Yurt dışı çıkış yasağı ve pasaport: Anayasa Mahkemesi hangi durumda ihlal buluyor?

Sonuçlar: şikâyetlerin üçte ikisinde ihlal

56 kararda 57 şikâyet var ve 38'inde ihlal bulundu. 8 şikâyet açıkça dayanaktan yoksun bulundu, 5'inde ihlal olmadığına karar verildi; 2'si süre aşımı, 2'si başvuru yollarının tüketilmemesi nedeniyle reddedildi.

İhlal kararları 2022'den beri her yıl veriliyor: 2022'de 12, 2023'te 8, 2024'te 8, 2025'te 8 şikâyette ihlal bulundu. İhlal bulunan şikâyetlerin 33'ünde manevi tazminata, 15'inde yeniden yargılamaya hükmedildi.

Adli kontrol: gerekçe ve daha hafif tedbir

Anayasa Mahkemesine göre yargı mercileri, tedbirle hedeflenen amaca hakları daha az sınırlayan alternatif yollarla ulaşılıp ulaşılamayacağını gözetmeli. Cumhurbaşkanına hakaret soruşturmasında hakkında yurt dışı yasağı uygulanan başvurucu, mesleki faaliyetleri nedeniyle tedbirin kaldırılmasını istemiş; sulh ceza hâkimlikleri daha hafif bir tedbirin yeterli olup olmayacağını irdelememişti. İhlal bulundu (Aret Demirci, B. No: 2018/30446, 8/2/2024, §§ 22, 24).

Ailesi yurt dışında yaşayan ve cezasının infazına denk gelen süreyi zaten tutuklu geçirdiğini ileri süren başvurucunun talepleri de, başka hangi delilin toplanacağı ve tedbirin kovuşturmaya ne katkısı olacağı açıklanmadan reddedilmişti. Mahkeme özel ve aile hayatına saygı hakkının ihlal edildiğine karar verdi (Mustafa Telli, B. No: 2022/24039, 23/12/2025, §§ 21, 23).

İhlal bulunmayan durumlar

Tedbirin etkisi sınırlıysa ve gerekçesi keyfî değilse ihlal bulunmuyor. Eşi ve çocuklarıyla Türkiye'de birlikte yaşayan başvurucunun yurt dışı yasağının aile hayatına etkisi sınırlı görüldü (Yiğit Aksakoğlu (2), B. No: 2021/18350, 17/7/2025, §§ 22, 24). Milletvekili olduğu için dokunulmazlık nedeniyle genetik inceleme yapılamayan bir cinsel saldırı soruşturmasında altı ay süren yasak da gerekçesi açıkça gösterildiği için ihlal sayılmadı (Tuma Çelik, B. No: 2020/24469, 6/3/2024, §§ 20–21).

Beraatle biten bir davada yaklaşık beş ay süren ve mesleki hayata etkisi somut olarak gösterilmeyen bir yasak ise özel hayata saygı hakkının uygulanabileceği ağırlıkta görülmedi (Yılmaz Bat, B. No: 2022/79146, 9/12/2025, §§ 14–15).

Önce itiraz yolu tüketilmeli

Tedbirin kaldırılması talebinin reddine karşı itiraz yolu tüketilmeden yapılan başvuru reddediliyor (Neşe Gençer Gurbanov, B. No: 2022/44541, 17/2/2026, §§ 12–13). İtiraz edilmiş olsa bile, yurt dışındaki çocuklarını uzun süredir göremedikleri iddiasını ilk kez Anayasa Mahkemesinde ileri süren başvurucuların şikâyeti de aynı nedenle kabul edilemez bulundu (Talip Yazar ve Yasemin Yazar, B. No: 2022/68583, 9/12/2025, §§ 14–15).

Süreye de dikkat: nihai karar müdafiye elektronik tebligatla gönderildiyse, gönderinin hesaba ulaştığı günü izleyen beşinci günün sonunda tebliğ edilmiş sayılıyor ve otuz günlük süre buna göre işliyor (Tuba Demir, B. No: 2020/6695, 7/2/2024, § 11).

Pasaport iptali ve pasaport verilmemesi

OHAL döneminde pasaportu iptal edilen ve hakkında yurt dışına çıkışını engelleyen bir mahkeme kararı olmadığı hâlde uzun süre pasaport verilmeyen başvurucu için Genel Kurul, kendisine özgü gerekçe gösterilmeden idari işlemle belirsiz ve uzun süre devam ettirilen tedbirin zorunlu ve ölçülü olmadığına karar verdi (Onur Can Taştan [GK], B. No: 2018/32475, 27/10/2021, §§ 79, 81). Aynı gün verilen bir başka kararda ise başvurucu sonraki süreç hakkında bilgi ve belge sunmadığı için ihlal bulunmadı (Yağmur Erşan [GK], B. No: 2018/36451, 27/10/2021, §§ 77, 79). Dört üye bu sonuca katılmadı.

2025'te de, haklarında yurt dışına çıkışa engel bir yargı kararı olmayan başvurucuların pasaport kısıtlamalarının, şartların devam edip etmediği araştırılmadan uzun süre sürdürülmesi ihlal sayıldı (Murat Özkan ve diğerleri, B. No: 2021/55951, 13/5/2025, §§ 16–17).

Adli kontrolün türleri ve kaldırılması adli kontrol nedir yazısında, ev hapsi gözaltı ve ev hapsi sayfasında anlatılıyor.

Dosyanızda nelere bakabilirsiniz?

1. Yasak ne zamandan beri sürüyor? Dosyada hâlâ toplanacak delil var mı?
2. Ailenizin, işinizin ya da eğitiminizin yurt dışıyla bağı nedir? Bunları belgeleriyle sulh ceza hâkimliğine ve mahkemeye sundunuz mu?
3. Kaldırma talebinizin reddine itiraz ettiniz mi? İtiraz merciinin kararı aile ve meslek iddialarınızı karşıladı mı?
4. Ret kararları daha hafif bir tedbirin (örneğin imza) yeterli olup olmayacağını tartışıyor mu?
5. Pasaport kısıtınız bir yargı kararına mı, yalnızca idari işleme mi dayanıyor?
6. Nihai kararı ne zaman öğrendiniz? E-tebligatta beşinci gün kuralını hesaba kattınız mı?

Bu soruları Başvuru Testi ile adım adım cevaplayabilir, sonucu benzer kararlar ve beklenecek giderimle birlikte görebilirsiniz.

Bu sayfa nasıl hazırlandı?

Anayasa Mahkemesi Kararlar Bilgi Bankası'nda yayımlanan bireysel başvuru kararlarından, Mahkemenin özel hayata saygı hakkı altında "yurt dışına çıkışın engellenmesi (pasaport, adli kontrol)" olarak sınıflandırdığı şikâyetleri içeren 56 kararın sonuç ve giderim bilgileri Mahkemenin kendi sınıflandırmasından sayıldı. Belirleyici 11 karar tek tek okundu: Genel Kurul kararları, farklı sonuç alan karar çiftleri ve ret örnekleri. Sayfadaki her tespit ilgili kararın paragraf numarasıyla verildi; alıntıların kararda birebir geçtiği, künyelerin ve sonuçların Mahkemenin kayıtlarıyla uyuştuğu denetlendi.