Eğitim hakkı: Anayasa Mahkemesi disiplin cezası, sınav ve diploma işlemlerinde ne zaman ihlal buluyor?

Sonuçlar: 113 şikâyetin 25'inde ihlal

Bu başlıkta 107 kararda 113 şikâyet var. 25'inde ihlal bulundu, 47'si açıkça dayanaktan yoksun sayıldı, 19'u başvuru yollarının tüketilmemesi nedeniyle kabul edilemez bulundu, 5'inde ihlal olmadığına karar verildi. İhlal bulunan şikâyetlerin 19'unda yeniden yargılamaya, 12'sinde manevi tazminata hükmedildi.

Kümeler: karar özetinde disiplin geçen 12 kararın 9'unda ihlal var. Yabancı dil ya da sınav geçen 20 kararın 4'ünde, yurt dışı geçen 10 kararın 4'ünde, denklik ya da diploma geçen 8 kararın 1'inde ihlal bulundu.

Öğrenci disiplin cezaları: kanuni dayanak

Yükseköğretim öğrencilerine verilen disiplin cezaları, 2547 sayılı Kanun'un verdiği yetkiyle YÖK'ün çıkardığı yönetmeliğe dayanıyordu. Anayasa Mahkemesi norm denetiminde bu yetkinin dayanağı olan kanun hükümlerini iptal etti; çünkü kanun, disiplin suçu sayılan eylemlerle uygulanacak cezalar arasında hiçbir ilişki kurmuyordu. Bireysel başvuruda da aynı sonuç çıktı: eylemleri ve cezaları kanun düzeyinde belirlemeyen bir düzenleme yerine yönetmelikle yapılan müdahalenin kanuni dayanağı bulunduğu söylenemezdi (Kemal Alican Yeğen ve Diğerleri, B. No: 2018/10488, 29/3/2023, §§ 14–19).

Bu nedenle dilekçe, sosyal medya paylaşımı, basın açıklaması ya da izinsiz pankart gibi farklı eylemler için verilen öğrenci disiplin cezalarında, eylemin niteliğinden bağımsız olarak ihlal bulunabiliyor (Kemal Alican Yeğen ve Diğerleri, § 15).

Sınav ve diploma

Yabancı dil sınavındaki puanı, girdiği sınavların ortalaması ve son iki sınavı arasındaki fark gerekçe gösterilerek şüpheli bulunan ve eş değer sınava çağrılan başvurucuya açık bir usulsüzlük suçlaması yapılmamıştı. Mahkeme, bu tespitin kanunun aradığı olağan dışı bulgu ölçütünü karşılayıp karşılamadığının tartışılmadığını belirterek ihlal buldu (Özcan Bayrak, B. No: 2019/14060, 3/11/2022, §§ 58–60).

YÖK'ün tanıdığı yurt dışındaki bir üniversiteden mezun olan başvurucuların denklik başvuruları, darbe teşebbüsünden sonra alınan genel kararlarla, üniversitenin FETÖ/PDY ile ilişkili olduğu gerekçesiyle incelenmeksizin reddedilmişti. Anayasa Mahkemesi 2023'te bu işlemlerin dayanağı olan kanun ibarelerini iptal etmişti; Genel Kurul, müdahalenin henüz denklik alamamış mezunlar açısından gereklilik koşulunu sağlamadığını belirterek ihlal buldu ve başvuruculara 30.000 TL'ye kadar manevi tazminat ödenmesine hükmetti (Abdulaziz Kaya ve Diğerleri [GK], B. No: 2018/35913, 9/10/2024, §§ 17, 50–56).

Karşı örnek: Yurt dışından aldığı lise diplomasıyla uluslararası öğrenci statüsünde hukuk fakültesine kaydolan başvurucu, denklik başvurusunda Türkiye'de daha önce eğitim görüp görmediği sorusunu yanıtsız bırakmıştı. İdarenin kayıt aşamasında denetim yapmaması eleştirilse de kaydın iptali ölçülü bulundu (Mehmet Erik, B. No: 2024/21397, 6/1/2026, §§ 54–56).

