Anayasa Mahkemesi, yayımladığı 325 kararda bu başlıkta 338 şikâyet inceledi ve 231 şikâyette ihlal buldu. Aşağıda sonuçların dağılımı, Mahkemenin bu konuda en çok dayandığı ilke paragrafları, ret nedenleri ve ihlal kararlarındaki giderimler yer alıyor. Sayılar yalnızca yayımlanan kararlara aittir; Mahkemenin sonuçlandırdığı bütün başvurular içinde ihlal oranı çok daha düşüktür.
Anayasa Mahkemesi bu şikâyetlerde nasıl karar verdi?
Tablo, yayımlanan kararlardaki şikâyetlerin Anayasa Mahkemesinin verdiği sonuca göre dağılımını gösteriyor.
| Sonuç | Şikâyet | Oran |
|---|---|---|
| İhlal | 231 | %68 |
| Açıkça dayanaktan yoksunluk | 34 | %10 |
| Başvuru yollarının tüketilmemesi | 29 | %9 |
| İhlal olmadığı | 21 | %6 |
| Başvurunun reddi | 7 | %2 |
| Düşme | 6 | %2 |
| Süre aşımı | 4 | %1 |
| Zaman bakımından yetkisizlik | 2 | %1 |
| İşlemden kaldırılma | 2 | %1 |
| Kişi bakımından yetkisizlik | 1 | %0 |
| Konu bakımından yetkisizlik | 1 | %0 |
Mahkeme hangi ilkelere dayanıyor?
Bu başlıktaki kararların mülkiyet hakkı incelemelerinde en çok atıf yapılan genel ilke paragrafları, Anayasa Mahkemesinin kendi ifadesiyle:
Kamu yararı kavramı, devlet organlarının takdir yetkisini de beraberinde getiren bir kavram olup objektif bir tanıma elverişli olmayan bu ölçütün her somut olay temelinde ayrıca değerlendirilmesi gerekir. Makul bir temelden açıkça yoksun olan düzenlemelerin ve uygulamaların ise kamu yararının tespitine ilişkin takdir yetkisi kapsamında değerlendirilmesi mümkün değildir (Yunis Ağlar, § 29). ii. İlkelerin Somut Olaya Uygulanması
Anayasa'nın 35. maddesi uyarınca mülkiyet hakkı kamu yararı amacıyla sınırlandırılabilmektedir. Toplum yararı, ortak çıkar, genel yarar gibi birbirinin yerine kullanılan kavramlarla ifade edilen ve bireysel çıkardan farklı onun üstünde ortak bir yarar olan kamu yararı Anayasa'nın 35. maddesinin mülkiyet hakkı açısından öngördüğü özel sınırlandırma sebebi olup genel yarar ve toplumsal yarar gibi ifadeleri de kapsayacak şekilde geniş yorumlanmaktadır (AYM, E. 1999/46, K. 2000/25, 20/09/2000). Kamu yararı kavramı, mülkiyet hakkının kamu yararının gerektirdiği durumlarda sınırlandırılması imkânı vermekle bir sınırlandırma amacı olmasının yanı sıra mülkiyet hakkının kamu yararı amacı dışında sınırlanamayacağını öngörerek ve bu anlamda bir sınırlama sınırı oluşturarak mülkiyet hakkını etkin bir şekilde korumaktadır (Yunis Ağlar, B. No: 2013/1239, 20/3/2014, § 28).
Anayasa’nın 35. maddesine göre kişilerin mülkiyet hakları ancak kanunun öngördüğü usullerle ve kamu yararı gereği sınırlandırılabilir. Anayasa’nın 13. maddesinde yer alan ölçülülük ilkesi gereği kişilerin mülkiyet haklarının sınırlandırılması hâlinde elde edilmek istenen kamu yararı ile bireyin hakları arasında adil bir dengenin kurulması gerekmektedir. Bu adil denge, başvurucunun şahsi olarak aşırı bir yüke katlandığının tespit edilmesi durumunda bozulmuş olacaktır .
Mülkiyet hakkına yapılan müdahalenin, bireyin çıkarları ile kamunun genel yararı arasında bulunması gereken adil dengeyi bozmaması gerekmektedir. Müdahalenin ölçülülüğünü değerlendirirken mahkeme, bir taraftan ulaşılmak istenen meşru amacın önemini ve diğer taraftan müdahalenin niteliğini, başvurucunun ve kamu otoritelerinin davranışlarını da gözönünde tutarak başvurucuya yüklenen külfeti dikkate alacaktır (Lavrechov/Çek Cumhuriyeti, B. No: 57404/08, 20/6/2013, § 44).
