Ruhsat, izin ve tahsis: Anayasa Mahkemesi mülkiyet hakkını ne zaman ihlal edilmiş sayıyor?

Sonuçlar: 89 şikâyetin 41'inde ihlal

Bu başlıkta 87 kararda 89 şikâyet var. 41'inde ihlal bulundu, 13'ünde ihlal olmadığına karar verildi, 7'si başvuru yollarının tüketilmemesi, 7'si konu bakımından yetkisizlik nedeniyle kabul edilemez sayıldı. İhlal bulunan şikâyetlerin tamamında yeniden yargılamaya hükmedildi.

İhlallerin çoğu tek bir kümeden geliyor: karar özetinde deprem geçen 36 kararın 31'inde ihlal var. Bu kararların 30'u aşağıdaki Sedat Şanlı kararına dayanıyor, 26'sı 2022'de verildi. Karar özetinde ruhsat geçen 18 kararın ise yalnızca 3'ünde ihlal bulundu.

Depremzedeye konut ve tapu

1975 Lice depreminde murisinin evi yıkılan ve 7269 sayılı Kanun uyarınca hak sahibi listesinde yer alan başvurucu, kendisine hiç konut teslim edilmediğini ileri sürmüştü. Mahkemeler murise prefabrik bir konut teslim edildiğini kabul ederek davayı reddetti. Anayasa Mahkemesi, aradan kırk dört yıl geçtiği hâlde teslim edilen konutun tapusunun verilip verilmediğinin araştırılmadığını, meşru beklentinin karşılanması için tapunun verilmiş olması gerektiğini belirterek ihlal buldu (Sedat Şanlı, B. No: 2018/6812, 3/7/2019, §§ 61–63).

Aynı sonuç, hak sahibi olarak tespit edilen ve konut ya da kredi talebine cevap alamayan başka depremzedeler için de tekrarlandı (Makbule Tekin, B. No: 2019/7116, 23/11/2021, §§ 29–33).

İmtiyaz ve hat tahsisi

İmtiyaz sözleşmesiyle numara tahsis edilen bir mobil operatör için numara taşınabilirliği uygulaması, ek mali yük getirip imtiyazdan doğan hakları kısıtladığı hâlde 2008'deki kanun değişikliğinden önce yalnızca yönetmeliğe dayanıyordu. Genel Kurul kanunilik yönünden ihlal buldu (Turkcell İletişim Hizmetleri A.Ş. (4) [GK], B. No: 2017/36186, 28/12/2022, §§ 103–105).

Uzun yıllardır minibüs hattı imtiyazı bulunan taşımacıların hat tahsisi, önceden bilgilendirilmeden iptal edilmişti. Mahkeme, imtiyazı sona erdirmenin haklı bir dayanağı olsa da idarenin yetkisini nasıl ve ne zaman kullandığının ve telafi edici önlem alıp almadığının önemli olduğunu belirtti. Öngörülebilir bir ölçüt olmadan yapılan iptal başvuruculara aşırı ve orantısız bir külfet yüklemişti (Cafer Sezgin ve Diğerleri, B. No: 2018/20720, 7/4/2021, §§ 50–52).

Ruhsat ve işletme izni

Mesafe kuralı nedeniyle LPG ruhsatı verilmeyen bir akaryakıt istasyonuna, yürütmeyi durdurma kararından sonra ruhsat verilmiş; idare bir yıl sonra ret işleminin hukuka aykırı olduğunu kabul ederek ruhsatın devamına karar vermişti. Başvurucu bu ruhsata güvenerek yatırım yaptığını ileri sürdü; ruhsat sonradan iptal edildi. Mahkeme, derece mahkemelerinin sonuca etkili iddialara cevap vermediğini belirterek ihlal buldu (Çağdaş Petrol Ürünleri Pazarlama Otomotiv Tic. ve Tur. Ltd. Şti., B. No: 2015/12306, 28/11/2018, §§ 60–62).

Maden işletme ruhsat sahasının bir kısmı İstanbul Havalimanı proje alanıyla çakışan şirketin yatırım giderlerinin karşılanması talebinde de mahkemeler giderin unsurlarını ve tutarını hiç değerlendirmemişti; ihlal bulundu (Kartal Madencilik İnşaat Nakliyat ve Ticaret Ltd. Şti., B. No: 2020/23443, 9/1/2024, §§ 54–56).

