Anayasa Mahkemesi, yayımladığı 87 kararda bu başlıkta 89 şikâyet inceledi ve 41 şikâyette ihlal buldu. Aşağıda sonuçların dağılımı, Mahkemenin bu konuda en çok dayandığı ilke paragrafları, ret nedenleri ve ihlal kararlarındaki giderimler yer alıyor. Sayılar yalnızca yayımlanan kararlara aittir; Mahkemenin sonuçlandırdığı bütün başvurular içinde ihlal oranı çok daha düşüktür.
Anayasa Mahkemesi bu şikâyetlerde nasıl karar verdi?
Tablo, yayımlanan kararlardaki şikâyetlerin Anayasa Mahkemesinin verdiği sonuca göre dağılımını gösteriyor.
| Sonuç | Şikâyet | Oran |
|---|---|---|
| İhlal | 41 | %46 |
| İhlal olmadığı | 13 | %15 |
| Başvuru yollarının tüketilmemesi | 7 | %8 |
| Konu bakımından yetkisizlik | 7 | %8 |
| Açıkça dayanaktan yoksunluk | 6 | %7 |
| Düşme | 6 | %7 |
| Başvurunun reddi | 3 | %3 |
| Süre aşımı | 2 | %2 |
| İncelenmesine yer olmadığı | 2 | %2 |
| Zaman bakımından yetkisizlik | 1 | %1 |
| Kişi bakımından yetkisizlik | 1 | %1 |
Mahkeme hangi ilkelere dayanıyor?
Bu başlıktaki kararların mülkiyet hakkı incelemelerinde en çok atıf yapılan genel ilke paragrafları, Anayasa Mahkemesinin kendi ifadesiyle:
Anayasa'nın 35. maddesinin birinci fıkrasında "Herkes, mülkiyet ve miras haklarına sahiptir." denilmek suretiyle mülkiyet hakkı güvenceye bağlanmıştır. Anayasa'nın anılan maddesiyle güvenceye bağlanan mülkiyet hakkı, ekonomik değer ifade eden ve parayla değerlendirilebilen her türlü malvarlığı hakkını kapsamaktadır (AYM, E.2015/39, K.2015/62, 1/7/2015, § 20). Bu bağlamda, mülk olarak değerlendirilmesi gerektiğinde kuşku bulunmayan menkul ve gayrimenkul mallar ile bunların üzerinde tesis edilen sınırlı ayni haklar ve fikri hakların yanı sıra, icrası kabil olan her türlü hak ve alacaklar da mülkiyet hakkının kapsamına dahildir.
Bir işin yürütülmesi için verilen “çalışma ruhsatları” (business licenses), Anayasa ve Sözleşme'nin ortak koruma alanında yer alan mülkiyet hakkının konusunu oluşturur. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesine (AİHM) göre verilen ruhsat ve izinlerin sona erdirilmesi, ilgili şirketin veya iş yerlerinin ticari itibarına ve değerine olumsuz etkide bulunmakta olup mülkiyet hakkına müdahale niteliğindedir. Bununla birlikte AİHM, ruhsat veya izinlerin sona erdirilmesini, Sözleşmeye Ek (1) No.lu Protokol'ün 1. maddesinin birinci paragrafının ikinci cümlesi anlamında “mülkiyetten yoksun bırakma” kapsamında değil anılan maddenin ikinci paragrafı anlamında “mülkiyetin kontrolü” kapsamında bir müdahale olarak incelemektedir (Tre Traktörer Aktiebolag/İsveç, B. No: 10873/84, 7/7/1989, §§ 53, 55; Rosenzweig And Bonded Warehouses Ltd./Polonya, B. No: 51728/99, 28/7/2005, § 49; Capital Bank AD/Bulgaristan, B. …
Devletin pozitif yükümlülükleri, mülkiyet hakkına yapılan müdahalelere karşı usule ilişkin güvenceleri sunan yargısal yolları da içeren etkili hukuksal bir çerçeve oluşturma ve oluşturulan bu hukuksal çerçeve kapsamında yargısal ve idari makamların bireylerin özel kişilerle olan uyuşmazlıklarında etkili ve adil bir karar vermesini temin etmek sorumluluklarını da içermektedir (Benzer yöndeki AİHM kararları için bkz. §§ 27-30).
Mülkiyet hakkının usule ilişkin güvenceleri hem özel kişiler arasındaki mülkiyet uyuşmazlıklarında hem de taraflardan birinin kamu gücü olduğu durumlarda geçerlidir. Bu bağlamda mülkiyet hakkının korunmasının söz konusu olduğu durumlarda usule ilişkin güvencelerin somut olayda yerine getirildiğinden söz edilebilmesi için derece mahkemelerinin kararlarında konu ile ilgili ve yeterli gerekçe bulunmalıdır. Ayrıca belirtmek gerekir ki bu zorunluluk davacının bütün iddialarına cevap verilmesi anlamına gelmemekle birlikte mülkiyet hakkını ilgilendiren davanın sonucuna etkili esasa ilişkin temel iddia ve itirazların yargılama makamlarınca özenli bir şekilde değerlendirilerek karşılanması gerekmektedir.
