir hükme bağlı tutmanın sürdürülemeyeceğini belirterek ihlal buldu (Behzet Çakar ve Diğerleri (2) [GK], B. No: 2019/2333, 1/7/2021, §§ 64–66).

Aynı gün verilen bir başka kararda sonuç farklıydı: gerekçeli karar hakkı ihlali nedeniyle yeniden yargılaması süren başvurucunun infazının ertelenmemesi ihlal sayılmadı. Genel Kurul, mahkûmiyetin bir mahkemece verildiğini ve tutmanın cezanın kapsamını aşmadığını belirtti; iki üye karşı oy kullandı (Erol Eşrefoğlu [GK], B. No: 2018/23111, 1/7/2021, §§ 78–80).

Koşullu salıverme ve denetimli serbestlik

Bu alandaki şikâyetler genellikle kabul edilmiyor. Cezaevi kurulunun iyi hâl kararını, psikososyal servis raporuyla çeliştiği gerekçesiyle iptal eden ve başvurucunun bir süre daha gözlemlenmesini isteyen infaz hâkimliğinin kararı, kurulun yerine geçip doğrudan iyi hâlli olmadığına hükmetmediği için açıkça dayanaktan yoksun bulundu; üç üye karşı oy kullandı (Çağlar Yılmaz [GK], B. No: 2022/81860, 8/1/2026, §§ 38–40).

Dosyanızda nelere bakabilirsiniz?

1. Müddetnamede gözaltı, sorgu ve tutuklulukta geçen bütün süreler gösterilmiş mi?
2. Başka bir dosyada tutuklu kaldığınız süre var mı? Bu süre o dosyanın cezasından düşüldü mü?
3. Mahsup talep ettiğiniz cezanın konusu olan eylemler, önceki hükmün kesinleşmesinden önce mi gerçekleşti?
4. Tahliye kararının tarihi ile cezaevinden çıkış tarihiniz arasında fark var mı? Salıverme belgesini saklıyor musunuz?
5. Hakkınızda bir ihlal kararı varsa, derece mahkemesinden infazın durdurulmasını istediniz mi?
6. Denetimli serbestlik reddinde infaz hâkimliği hangi bulgulara dayandı?

Bu soruları Başvuru Testi ile adım adım cevaplayabilir, sonucu benzer kararlar ve beklenecek giderimle birlikte görebilirsiniz.

Bu sayfa nasıl hazırlandı?

Anayasa Mahkemesi Kararlar Bilgi Bankası'nda yayımlanan bireysel başvuru kararlarından, Mahkemenin kişi hürriyeti ve güvenliği hakkı altında "infaz, koşullu salıverme" olarak sınıflandırdığı şikâyetleri içeren kararların sonuç ve giderim bilgileri Mahkemenin kendi sınıflandırmasından sayıldı. Kümeler karar özetlerindeki ifadelere göre ayrıldı. Belirleyici 8 karar tek tek okundu. Sayfadaki her tespit ilgili kararın paragraf numarasıyla verildi; alıntıların kararda birebir geçtiği, künyelerin ve sonuçların Mahkemenin kayıtlarıyla uyuştuğu denetlendi.