İmar planı ve mülkiyet: Anayasa Mahkemesi hangi durumda ihlal buluyor?

Sonuçlar: şikâyetlerin üçte ikisinde ihlal

325 kararda 338 şikâyet var ve 231'inde ihlal bulundu. 34 şikâyet açıkça dayanaktan yoksun bulundu, 29'u başvuru yollarının tüketilmemesi nedeniyle reddedildi, 21'inde ihlal olmadığına karar verildi, 7'si reddedildi.

İhlallerin büyük kısmı tek bir yılda toplanıyor: 2018'de 158 şikâyette ihlal bulundu. Mahkemenin kendi başvuru konusu özetlerine göre 231 ihlalin 200'ü, imar planında kamu hizmetine ayrılıp kamulaştırılmayan taşınmazlara ilişkin. 2019'dan sonra her yıl 2 ile 21 arasında ihlal kararı verildi.

İhlal bulunan şikâyetlerin 228'inde yeniden yargılamaya hükmedildi.

Kamu hizmetine ayrılan ama kamulaştırılmayan taşınmaz

Taşınmaz imar planında yol, okul, park ya da resmî kurum alanı olarak ayrıldığında malik onu fiilen kullanamıyor ve satamıyor; idare ise kamulaştırmayı yıllarca erteleyebiliyor. Anayasa Mahkemesine göre plan onayından yaklaşık on dört yıl sonra hâlâ kamulaştırılmayan, yola ayrılmış bir taşınmaz malike şahsen aşırı bir külfet yüklüyor (Hüseyin Ünal, B. No: 2017/24715, 20/9/2018, §§ 61–62).

Bu davada idare mahkemesi, 2016'da 6745 sayılı Kanun'la Kamulaştırma Kanunu'na eklenen geçici 11. maddeye dayanarak esas hakkında karar vermemişti. Bu madde, kamulaştırma için öngörülen beş yıllık sürenin yeniden başlamasını öngörüyordu; Anayasa Mahkemesi kuralı, malike aşırı külfet yüklediği gerekçesiyle başvuru incelenirken 28/3/2018'de iptal etti (Hüseyin Ünal, § 59). Karar yeniden yargılamaya hükmetti, tazminat talebini reddetti. 2018'deki 158 ihlalin tamamı bu karar ve sonrasında verildi.

Süre uzadıkça sonuç değişmiyor. Kamu ortaklık payı kesintileriyle oluşturulan, plan onayından yaklaşık otuz yıl sonra hâlâ kamulaştırılmayan bir okul alanında Mahkeme, taşınmazın tarımsal amaçla kullanılmasına izin verilmesinin müdahaleyi telafi etmediğini belirtti; çünkü hissedarlar paydaşlığa kendi iradeleriyle değil imar uygulamasıyla girmişti (Uğur Elbir, B. No: 2019/24581, 30/3/2022, §§ 71–73).

Taşınmazın plandan sonra satın alınmış olması da ihlali engellemiyor. 2013'te resmî kurum alanından hisse satın alan başvurucu için Mahkeme, plan onayından on altı, satın almadan on iki yıl geçtiğini belirterek ihlal buldu (Ali Yardım, B. No: 2020/20912, 16/9/2025, §§ 20–22).

Kısıtlama yoksa ya da kalktıysa

Taşınmaz planda kamu hizmetine ayrılmamışsa kamulaştırma yükümlülüğü de doğmuyor. Askerî güvenlik bölgesi ve tarımsal niteliği korunacak alanda kalan taşınmazlar için Genel Kurul, nazım imar planında kamu hizmetine ayrılma gibi bir durum bile bulunmadığını belirterek şikâyeti açıkça dayanaktan yoksun buldu. Aynı kararda başvurudan önce ölen bir başvurucu adına avukatın başvuru yapamayacağı da vurgulandı (İhsan Uygun ve Nuran Kaya [GK], B. No: 2017/28373, 29/12/2020, §§ 45–46, 55–57).

1981'den beri yeşil alanda kalan taşınmazlar 2014'te yapılaşmaya uygun piknik ve rekreasyon alanına dönüştürülünce bedel talebinin reddi ihlal sayılmadı (Adnan Çuhadar ve Diğerleri, B. No: 2020/21745, 6/5/2026, §§ 23–24). Ancak aynı kararda, mahkeme taşınmazların kısıtlı kaldığı otuz yılı aşkın dönemin zararını hiç değerlendirmediği için o yönden ihlal bulundu (§§ 29–30).