Yurt dışında eğitim ve çıkış yasağı

KHK ile kamu görevinden çıkarılan başvurucu, KKTC'deki hukuk fakültesinin son sınıfına devam etmek istediğinde hakkında idari yurt dışı çıkış yasağı bulunduğunu öğrenmişti. Tedbir, dayanağı olan koşulların sürüp sürmediği araştırılmadan iki yılı aşkın süre uygulandı; Mahkeme tedbiri gerekli ve orantılı bulmadı, 34.000 TL manevi tazminata hükmetti (Osman Özdemir, B. No: 2019/10415, 14/5/2025, §§ 55–59). Yurt dışı çıkış yasaklarının seyahat özgürlüğü yönü yurt dışı çıkış yasağı sayfasında ele alınıyor.

Özel eğitim

Otizmli çocuğu okuldaki sınıf kapanınca bir dönem rehabilitasyon merkezinde eğitim gören başvurucu, verilen eğitimin saat ve içerik bakımından yetersiz kaldığını ileri sürerek manevi tazminat istemişti. Mahkeme, öncelikle planlanan eğitimle verilen eğitim arasında fark olup olmadığının, sonra bunun çocuğa olumsuz etkisinin tespit edilmesi gerektiğini, idare mahkemesinin bunları değerlendirmeden davayı reddettiğini belirterek ihlal buldu (Ersan Özgümüş, B. No: 2021/54675, 2/10/2024, §§ 14–16).

Başörtüsü yasağı ve burs iadesi

Başörtüsüyle derse ve sınavlara alınmadığı için üniversiteden ilişiği kesilen, af kanunuyla yeniden kaydolup mezun olan başvurucudan MEB, taahhüdünü ihlal ettiği gerekçesiyle aldığı bursu geri istemişti. Genel Kurul, başörtüsü yasağı şeklindeki müdahalenin kanunilik koşulunu sağlamadığını belirterek din özgürlüğü ile eğitim hakkının ihlal edildiğine karar verdi ve 20.000 TL manevi tazminata hükmetti (Sara Akgül [GK], B. No: 2015/269, 22/11/2018, §§ 114–116, 130–132).

Dosyanızda nelere bakabilirsiniz?

1. Disiplin cezası hangi düzenlemeye dayanıyor: kanun mu, yönetmelik mi? Ceza hangi tarihte verildi?
2. Sınav sonucunuz neden şüpheli sayıldı? İdare usulsüzlüğe ilişkin somut bir bulgu gösterdi mi?
3. Denklik başvurunuz bireysel olarak incelendi mi, yoksa genel bir kararla mı reddedildi?
4. Yurt dışı çıkış yasağının dayanağı ve süresi ne? Koşulların sürüp sürmediği yeniden değerlendirildi mi?
5. Özel eğitimde planlanan ve verilen eğitimi (saat, içerik) belgeleyebiliyor musunuz?
6. Başvuru ve beyanlarınızda eksik ya da yanıltıcı bir bilgi var mı?

Bu soruları Başvuru Testi ile adım adım cevaplayabilir, sonucu benzer kararlar ve beklenecek giderimle birlikte görebilirsiniz.

Bu sayfa nasıl hazırlandı?

Anayasa Mahkemesi Kararlar Bilgi Bankası'nda yayımlanan bireysel başvuru kararlarından, Mahkemenin eğitim hakkı altında "eğitim" olarak sınıflandırdığı şikâyetleri içeren kararların sonuç ve giderim bilgileri Mahkemenin kendi sınıflandırmasından sayıldı. Kümeler karar özetlerindeki ifadelere göre ayrıldı. Belirleyici 7 karar tek tek okundu. Sayfadaki her tespit ilgili kararın paragraf numarasıyla verildi; alıntıların kararda birebir geçtiği, künyelerin ve sonuçların Mahkemenin kayıtlarıyla uyuştuğu denetlendi.