Karşı örnekler: Iğdır'da eczane işleten başvurucunun ruhsatnamesi, denetimlerde eczanede bulunmadığı tespitlerine dayanılarak iptal edilmişti. Mahkeme, başvurucunun mesleğinden bütünüyle yoksun kalmadığını, yalnızca beş yıl eczane açamayacağını belirterek ihlal bulmadı (Ahmet Bal, B. No: 2015/19400, 11/6/2018, §§ 55–57). Müstakil ve ayrık nizam şartını taşımayan ekmek fırınının ruhsatının yargı kararıyla iptalinde de ihlal bulunmadı; başvurucu ruhsata güvenerek yaptığı harcamalar için tam yargı davası açıp açmadığını açıklamamıştı (Yıldırım Unlu Mamülleri Gıda İnşaat Turizm Tekstil Sanayi ve Ticaret Ltd. Şti., B. No: 2020/30986, 11/12/2024, §§ 61–63).

Turizm için kesin tahsis

Kemer'de turizm işletme belgeli bir tesisin bulunduğu kamu taşınmazının kesin tahsisi, idarenin denetim tutanaklarına dayanılarak iptal edilmişti. Başvurucu tespitlerin gerçeğe aykırı olduğunu ileri sürdüğü hâlde mahkemeler tutanakları esas aldı. Anayasa Mahkemesi, tutanakların doğruluk karinesini mutlak biçimde uygulamanın maddi tespitlerin tartışıldığı bir davayı anlamsız kılacağını belirterek ihlal buldu (Med-A Turizm Yatırımları ve Ticaret A.Ş., B. No: 2020/36524, 3/3/2026, §§ 51–53).

Antalya'da günübirlik tesis için yapılan kesin tahsiste ise sonuç farklıydı. İmar planı uyuşmazlıkları nedeniyle başvurucunun talebiyle dondurulan tahsis süresi yeniden işlemeye başlayınca idare güncel taahhütname ve teminat mektubu istemiş, sunulmayınca tahsisi iptal edip teminatı Hazineye irat kaydetmişti. Genel Kurul, bu talebin bireysel ve kamusal yarar arasındaki dengeye hizmet ettiğini ve başvurucuya aşırı bir külfet yüklemediğini belirterek ihlal bulmadı; dört üye karşı oy kullandı (FYA Turizm İnşaat İthalat İhracat Sanayi ve Ticaret A.Ş. [GK], B. No: 2020/2697, 12/12/2024, §§ 79–81).

Dosyanızda nelere bakabilirsiniz?

1. Ruhsat, izin ya da tahsis size hangi hakkı ve ekonomik değeri kazandırdı? Buna güvenerek yaptığınız yatırımları belgeleyebiliyor musunuz?
2. Geri alma işleminin dayanağı kanun mu, yoksa yalnızca yönetmelik ya da genelge mi?
3. İdare işlemden önce sizi bilgilendirdi mi, uyum için süre ya da telafi edici bir önlem sundu mu?
4. İşlemin dayandığı denetim tutanaklarına itiraz ettiniz mi? Mahkeme itirazlarınızı ve bilirkişi taleplerinizi tartıştı mı?
5. Zararınız için tam yargı davası açtınız mı?
6. Depremzede hak sahipliğinde: hak sahibi listesinde adınız var mı, size teslim edilen konutun tapusu verildi mi?

Bu soruları Başvuru Testi ile adım adım cevaplayabilir, sonucu benzer kararlar ve beklenecek giderimle birlikte görebilirsiniz.

Bu sayfa nasıl hazırlandı?

Anayasa Mahkemesi Kararlar Bilgi Bankası'nda yayımlanan bireysel başvuru kararlarından, Mahkemenin mülkiyet hakkı altında "ruhsat, lisans, tahsis" olarak sınıflandırdığı şikâyetleri içeren kararların sonuç ve giderim bilgileri Mahkemenin kendi sınıflandırmasından sayıldı. Kümeler karar özetlerindeki ifadelere göre ayrıldı. Belirleyici 9 karar tek tek okundu. Sayfadaki her tespit ilgili kararın paragraf numarasıyla verildi; alıntıların kararda birebir geçtiği, künyelerin ve sonuçların Mahkemenin kayıtlarıyla uyuştuğu denetlendi.