Anayasa'nın 56. maddesinde, herkesin sağlıklı ve dengeli bir çevrede yaşama hakkına sahip olduğu düzenlenmiş; çevreyi geliştirmenin, çevre sağlığını korumanın ve çevre kirlenmesini önlemenin devlet ve vatandaşların ödevi olduğu belirtilmiştir. Bu bakımdan yapılaşmanın fen, sağlık ve çevre şartlarına uygunluğunun sağlanmasında ve buna ilişkin düzenlemelerde kamu yararı bulunduğu kabul edilmelidir.
Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AHİM) de toplumun genel çıkarlarının büyük önem taşıdığı bölgesel planlama ve çevre koruma politikalarının bilhassa medeni haklar söz konusu olduğunda devlete geniş bir takdir yetkisi tanıdığını belirtmiştir (Depalle/Fransa, [BD], B. No: 34044/02, 29/3/2010, § 84).
Şikâyetler hangi nedenlerle reddedildi?
Her ret nedeninin yanında şikâyet sayısı ve yakın tarihli örnek kararlar yer alıyor; örneklerdeki metin, Anayasa Mahkemesinin karar özetidir.
Açıkça dayanaktan yoksunluk (34 şikâyet). Bu ret nedeni bütün haklarda
- Sebile Yılmaz ve diğerleri, B. No: 2020/19662, 29/1/2026: Başvuru, imar uygulaması sırasında bedele dönüştürülen pay karşılığının düşük belirlenmesi nedeniyle mülkiyet hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.
- Abdurrahman Dede, B. No: 2020/25079, 25/6/2025: Başvuru, imar mevzuatına aykırı olduğundan bahisle yapının yıkılması ve bedelinin ödenmemesi nedeniyle mülkiyet hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.
Süre aşımı (4 şikâyet). Bu ret nedeni bütün haklarda
- Ahmet Akyol, B. No: 2020/28464, 3/4/2024: Başvuru, bedelsiz yola terk edilen taşınmaz nedeniyle tazminat ve sınırında bulunan taşınmaza imar izni verilmesi nedeniyle taşınmazda meydana gelen değer kaybının ödenmesi talebiyle açılan davanın süre aşımından reddedilmesi nedeniyle mülkiyet hakkının, yargılamanın uzun sürmesi nedeniyle de makul sürede yargılanma hakkının ihlal edildiği iddialarına ilişkindir.
- Nursel Bebek, B. No: 2019/27274, 2/2/2022: Başvuru, taşınmazın bulunduğu alanın nâzım imar planında bölge parkı olarak belirlenmesi nedeniyle mülkiyet hakkının, plana karşı açılan davada bilirkişi incelemesi yapılmaması nedeniyle silahların eşitliği ve çelişmeli yargılama ilkesinin, yargılamanın uzun sürmesi nedeniyle makul sürede yargılanma hakkının ihlal edildiği iddialarına ilişkindir.
Başvuru yollarının tüketilmemesi (29 şikâyet). Bu ret nedeni bütün haklarda
- Ali Muhcu ve diğerleri, B. No: 2020/36607, 18/12/2024: Başvuru, imar uygulaması sırasında bedele dönüştürülen pay karşılığının düşük belirlenmesi, bedelin ödenmemesi ve enflasyon karşısında değer kaybına uğratılması nedeniyle mülkiyet hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.
- Ali Çetin Vardar ve Tezer Gören, B. No: 2018/19339, 5/10/2022: Başvuru, imar planında spor tesisi alanı olarak ayrılan taşınmazın uzun süre kamulaştırılmaması nedeniyle mülkiyet hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.
