Özel hayat ve etkili başvuru: Anayasa Mahkemesi infaz hâkimliği, dinleme kayıtları ve kişisel veri davalarında ne diyor?

Sonuçlar: 57 şikâyetin 52'sinde ihlal

Bu başlıkta 57 kararda 57 şikâyet var. Mahkemenin sınıflandırmasına göre 52'sinde ihlal bulundu, 2'sinde ihlal olmadığına karar verildi, 2'si başvuru yollarının tüketilmemesi nedeniyle kabul edilemez sayıldı. Kararların hepsi 2020 ve sonrasına ait. İhlal bulunan şikâyetlerin 34'ünde yeniden yargılamaya, 21'inde manevi tazminata hükmedildi.

Mahkemenin kayıtlarında "ihlal olmadığı" diye etiketlenen bir kararın hükmünde ise ihlal ve 34.000 TL manevi tazminat yer alıyor (Ali Yıldız, B. No: 2021/955, 26/3/2025, §§ 14–16). Hükme göre sayıldığında ihlal sayısı 53.

Kümeler: karar özetinde infaz hâkimliği, ceza infaz kurumu, tutuklu ya da hükümlü geçen 29 kararın 27'sinde; iletişimin denetlenmesi ya da dinlenmesi geçen 10 kararın 9'unda; kişisel veri, UYAP ya da güvenlik soruşturması geçen 5 kararın hepsinde ihlal var.

İnfaz hâkimliği şikâyeti esasa girmeden reddedince

Tutuklu bir milletvekili, kaldığı odanın içinin havalandırmadaki güvenlik kameralarınca görüldüğünü ileri sürerek infaz hâkimliğine başvurmuştu. İnfaz hâkimliği, kameraların kanuna göre yerleştirildiğini belirterek şikâyeti esasa girmeden reddetti. Mahkeme, görevsiz olduğuna karar veren merciin şikâyeti görevli merciye de göndermediğini ve kararın iddiaların incelenmesine ve telafiye elverişli olmadığını belirterek ihlal buldu (Meral Danış Beştaş (3), B. No: 2017/34087, 13/10/2020, §§ 48–50).

Aynı yaklaşım cezaevindeki aile ilişkilerine de uygulandı. Pandemi döneminde beş yaşındaki çocuğunu bir süreliğine eşinin yanına gönderen ve sonra tekrar yanına almak isteyen tutuklu annenin talebi, Adalet Bakanlığının yazısı gerekçe gösterilerek reddedilmiş, infaz hâkimliği Bakanlık kararlarına ilişkin şikâyetin görevine girmediğini söylemişti. Mahkeme, zorunluluk hâlinin çocuğun üstün yararı gözetilerek tartışılmadığını belirterek ihlal buldu (Meryem Akay, B. No: 2021/56509, 24/10/2024, §§ 22–24).

Pandemi kısıtlamalarına ilişkin şikâyetinin, önce kuruma başvurmadığı gerekçesiyle ağır ceza mahkemesince incelenmemesi de ihlal sayıldı; Mahkeme, infaz hâkimliklerine geniş bir görev alanı tanıyan 4675 sayılı Kanun'un 4. maddesine rağmen şikâyetin neden incelenemeyeceğinin açıklanmadığını belirtti (Ali Yıldız, §§ 14–16).

Dinleme kayıtları ve CMK m.141/3

Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 141. maddesine 2014'te eklenen 3. fıkra, hâkim ve savcıların soruşturma ve kovuşturma sırasındaki karar ve işlemlerinden doğan zararlar için devlete karşı tazminat davası açılmasına imkân veriyor. Mahkemeye göre bu düzenleme, zarar görenlerin yargı yoluna başvurma imkânını ortadan kaldıracak şekilde dar yorumlanmamalı (Murat Haliç, B. No: 2017/24356, 8/7/2020, § 50).

Bir terör soruşturmasında iletişimi dinlenen, soruşturması kovuşturmaya yer olmadığı kararıyla biten başvurucu, kayıtların imha kararından sonra da tutulduğunu ve farklı mahkemelere gönderildiğini ileri sürerek tazminat davası açmıştı. Mahkemeler durumun 141/3 kapsamında olmadığını söylemekle yetindi; Anayasa Mahkemesi ihlal buldu (Murat Haliç, §§ 57–59). Dinlemenin fıkranın yürürlüğünden önce yapıldığı gerekçesiyle tazminat davası reddedilen başvurucu için de, açık mevzuata rağmen daraltıcı bir yorum yapıldığı belirtilerek ihlal bulundu (Hasan Ali Kızılırmak, B. No: 2018/24038, 10/5/2022, §§ 52–54).

