Mülkiyet ve etkili başvuru: Anayasa Mahkemesi hangi durumda ihlal buluyor?

Sonuçlar: şikâyetlerin çoğunda ihlal

257 kararda 275 şikâyet var ve 217'sinde ihlal bulundu. 18 şikâyet düştü, 12'si işlemden kaldırıldı, 10'u başvuru yollarının tüketilmemesi nedeniyle reddedildi. Bu başlıktaki kararların tamamı 2020'den itibaren verildi; ihlaller 2024'te 120'ye çıktı.

Mahkemenin kendi başvuru konusu özetlerine göre 217 ihlalin 129'u, şirkete yatırılan paranın iadesi davalarının yargılama sırasında çıkan bir kanunla sonuçsuz bırakılmasına ilişkin. 45'i ise mülke ulaşamamaktan doğan zarar için yapılan idari başvurunun süresinde görülmemesine ilişkin.

İhlal bulunan şikâyetlerin 209'unda yeniden yargılamaya hükmedildi. Dört şikâyette yapısal sorun Türkiye Büyük Millet Meclisine bildirildi, ikisinde pilot karar usulü uygulandı.

Kanunla kapatılan dava yolları

Bir kanun hükmü dava yolunu kategorik olarak kapatıyorsa ihlal bulunuyor. Kömür madenciliğine bağlı tasman nedeniyle evi yıkılan başvurucunun tazminat davası, 3303 sayılı Kanun'un 3. maddesi kusur ayrımı yapmadan dava açılmasını yasakladığı için esasa girilmeden reddedilmişti. Genel Kurul ihlal buldu ve yapısal sorunu Meclise bildirdi (Sabri Uhrağ [GK], B. No: 2017/34596, 29/12/2020, §§ 68–70).

Bu başlıktaki ihlallerin çoğu bir holding düzenlemesinden kaynaklanıyor. Konya merkezli bir holdinge yatırdığı parayı geri isteyen başvurucu ilk derecede kazanmış, ancak istinaf aşamasında 7194 sayılı Kanun'la 3332 sayılı Kanun'a eklenen geçici 4. madde nedeniyle dava hakkında karar verilmesine yer olmadığına karar verilmişti. Anayasa Mahkemesi bu kuralı iptal etmişti; bireysel başvuruda da lehe kararın yargılama sırasında yapılan kanun değişikliğiyle etkisiz bırakıldığını belirterek ihlal buldu ve yeniden yargılamaya hükmetti (Turgay Kılıç, §§ 48–49).

Benzer bir kural KHK ile kapatılan kurumlardan yapılan taşınmaz alımlarında uygulandı. 7082 sayılı Kanun'un 12. maddesi bu devirleri aksi ispat edilemez biçimde muvazaalı sayıyordu; Anayasa Mahkemesi kuralı 2023'te iptal etti. Genel Kurul, devrin muvazaalı olmadığını ispat imkânının tamamen ortadan kaldırıldığını belirterek ihlal buldu (Ebubekir Suratlı [GK], B. No: 2018/10997, 29/11/2023, §§ 47–49).

Temyiz yolu açıksa önce temyiz. Aynı holding düzenlemesi nedeniyle davası sonuçsuz kalan bir başvurucu, aynı konuda yüzlerce Yargıtay kararı bulunduğunu belirterek temyize gitmeden Anayasa Mahkemesine başvurmuştu. Genel Kurul bu açıklamayı yeterli görmedi ve başvuruyu başvuru yollarının tüketilmemesi nedeniyle reddetti; altı üye karara katılmadı (Seyfi Deniz [GK], B. No: 2021/56323, 21/11/2024, §§ 19–20).

İki pilot karar

Uzun süren elkoyma şerhi. Bir ceza davasında başvurucunun aracının trafik siciline konulan elkoyma şerhi, başvurucuya yüklenebilecek bir kusur olmadan yaklaşık on üç yıl sürmüştü (Sait Görmüş [GK], B. No: 2022/19376, 12/12/2024, § 62). Genel Kurul bu zararın giderimi için etkili bir hukuk yolunun bulunmadığını tespit etti (§ 61), pilot karar usulünü uyguladı, sorunu Meclise bildirdi, benzer başvuruların incelenmesini dört ay erteledi ve başvurucuya 30.000 TL manevi tazminat verdi (§§ 63, 78–79).

