Kişisel verilerin korunması: Anayasa Mahkemesi hangi durumda ihlal buluyor?

Sonuçlar: şikâyetlerin üçte ikisinde ihlal bulundu

245 kararda 253 şikâyet var ve 161'inde ihlal bulundu. 27 şikâyet başvuru yollarının tüketilmemesi nedeniyle reddedildi, 25'i açıkça dayanaktan yoksun bulundu, 15'inde ihlal olmadığına karar verildi, 9'u süre aşımı nedeniyle reddedildi.

İhlallerin yoğunlaştığı yıllar 2016 ve 2017: bu iki yılda 62 şikâyette ihlal bulundu. Mahkemenin kendi başvuru konusu özetlerine göre 161 ihlalin 84'ü, ahlaki durum ya da özel hayata ilişkin eylemler gerekçe gösterilerek Türk Silahlı Kuvvetlerinden ayırma, sözleşme yenilememe, memurluktan çıkarma gibi işlemlere ilişkin. 2023'te 19, 2024'te 13, 2025'te 11 şikâyette ihlal bulundu.

İhlal bulunan şikâyetlerin 140'ında yeniden yargılamaya, 19'unda manevi tazminata, 6'sında yeniden soruşturmaya hükmedildi.

Özel hayata ilişkin bilgilerle meslekten çıkarma

Genel Kurul 2016'da, cinsel hayatına ilişkin bilgiler gerekçe gösterilerek Türk Silahlı Kuvvetlerinden ayrılan bir subayın başvurusunda ölçütleri belirledi. Disiplin işlemlerinde ve mahkeme kararlarında kişinin özel hayatına ilişkin tutum ve eylemlerinin mesleki hayatına ve kurumun işleyişine etkisi yeterli ve ikna edici gerekçelerle açıklanmalı, işlem kişinin geçmiş sicili ve başarı durumu dikkate alınarak ölçülülük yönünden irdelenmeli (E.G. [GK], B. No: 2014/12428, 13/10/2016, § 67).

Somut olayda bilgiler, belirli ve somut fiiller belirtilmeden ve hangi hukuki işleme esas alınacağı bildirilmeden alınan bir ifadeden öğrenilmişti (§ 72). Mahkeme, delillerin hukuka aykırı elde edildiği iddiasının araştırılmadığını ve eylemlerin kurumun işleyişine etkisinin açıklanmadığını belirterek özel hayatın gizliliği hakkının ihlal edildiğine ve yeniden yargılama yapılmasına karar verdi (§§ 74, 76, 80).

Güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması

Sözleşmeli infaz ve koruma memurluğu sınavını kazanan başvurucunun on sekiz yaşından küçükken işlediği suça ilişkin kayıt, güvenlik soruşturmasında idareye verilmiş ve başvurucunun istihdamı bu nedenle uygun görülmemişti. Genel Kurul, güvenlik soruşturmasının dayanağı olan düzenlemenin verilerin süresi, saklanması, kullanımı, üçüncü kişilerin erişimi ve imhası konusunda açık ve ayrıntılı kurallar içermediğini, bu nedenle kanunilik şartını sağlamadığını tespit etti (Fatih Saraman [GK], B. No: 2014/7256, 27/2/2019, § 90). Çocukken işlenen suça ilişkin kaydın idareye verilmesi ayrıca 5352 sayılı Kanun'un 10. maddesine açıkça aykırıydı (§ 91).

Anayasa Mahkemesi 2019'da memurluğa alımda güvenlik soruşturmasını öngören kuralı da iptal etti. 2025 ve 2026'da da, iptalden önce güvenlik soruşturması sonucuna dayanılarak yapılmayan atamalar aynı gerekçeyle ihlal sayıldı (Rızgar Adıgüzel, B. No: 2020/8893, 6/5/2026, §§ 13–15).

İşyerinde izleme: e-posta ve parmak izi

Bir avukatlık ortaklığında çalışan başvurucunun kurumsal e-posta yazışmaları, iş yerindeki şikâyetler üzerine incelenmiş ve bu yazışmalar gerekçe gösterilerek iş sözleşmesi feshedilmişti. Genel Kurul, işverenin yazışmalara başvurucunun rızası hilafına eriştiğini, üçüncü kişilerle yazışmaların da incelendiğini ve incelemenin iddialarla sınırlı tutulmadığını belirterek kişisel verilerin korunmasını isteme hakkı ile haberleşme hürriyetinin ihlal edildiğine karar verdi (E.Ü. [GK], B. No: 2016/13010, 17/9/2020, §§ 78–79). Mahkemenin kendi özetlerine göre işverenin kurumsal e-posta, WhatsApp ya da cep telefonu yazışmalarını incelediği 5 şikâyette ihlal bulundu.

Bir belediyede memur olan başvurucunun mesaiye uyumu, itirazına rağmen parmak izi okuyuculu sistemle takip edilmişti. Genel Kurul, mesai takibi için biyometrik veri işlenmesinin kanunlarda ayrıca ve açıkça öngörülmediğini, başvurucunun da rızasının bulunmadığını belirterek ihlal buldu (Ramazan Şahin [GK], B. No: 2018/11988, 10/3/2022, §§ 57, 59).