Sit alanında belirsizlik

Taşınmazın bulunduğu alan 2010'da III. derece doğal sit alanı ilan edilmiş, koruma amaçlı imar planı yıllarca yapılmamış ve malik taşınmazını nasıl kullanabileceğini bilemez durumda kalmıştı. Tam yargı davası hizmet kusuru bulunmadığı gerekçesiyle reddedilmişti. Mahkeme, kısıtlama ve belirsizliğe rağmen hiç tazminat ödenmemesinin bütün külfeti malike yüklediğini belirterek ihlal buldu (Ayten Temeltaş, B. No: 2019/2192, 19/10/2022, §§ 47–49).

Yıkılan yapılar

İdare uzun süre göz yumduğu bir yapıyı yıktığında zararın tamamı malike bırakılamıyor. İmar uygulamasında gecekondunun imar yolunda kalan kısmı yaklaşık yirmi dört yıl kullanıldıktan sonra yıkılmıştı; mahkemeler idarenin bu süredeki edilgen tutumunu değerlendirmeden tazminat davasını reddettiği için ihlal bulundu (Durali Gümüşbaş, B. No: 2015/6427, 10/10/2018, §§ 55–57).

Yıkım kararı yargı kararıyla hukuka aykırı bulunmuşsa yalnızca enkaz bedeli ödenmesi yetmiyor. Yapı bedeli 71.100 TL olarak belirlendiği hâlde 7.113 TL enkaz bedeline hükmedilmesi ihlalin sürmesine yol açtı (Cemal Korkmaz ve Kemal Korkmaz, B. No: 2020/23918, 1/10/2025, §§ 28–30).

İmar uygulaması ve ruhsat

İmar uygulamasında yola cepheli taşınmazların yerine yola cephesi olmayan bir yerden tahsis yapılan başvurucuların değer kaybı talebi, işlemin hukuka uygun olduğu belirtilerek reddedilmişti. Mahkeme, taşınmazların değer kaybına uğrayıp uğramadığının hiç araştırılmadığını belirterek ihlal buldu (Abdullah Durum ve Diğerleri, B. No: 2020/37270, 8/1/2025, §§ 28–29).

Ruhsat da kanunda olmayan bir şarta bağlanamıyor. İmar planı iptal edildikten sonra belediye, yeşil alanda kalmayan yapılara yeniden ruhsat verilmesini parselin yeşil alanda kalan kısmının bedelsiz terkine bağlamıştı; Mahkeme, parseli imara uygun hâle getirme sorumluluğunun tümüyle başvurucuya bırakılmasını ölçüsüz buldu (Lider Ada İnşaat Ticaret Ltd. Şti., B. No: 2020/16635, 18/5/2026, §§ 29–31).

Dosyanızda nelere bakabilirsiniz?

1. Taşınmazınız hangi planda, hangi tarihte, hangi kamu hizmetine (yol, okul, park, resmî kurum) ayrıldı?
2. İdareye kamulaştırma ya da bedel talebiyle başvurdunuz mu? Cevap ne oldu?
3. Açtığınız davada mahkeme esasa girdi mi, yoksa bir kanun hükmüne dayanarak karar vermeye yer olmadığına mı hükmetti?
4. Kısıtlama sonradan kaldırıldıysa, kısıtlı kalınan dönemin zararını da istediniz mi?
5. Yapınız yıkıldıysa idare yapının varlığına ne kadar süre göz yumdu? Yıkım kararı yargı kararıyla iptal edildi mi?
6. Ruhsat talebiniz hangi gerekçeyle reddedildi? Bu gerekçe kanunda öngörülen bir şart mı?

Bu soruları Başvuru Testi ile adım adım cevaplayabilir, sonucu benzer kararlar ve beklenecek giderimle birlikte görebilirsiniz.

Bu sayfa nasıl hazırlandı?

Anayasa Mahkemesi Kararlar Bilgi Bankası'nda yayımlanan bireysel başvuru kararlarından, Mahkemenin "imar" olarak sınıflandırdığı şikâyetleri içeren 325 kararın sonuç ve giderim bilgileri Mahkemenin kendi sınıflandırmasından sayıldı. İhlal kararları, Mahkemenin her karar için yazdığı başvuru konusu özetindeki ifadelere göre gruplandırıldı. Belirleyici 10 karar tek tek okundu. Sayfadaki her tespit ilgili kararın paragraf numarasıyla verildi; alıntıların kararda birebir geçtiği, künyelerin ve sonuçların Mahkemenin kayıtlarıyla uyuştuğu denetlendi.