Konu bakımından yetkisizlik (1 şikâyet). Bu ret nedeni bütün haklarda
- Tülay Arslan ve diğerleri, B. No: 2014/7051, 2/2/2017: Başvuru, belediye tarafından başvurucular murisine kiralanan taşınmaz dolayısıyla hem belediyeye kira bedeli hem de taşınmazın maliki olan kamu kurumuna ecrimisil ödenmiş olması ve ayrıca yıkımına karar verilen binanın bedelinin tazmin edilmemesi nedenleriyle mülkiyet hakkının; buna ilişkin yargılamanın yedi yıl sürmesi nedeniyle makul sürede yargılanma hakkının; belediye tarafından iş yeri açma…
Kişi bakımından yetkisizlik (1 şikâyet). Bu ret nedeni bütün haklarda
- Yüksel Bazarkaya, B. No: 2013/6615, 20/4/2016: Başvuru, kentsel sit alanı ilan edilerek koruma amaçlı imar planı yapılmasına karar verilen alanda inşa edilen yapının kaldırılmasına karar verilmesi ve uzun süre koruma amaçlı imar planı yapılmaması sebepleriyle mülkiyet ve adil yargılanma haklarının ihlal edildiği iddialarına ilişkindir.
Zaman bakımından yetkisizlik (2 şikâyet). Bu ret nedeni bütün haklarda
- Tasfiye Halinde Prekonsa Prefabrike Konut Sanayii A.Ş., B. No: 2020/24136, 2/4/2024: Başvuru, bedelsiz terk edilen taşınmazların iadesi talebinin reddi nedeniyle mülkiyet hakkının, mahkeme kararlarında ilgili ve yeterli gerekçe bulunmaması nedeniyle de gerekçeli karar hakkının ihlal edildiği iddialarına ilişkindir.
- İstanbul Otelcilik ve Turizm TİC. A.Ş., B. No: 2014/5259, 12/3/2015: Başvurucu, otel inşaatının yıkılmasına dair Alaçatı Belediye Encümen kararının değerlendirilmesi için idareye yaptığı başvurunun zımnen reddedildiğini, zımni ret işleminin iptali talebiyle açtığı davada ileri sürdüğü iddialar esastan incelenmeden davanın kesin hüküm nedeniyle reddedildiğini belirterek, Anayasa'nın 35. , 36. , 38. ve 48. maddelerinde tanımlanan haklarının ihlal edildiğini ileri…
İhlal bulunan şikâyetlerde ne oldu?
Anayasa Mahkemesinin ihlal bulduğu 231 şikâyette hükmettiği giderimler: yeniden yargılama 228, ihlalin tespiti 1, maddi tazminat 1. Bir şikâyette birden fazla giderime hükmedilebilir.
Son ihlal kararları
- Lider Ada İnşaat Ticaret LTD. ŞTİ., B. No: 2020/16635, 18/5/2026: Başvuru, taşınmaz üzerindeki yapılara ruhsat verilmemesi nedeniyle mülkiyet hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.
- Mustafa Göçmen, B. No: 2020/39789, 6/5/2026: Başvuru, imar planında sağlık kurumu alanı olarak belirlenen taşınmazın uzun süre kamulaştırılmaması nedeniyle mülkiyet hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.
- Hamide Al ve diğerleri, B. No: 2020/35133, 24/12/2025: Başvuru, imar uygulaması sırasında bedele dönüştürülen pay karşılığının ödenmemesi ve enflasyon karşısında değer kaybına uğratılması nedeniyle mülkiyet hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.
- Cemal Korkmaz ve Kemal Korkmaz, B. No: 2020/23918, 1/10/2025: Başvuru, imar mevzuatına aykırı olduğu gerekçesiyle yıkılan yapılar dolayısıyla meydana gelen zararın giderilmemesi nedeniyle mülkiyet hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.
Yıllara göre şikâyetler
Karar yılına göre bu başlıkta incelenen şikâyetler ve ihlal bulunanlar:
| Yıl | Şikâyet | İhlal | İhlal oranı |
|---|---|---|---|
| 2013 | 1 | 0 | %0 |
| 2014 | 3 | 0 | %0 |
| 2015 | 7 | 1 | %14 |
| 2016 | 18 | 1 | %6 |
| 2017 | 9 | 1 | %11 |
| 2018 | 171 | 158 | %92 |
| 2019 | 29 | 21 | %72 |
| 2020 | 29 | 9 | %31 |
| 2021 | 25 | 13 | %52 |
| 2022 | 8 | 6 | %75 |
| 2023 | 9 | 8 | %89 |
| 2024 | 10 | 5 | %50 |
| 2025 | 12 | 6 | %50 |
| 2026 | 7 | 2 | %29 |
Mülkiyet hakkı: bütün şikâyet türleri · AYM İçtihat Atlası