Mülkiyet hakkı Anayasa'da mutlak bir hak olarak düzenlenmemiş, Anayasa'nın 13. ve 35. maddelerinde belirtilen ölçütlere uygun olması koşuluyla bu hakkın sınırlandırılabilmesi mümkün kılınmıştır. Anayasa'nın 35. maddesinin ikinci fıkrasında mülkiyet hakkının ancak kamu yararı amacıyla kanunla sınırlanabileceği belirtilmek suretiyle mülkiyet hakkına yönelik müdahalelerin kanunda öngörülmesi gereği ifade edilmiştir. Öte yandan temel hak ve özgürlüklerin sınırlandırılmasına ilişkin genel ilkeleri düzenleyen Anayasa'nın 13. maddesi de "hak ve özgürlüklerin ancak kanunla sınırlanabileceğini" temel bir ilke olarak benimsemiştir. Buna göre mülkiyet hakkına yapılan müdahalelerde dikkate alınacak öncelikli ölçüt, müdahalenin kanuna dayalı olmasıdır. Bu ölçütün sağlanmadığı tespit edildiğinde diğer ölçütler bakımından inceleme yapılmaksızın mülkiyet hakkının ihlal edildiği sonucuna varılacaktır.
Anayasa’nın 35. maddesi ve mülkiyet hakkına temas eden hükümler içeren kıyılara ilişkin 43., toprak mülkiyetine ilişkin 44., kamulaştırmayı düzenleyen 46., tarih, kültür ve tabiat varlıklarının korunmasına ilişkin 63., tabii servet ve kaynaklara ilişkin 168., ormanlara ilişkin 169. ve 170. maddeleri ile müsadereye ilişkin 28. maddesinin sekizinci fıkrası, 30. maddesi, 38. maddesinin onuncu fıkrası dikkate alındığında Anayasa'nın mülkiyet hakkına müdahaleyle ilgili üç kural ihtiva ettiği görülmektedir. Anayasa'nın 35. maddesinin birinci fıkrasında herkesin mülkiyet hakkına sahip olduğu belirtilmek suretiyle "mülkten barışçıl yararlanma hakkı"na yer verilmiş; ikinci fıkrasında da mülkten barışçıl yararlanma hakkına müdahalenin çerçevesi belirlenmiştir.
Şikâyetler hangi nedenlerle reddedildi?
Her ret nedeninin yanında şikâyet sayısı ve yakın tarihli örnek kararlar yer alıyor; örneklerdeki metin, Anayasa Mahkemesinin karar özetidir.
Açıkça dayanaktan yoksunluk (6 şikâyet). Bu ret nedeni bütün haklarda
- İglo Yapı Denetim LTD. ŞTİ., B. No: 2022/12295, 18/5/2026: Başvuru, yapı denetim faaliyeti yapabilecek kuruluş listesinden çıkarılmaya yönelik işlemin yargı kararıyla iptal edilmesine rağmen uğranılan zararların karşılanmaması nedeniyle mülkiyet hakkının, yargılamanın uzun sürmesi nedeniyle de makul sürede yargılanma hakkının ihlal edildiği iddialarına ilişkindir.
- Fatma Sivri, B. No: 2019/14604, 17/11/2022: Başvuru, arsa edinme sertifikasıyla taahhüt edilen arsanın teslim edilmemesi veya rayiç değerince tazminat ödenmemesi nedeniyle mülkiyet hakkının, yargılamanın uzun sürmesi nedeniyle makul sürede yargılanma hakkının ihlal edildiği iddialarına ilişkindir.
Süre aşımı (2 şikâyet). Bu ret nedeni bütün haklarda
- Kemal Şener, B. No: 2019/9065, 10/1/2024: Başvuru, ilgili mevzuat uyarınca hak sahibi olarak tespit edilen depremzedeye kalıcı konut tahsis edilmemesi nedeniyle mülkiyet hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.
- Rabia Gömleksiz, B. No: 2020/2256, 18/1/2023: Başvuru; işyeri açma ve çalışma ruhsatının iptal edilmesi ve bu ruhsatın talep edilmesine rağmen yeniden düzenlenmemesi nedeniyle mülkiyet hakkı ile eşitlik ilkesinin, yargılamanın makul sürede tamamlanmaması nedeniyle makul sürede yargılanma hakkının, yargı kararlarının yeterli ve makul gerekçe içermemesi nedeniyle de gerekçeli karar hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.
Başvuru yollarının tüketilmemesi (7 şikâyet). Bu ret nedeni bütün haklarda
- Kemal Coşkun (3), B. No: 2019/22549, 16/4/2025: Başvuru, meslekten çıkarma disiplin cezasına karşı açılan davada işlemin iptaline karar verilmesine karşın yargı kararlarının gereği gibi uygulanmaması ve suç duyurusunun sonuçsuz kalması nedeniyle kararın icrası ve adil yargılanma hakkının, İdare tarafından verilen cevaplarda ve yargılama sırasında suçlayıcı ifadelere yer verilmesi nedeniyle masumiyet karinesinin, konutta hukuka aykırı arama…
- A.U., B. No: 2019/34159, 19/1/2023: Başvuru, gözaltı tedbiri dolayısıyla hükmedilen manevi tazminatın yetersiz olması, özel güvenlik kartının iptalinden dolayı çalışamadığı süreler için maddi tazminata hükmedilmemesi nedenleriyle adil yargılanma hakkı ile mülkiyet hakkının ihlal edildiği iddialarına ilişkindir.
