Uzun süren ihtiyati tedbir ve haciz: Anayasa Mahkemesi ne zaman ihlal buluyor?

Sonuçlar: ihlaller her yıl artıyor

204 kararda 227 şikâyet var ve 125'inde ihlal bulundu. 30 şikâyet açıkça dayanaktan yoksun bulundu, 24'ü başvuru yollarının tüketilmemesi, 15'i süre aşımı nedeniyle reddedildi, 8'inde ihlal olmadığına karar verildi. İhlaller 2019'da 11 iken 2023'te 18, 2024'te 21, 2025'te 36'ya çıktı; 2026'da şimdiye kadar 15.

Mahkemenin kendi başvuru konusu özetlerine göre 125 ihlalin 77'si ihtiyati tedbire, 22'si Tasarruf Mevduatı Sigorta Fonuna devredilen bir bankadaki hesap blokesine, 5'i ceza soruşturmasındaki elkoymaya ilişkin.

İhlal bulunan şikâyetlerin 107'sinde manevi tazminata hükmedildi. Tek başvuruculu kararlarda, kararın hükmündeki toplam manevi tazminata göre ortanca tutar:

Kaç yıl orantısız sayıldı?

Mahkeme sabit bir süre belirlemiyor; tedbirin süresine, malikin kusuru olup olmadığına ve zararını isteyebileceği bir yol bulunup bulunmadığına bakıyor.

• On yılı aşkın ihtiyati haciz. Tasarrufun iptali davasında şirketin taşınmazına 2008'de konulan ihtiyati haciz on yılı aşkın süre devam etmişti. Genel Kurul, alacağı güvenceye alan tedbirlerde takdir yetkisinin geniş olduğunu ama tedbirin mülk sahibine kaçınılmaz olandan aşırı bir külfet yüklememesi gerektiğini belirtti; tedbirin uzamasından doğan zararın giderimi için bir hukuk yolu da yoktu (Hesna Funda Baltalı ve Baltalı Gıda Hayvancılık San. ve Tic. Ltd. Şti. [GK], B. No: 2014/17196, 25/10/2018, §§ 79–81).
• Yaklaşık 19 yıl süren tapu şerhi. Eski malikin mirasçılarının açtığı tapu iptali davasında 1998'de konulan şerh 2017'de kalktı; başvurucunun davanın uzamasında kusuru yoktu. Genel Kurul ihlal buldu ve 6.000 TL manevi tazminat verdi (Şeyhmus Terece [GK], B. No: 2017/26532, 23/7/2020, §§ 46–48, 55).
• On beş yılı aşkın tedbir. 2009'da konulup 2024'te kaldırılan ihtiyati tedbir için Mahkeme 2025'te kısa bir kararla ihlal buldu ve 34.000 TL manevi tazminat verdi (Taner Otay, § 2).

İhlal kararı tedbirin kendiliğinden kaldırılmasını gerektirmiyor; ama tedbir sürecini ivedilik ve özenle yürütmek yargı makamlarının sorumluluğu (Şeyhmus Terece [GK], § 54).

Ceza davasında hesap tedbiri ve güvence bedeli

Ceza yargılaması sırasında başvurucuların banka hesaplarına tedbir konulmuş, adli kontrol kapsamında güvence bedeli alınmıştı; dava sürerken tedbirler kaldırılmadı. Mahkeme, paraların müsaderesinin istendiği gerekçesinin tedbirin konulması için yeterli olabileceğini, ancak süre uzadıkça tedbirin orantısız hâle geldiğini belirterek ihlal buldu ve 10.000 TL manevi tazminat verdi (A.A. ve Diğerleri [GK], B. No: 2017/31079, 10/6/2021, §§ 51–53, 59).

Elkoymanın baştan hukuka aykırı olduğu iddiası ise farklı bir yola bağlı. Ceza soruşturması veya kovuşturması sırasında eşyaya ya da mal varlığına el konulduğunda, asıl dava sonuçlanmamış olsa bile CMK m. 141'deki tazminat davası tüketilmesi gereken etkili yol sayılıyor (Alparslan Altan [GK], B. No: 2016/15586, 11/1/2018, §§ 196–197). Elkoyma ve müsadere ayrı bir sayfada anlatılıyor.

Banka hesabına bloke

Faaliyetleri durdurulup Tasarruf Mevduatı Sigorta Fonuna devredilen bir bankadaki katılım fonu hesabına bloke konulmuştu; mahkeme, hesapların doğruluğuna ilişkin incelemenin sürdüğünü belirterek kaldırma talebini reddetti. Genel Kurul, tedbirin konulması için makul bir gerekçe yanında sürdürülmesini haklı kılan nedenlerin de gösterilmesi gerektiğini belirterek ihlal buldu ve 13.500 TL manevi tazminat verdi (Ayşe Sabahat Gencer [GK], B. No: 2018/34950, 20/10/2022, §§ 82–83). Bu başlıktaki 22 ihlal bu bankaya ilişkin.

Ret nedenleri

Tedbirin baştan haksız verildiği iddiası, tedbire itiraz üzerine verilen karara karşı kanun yolunda ileri sürülmeli; ihtiyati haciz kararına karşı temyize gitmeyen başvurucunun bu şikâyeti reddedildi (Hesna Funda Baltalı ve Baltalı Gıda Hayvancılık San. ve Tic. Ltd. Şti. [GK], §§ 56–57). Taşınmaz şirket adına kayıtlıysa ortağın kendi adına yaptığı şikâyet kişi bakımından yetkisizlik nedeniyle kabul edilmiyor (§§ 53–54). Yargılamanın uzunluğuna ilişkin şikâyet ise önce Tazminat Komisyonuna götürülmeli.

Dosyanızda nelere bakabilirsiniz?

1. Tedbir ya da haciz hangi tarihte konuldu, kaldırıldı mı? Toplam süre ne kadar?
2. Davanın uzamasında sizin bir kusurunuz var mı (masraf yatırmama, duruşmaya gelmeme gibi)?
3. Tedbirin kaldırılmasını ya da teminata çevrilmesini istediniz mi? Ret gerekçesi neydi?
4. Tedbirin baştan haksız olduğunu düşünüyorsanız itiraz ve kanun yolunu kullandınız mı?
5. Malın kayıtlı maliki kim: siz mi, şirketiniz mi?
6. Ceza davasında elkoyma varsa CMK m. 141 tazminat davası açtınız mı?

Bu soruları Başvuru Testi ile adım adım cevaplayabilir, sonucu benzer kararlar ve beklenecek giderimle birlikte görebilirsiniz.

Bu sayfa nasıl hazırlandı?

Anayasa Mahkemesi Kararlar Bilgi Bankası'nda yayımlanan bireysel başvuru kararlarından, Mahkemenin "geçici hukuki koruma (ihtiyati tedbir, haciz, ihtiyati haciz)" olarak sınıflandırdığı şikâyetleri içeren 204 kararın sonuç ve giderim bilgileri Mahkemenin kendi sınıflandırmasından sayıldı. Tazminat ortancası yalnızca tek başvuruculu kararlardaki manevi tazminat tutarlarından hesaplandı. İhlal kararları, Mahkemenin her karar için yazdığı başvuru konusu özetindeki ifadelere göre gruplandırıldı. Belirleyici 6 karar tek tek okundu. Sayfadaki her tespit ilgili kararın paragraf numarasıyla verildi; alıntıların kararda birebir geçtiği, künyelerin ve sonuçların Mahkemenin kayıtlarıyla uyuştuğu denetlendi.