Alacağın enflasyon karşısında değer kaybı. Özel hukuk kişileri arasındaki bir borç ilişkisinden doğan alacak, tahsil süreci boyunca enflasyon karşısında değer kaybetmişti. Anayasa Mahkemesi daha önce bu tür zararlar için munzam zarar davasını etkili bir yol saymıştı. Genel Kurul 2025'te bu içtihattan döndü: munzam zarar davasının alacakların enflasyon karşısında uğradığı değer kaybının tazminini güvence altına almadığını, teorik düzeyde bile başarı şansı sunmadığını belirtti (Caner Şafak [GK], B. No: 2024/41763, 8/7/2025, §§ 64–66). Karar pilot karar usulüyle verildi, Meclise bildirildi ve benzer başvuruların incelenmesi kararın Resmî Gazete'de yayımlanmasından itibaren altı ay ertelendi (§ 81). Başvurucunun tazminat talebi reddedildi (§ 83).

İşlemeyen yollar

Yol teoride var ama somut olayda işlemiyorsa da ihlal bulunuyor.

• Şekilci süre yorumu. Terör nedeniyle mülküne ulaşamayan başvurucunun zarar tespit başvurusu süre aşımından reddedilmişti. Genel Kurul, mülke ulaşamamanın süregelen bir müdahale olduğunu, bölge idare mahkemesinin zararın her yıl yeniden başladığını kabul eden yorumunun aşırı şekilci olduğunu belirtti (Osman Kızılcan [GK], B. No: 2021/11655, 28/7/2022, §§ 50–52).
• Bitmeyen tasfiye. 1999–2000'de bir şirkete kâr ve zarara katılma hesabıyla para yatıran başvurucu, yirmi yılı aşkın süredir bitmeyen tasfiye nedeniyle dava ve icra yolunu işletemiyordu; ihlal bulundu ve 30.000 TL manevi tazminat verildi (Kenan Yıldırım [GK], B. No: 2017/28711, 14/9/2023, §§ 54–56).
• Ölüye tebligatla satış. Ortaklığın giderilmesi davasında, dava tarihinden önce ölmüş paydaşa hayattaymış gibi tebligat yapılarak taşınmaz satılmış, mirasçılara itiraz imkânı tanınmamıştı. Genel Kurul ihlal buldu ve 1.213.273 TL maddi tazminata hükmetti (Aynur Ceylan ve Diğerleri [GK], B. No: 2020/36883, 16/12/2025, §§ 39–40).
• Mülkiyet kaybından önce denetim. Riskli yapı olarak yıktırılan binada malikler kurulunun paylaşım kararına itiraz eden başvurucular, mahkemenin tedbiri kaldırması nedeniyle mülkiyetlerini yitirmeden önce kararı denetletemedi (Hanife Yıldız Torum ve Nimet Filiz Seven [GK], B. No: 2018/1567, 10/2/2022, §§ 76–77). Kamu yararı kararı alınmadan yapılan bir kamulaştırmada da kamu yararı, kamulaştırma kesinleşmeden yargısal denetime tabi tutulamamıştı (Tarık Yüksel [GK], B. No: 2019/1255, 10/11/2022, § 60).

Dosyanızda nelere bakabilirsiniz?

1. Davanız esasa girilmeden mi reddedildi? Hangi kanun hükmüne dayanıldı; bu hüküm sonradan iptal edildi mi?
2. Temyiz ya da istinaf yolu açık mıydı, kullandınız mı?
3. Alacağınız enflasyon karşısında değer kaybettiyse, bu zararı davada ayrıca istediniz mi?
4. Malınıza konulan şerh ya da tedbir ne kadar sürdü, kaldırıldı mı?
5. Bir komisyona ya da idareye yaptığınız başvuru süre aşımından reddedildiyse müdahale sürüyor muydu?
6. Mülkiyetinizi yitirmeden önce işlemi bir mahkemeye denetletebildiniz mi?

Bu soruları Başvuru Testi ile adım adım cevaplayabilir, sonucu benzer kararlar ve beklenecek giderimle birlikte görebilirsiniz.

Bu sayfa nasıl hazırlandı?

Anayasa Mahkemesi Kararlar Bilgi Bankası'nda yayımlanan bireysel başvuru kararlarından, Mahkemenin "mülkiyet hakkı ile bağlantılı etkili başvuru hakkı" olarak sınıflandırdığı şikâyetleri içeren 257 kararın sonuç ve giderim bilgileri Mahkemenin kendi sınıflandırmasından sayıldı. İhlal kararları, Mahkemenin her karar için yazdığı başvuru konusu özetindeki ifadelere göre gruplandırıldı. Belirleyici 11 karar tek tek okundu. Sayfadaki her tespit ilgili kararın paragraf numarasıyla verildi; alıntıların kararda birebir geçtiği, künyelerin ve sonuçların Mahkemenin kayıtlarıyla uyuştuğu denetlendi.