Verilerin başkasına verilmesi ve sızdırılması

İdare, kişisel verileri hangi gerekçeyle ve hangi kapsamda topladığını ve paylaşmanın hangi zorunlu ihtiyaca karşılık geldiğini göstermek zorunda. Altın madenine karşı açılan davada taraf olan avukat başvurucu hakkındaki kayıtlar, İçişleri Bakanlığınca davaya müdahil şirketin avukatına verilmişti; bu gösterilemediği için ihlal bulundu (Arif Ali Cangı [GK], B. No: 2016/4060, 17/9/2020, §§ 93–94).

Verilerin özel kişilerce ele geçirilmesi ya da yayılmasında ise devletin etkili bir ceza soruşturması yürütmesi gerekiyor. Başvurucuyu 2010'da tedavi eden psikiyatrist, tedaviye ilişkin raporu 2016'da başvurucunun bilgisi ve rızası olmadan annesine vermiş, yargılandığı davada beraat etmişti. Genel Kurul, belgelerin doğrudan üçüncü kişiye verilmesi yerine başka bir yolun neden tercih edilmediğinin açıklanmadığını belirterek ihlal buldu (Cem Özberk [GK], B. No: 2020/15944, 20/3/2025, §§ 29–31).

Aleni olmayan bir konuşmanın gizlice kaydedilip delil olarak sunulmasına ilişkin şikâyette de savcılık kaydın hukuka uygun olup olmadığını somut olay üzerinden tartışmamıştı. Genel Kurul, aleni olmayan konuşmaları bütünüyle özel hayatın dışında sayan gerekçelerin anayasal güvencelerle bağdaşmadığını vurguladı (Alper Erarslan [GK], B. No: 2018/16857, 29/9/2022, §§ 35–37). 2026'da, evinde arama yapılan bir belediye başkanının dosyasındaki belgelere ilişkin fotoğrafların basına sızması üzerine yürütülen soruşturmada yalnızca emniyete yazı yazılması ve aramaya katılan polislerin ifadesinin alınması talebinin karşılanmaması da ihlal sayıldı (Baran Akgül, B. No: 2021/18553, 6/5/2026, §§ 19–21).

Kendi verilerinize erişim

Kamu görevinden çıkarılan başvurucu, yargı süreçlerinde kullanmak üzere hakkındaki idari soruşturma dosyasını istemiş, talebi reddedilmişti. Mahkeme, istenen bilgi ve belgelerin hangi kısmının hangi gerekçeyle istisna kapsamında kaldığının ortaya konulmadığını belirterek kişisel verilerin korunmasını isteme hakkının ihlal edildiğine karar verdi (Mustafa Şenol, B. No: 2020/27856, 17/6/2026, §§ 45–47). Karar, Fatih Tatar ve diğerleri kararında belirlenen ilkelere dayanıyor (Fatih Tatar ve Diğerleri, B. No: 2020/7598, 2/10/2024).

Cezaevinde mektupların UYAP'a kaydı

Hükümlü ve tutukluların mektuplarının, kişisel verilerin kaydını düzenleyen güvenceler bulunmadan UYAP'a kaydedilmesi de bu başlıkta ihlal sayılıyor. İlkeler Ümit Karaduman kararında belirlendi; Bakanlık, sonradan yapılan yasal değişiklikle mektupların UYAP'a kaydedilmemesinin güvence altına alındığını bildirdi (Mustafa Çelik, B. No: 2021/34176, 18/2/2026, §§ 8–10). Cezaevindeki diğer haberleşme sorunları için Atlas'ın cezaevi sayfasına bakabilirsiniz.

Dosyanızda nelere bakabilirsiniz?

1. Verilerinizi işleyen kurum hangi kanun hükmüne dayandı? Bu hüküm verilerin süresini, kullanımını ve kimlerin erişeceğini düzenliyor mu?
2. Güvenlik soruşturması nedeniyle atanmadıysanız işlem hangi tarihte ve hangi kurala dayanılarak yapıldı?
3. Özel hayatınıza ilişkin bilgiler disiplin ya da çıkarma işleminde kullanıldıysa bu bilgiler nasıl elde edildi? Mahkeme, eylemin görevinize etkisini ve geçmiş sicilinizi değerlendirdi mi?
4. İşvereniniz yazışmalarınızı incelediyse inceleme hangi iddiaya dayanıyordu ve bu iddiayla sınırlı tutuldu mu?
5. Verileriniz başkasına verildi ya da sızdırıldıysa suç duyurusunda bulundunuz mu? Soruşturmada talep ettiğiniz ifadeler alındı mı?
6. Kendi dosyanıza erişim talebiniz reddedildiyse ret kararında hangi belgenin neden verilmediği gösterildi mi?

Bu soruları Başvuru Testi ile adım adım cevaplayabilir, sonucu benzer kararlar ve beklenecek giderimle birlikte görebilirsiniz.

Bu sayfa nasıl hazırlandı?

Anayasa Mahkemesi Kararlar Bilgi Bankası'nda yayımlanan bireysel başvuru kararlarından, Mahkemenin "kişisel verilerin korunması" olarak sınıflandırdığı şikâyetleri içeren 245 kararın sonuç ve giderim bilgileri Mahkemenin kendi sınıflandırmasından sayıldı. İhlal kararları, Mahkemenin her karar için yazdığı başvuru konusu özetindeki ifadelere göre gruplandırıldı. Belirleyici 10 karar tek tek okundu. Sayfadaki her tespit ilgili kararın paragraf numarasıyla verildi; alıntıların kararda birebir geçtiği, künyelerin ve sonuçların Mahkemenin kayıtlarıyla uyuştuğu denetlendi.