Konu bakımından yetkisizlik (7 şikâyet). Bu ret nedeni bütün haklarda
- Nihat Çalışkan ve diğerleri, B. No: 2022/21210, 18/5/2026: Başvuru; yargı kararıyla iptal edilen idari işlemden doğan zararların tazmin edilmemesi nedeniyle mülkiyet hakkının ve hakkaniyete uygun yargılanma hakkının, uzun süren yargılama nedeniyle de makul sürede yargılanma hakkının ihlal edildiği iddialarına ilişkindir.
- Saden Enerji Üretim A.Ş., B. No: 2020/36834, 18/2/2026: Başvuru; rüzgâr enerjisine dayalı elektrik üretim lisansı başvurusunun yeniden değerlendirilmesi talebinin reddi nedeniyle mülkiyet hakkının, Danıştayın yerleşik içtihadına aykırı ve emsallere göre farklı şekilde hukuk kurallarının hakkaniyete aykırı ve öngörülemez biçimde yorumlanarak davanın reddi nedeniyle de hakkaniyete uygun yargılanma hakkının ihlal edildiği iddialarına ilişkindir.
Kişi bakımından yetkisizlik (1 şikâyet). Bu ret nedeni bütün haklarda
- Abdurrehman Uray, B. No: 2013/6140, 5/11/2014: Başvurucu adına vekil tarafından, tapu verilmesi talebinin reddine ilişkin işlemin iptali istemiyle açılan davada Anayasa’nın 35. ve 36. maddelerinde tanımlanan mülkiyet ve adil yargılanma haklarının ihlal edildiği ileri sürülmüş, tazminata karar verilmesi talebinde bulunulmuştur.
Zaman bakımından yetkisizlik (1 şikâyet). Bu ret nedeni bütün haklarda
- Süleyman Çetin, B. No: 2012/883, 5/3/2013: Başvurucu, göçmen konutları projesi kapsamında ödediği avans ve peşinat tutarının borçlanma bedelinden mahsup edilmesi talebiyle açtığı davada verilen ret kararı nedeniyle kanun önünde eşitlik ilkesi ile hak arama hürriyeti ve mülkiyet hakkının ihlal edildiğini ileri sürmüştür.
İhlal bulunan şikâyetlerde ne oldu?
Anayasa Mahkemesinin ihlal bulduğu 41 şikâyette hükmettiği giderimler: yeniden yargılama 41. Bir şikâyette birden fazla giderime hükmedilebilir.
Son ihlal kararları
- Med-a Turizm Yatırımları ve Ticaret A.Ş., B. No: 2020/36524, 3/3/2026: Başvuru, turizm işletme belgeli tesisin yer aldığı kamu taşınmazının kesin tahsisinin iptal edilmesi nedeniyle mülkiyet hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.
- Celal Uysal ve diğerleri, B. No: 2020/28326, 3/12/2025: Başvuru, ruhsatsız yapı hakkında kamu makamlarının herhangi bir işlem tesis etmemesi nedeniyle mülkiyet hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.
- Sabri Serin, B. No: 2020/25587, 19/11/2025: Başvuru, ilgili mevzuat uyarınca hak sahibi olarak tespit edilen depremzedelere kalıcı konut tahsis edilmemesi nedeniyle mülkiyet hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.
- Konuşan Kafalar Turizm Organizasyon SAN. ve TİC. LTD. ŞTİ., B. No: 2021/7312, 1/10/2025: Başvuru, lokantaya ait 1. sınıf turizm işletmesi belgesinin iptal edilmesinden kaynaklanan ticari faaliyetin engellenmesi nedeniyle mülkiyet hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.
Yıllara göre şikâyetler
Karar yılına göre bu başlıkta incelenen şikâyetler ve ihlal bulunanlar:
| Yıl | Şikâyet | İhlal | İhlal oranı |
|---|---|---|---|
| 2013 | 1 | 0 | %0 |
| 2014 | 2 | 0 | %0 |
| 2015 | 1 | 0 | %0 |
| 2016 | 4 | 0 | %0 |
| 2017 | 5 | 0 | %0 |
| 2018 | 3 | 1 | %33 |
| 2019 | 4 | 2 | %50 |
| 2020 | 1 | 0 | %0 |
| 2021 | 2 | 2 | %100 |
| 2022 | 30 | 26 | %87 |
| 2023 | 9 | 4 | %44 |
| 2024 | 10 | 2 | %20 |
| 2025 | 10 | 3 | %30 |
| 2026 | 7 | 1 | %14 |
Mülkiyet hakkı: bütün şikâyet türleri · AYM İçtihat Atlası