Beraat eden başvurucunun tazminat davasında bilgisayar ve telefonlarına yapılan elkoymanın hukuka aykırılığı iddiasının hiç değerlendirilmemesi de Genel Kurul tarafından ihlal sayıldı (Siyami Hıdıroğlu [GK], B. No: 2018/11489, 11/1/2024, §§ 46–48).

Karşı örnek: Tazminat davası kısmen kabul edilmiş, mahkeme müdahalenin hukuka aykırılığını tespit edip manevi tazminata hükmetmişse etkili başvuru hakkı ihlal edilmiş sayılmıyor (Eyup Işık, B. No: 2018/26715, 19/10/2021, §§ 36–38).

Yanlış ve istihbari kayıtların silinmesi

Hakkında şikâyet bulunmadığı yargı kararıyla tespit edildiği hâlde UYAP'ta "şikâyet edilen" olarak görünen başvurucunun kaydı silme talebi, UYAP kayıtlarının silinemeyeceği gerekçesiyle reddedilmişti. Mahkeme, kişinin yanlış kaydedilen verilerinin düzeltilmesini ya da silinmesini isteme hakkı bulunduğunu belirterek ihlal buldu (K.B.A., B. No: 2020/7358, 3/10/2024, §§ 51–53).

Kadro geçiş talebi emniyetin istihbari bilgileri esas alınarak değerlendirilen bir araştırma görevlisinin, bu kaydın silinmesi için açtığı dava incelenmeksizin reddedilmişti. Mahkeme, başka idari işlemlere dayanak yapılan istihbarat notunun ve kişisel verilerin hukuki denetim dışında bırakıldığını belirterek ihlal buldu (Özge Kahraman, B. No: 2020/35291, 4/2/2025, §§ 47–49).

Aile hukuku: ölen davacının davası

İkiz çocukları için soy bağının reddi davası açan baba birkaç gün sonra ölmüş, mirasçıları davayı sürdürmek istemişti. Mahkeme, davanın şahsa sıkı sıkıya bağlı olduğunu ve özel vekâletname bulunmadığını belirterek davayı reddetti. Anayasa Mahkemesi, mirasçıların davayı sürdürmede hukuki yararının olmadığının söylenemeyeceğini ve tamamlanabilir bir eksiklik nedeniyle davanın katı bir yorumla reddedildiğini belirterek ihlal buldu (Ayten Adalı ve Diğerleri, B. No: 2019/2036, 21/12/2022, §§ 43–45).

Dosyanızda nelere bakabilirsiniz?

1. Şikâyetiniz esastan incelendi mi, yoksa "görevsizlik", "kuruma önce başvurulmadı" gibi gerekçelerle mi reddedildi?
2. Görevsizlik kararı verildiyse, şikâyet görevli merciye gönderildi mi?
3. Dinleme ya da elkoyma nedeniyle açtığınız tazminat davasında, iddianızın neden CMK m.141 kapsamında olmadığı açıklandı mı?
4. Davanın bir kısmı kabul edildiyse, hukuka aykırılık tespit edildi ve tazminata hükmedildi mi?
5. Silinmesini istediğiniz kaydın yanlış olduğunu gösteren bir yargı kararı ya da belge var mı?
6. Usulden red gerekçesi (vekâletname, süre, sıfat) tamamlanabilir bir eksiklik mi?

Bu soruları Başvuru Testi ile adım adım cevaplayabilir, sonucu benzer kararlar ve beklenecek giderimle birlikte görebilirsiniz.

Bu sayfa nasıl hazırlandı?

Anayasa Mahkemesi Kararlar Bilgi Bankası'nda yayımlanan bireysel başvuru kararlarından, Mahkemenin "özel hayata ve aile hayatına saygı hakkı ile bağlantılı etkili başvuru hakkı" olarak sınıflandırdığı şikâyetleri içeren kararların sonuç ve giderim bilgileri Mahkemenin kendi sınıflandırmasından sayıldı; sınıflandırması hükümle çelişen bir karar ayrıca belirtildi. Kümeler karar özetlerindeki ifadelere göre ayrıldı. Belirleyici 9 karar tek tek okundu. Sayfadaki her tespit ilgili kararın paragraf numarasıyla verildi; alıntıların kararda birebir geçtiği, künyelerin ve sonuçların Mahkemenin kayıtlarıyla uyuştuğu denetlendi.