Velayet, kişisel ilişki ve çocuk iadesi: Anayasa Mahkemesi ne zaman ihlal buluyor?

Sonuçlar: şikâyetlerin yarısında ihlal

87 kararda 91 şikâyet var ve 43'ünde ihlal bulundu. 21'inde ihlal olmadığına karar verildi, 16'sı açıkça dayanaktan yoksun bulundu, 5'i başvuru yollarının tüketilmemesi nedeniyle reddedildi. Mahkemenin kendi başvuru konusu özetlerine göre 22 şikâyet Lahey Sözleşmesi kapsamındaki iadeye (12 ihlal), 30'u velayete (12 ihlal), 26'sı kişisel ilişkiye (12 ihlal) ilişkin.

İhlal bulunan şikâyetlerin 28'inde yeniden yargılamaya, 16'sında manevi tazminata hükmedildi.

Lahey Sözleşmesi: çocuğun iadesi

Lahey Sözleşmesi'ne göre yurt dışından kaçırılan ya da alıkonulan çocuk, sınırlı istisnalar dışında mutat meskenine ivedilikle iade edilmeli; bu davalar acil işlerden sayılıyor (Tugçe Seher Sulaksu, B. No: 2022/31535, 30/4/2024, § 26). Anayasa Mahkemesi iki yönden ihlal buluyor:

• Gecikme. Almanya'da doğup Türkiye'ye getirilen çocukların iadesi davasının üç yıl sürmesi, sözleşmenin amacına aykırı bulundu ve ebeveyn ile çocuk arasındaki bağlara telafisi imkânsız zarar verdiği belirtildi (§ 27). 2008'de açılan bir başka davada çocuk 25 aylıkken başlayan süreç, o 10 yaşına gelince sona ermişti; iade kararında çocuğun üstün yararının gözetilmediği sonucuna varıldı (Ayşegül Pervane, B. No: 2017/37155, 30/9/2020, §§ 39–41).
• İadenin zararlarının tartışılmaması. Biri anneye bağımlılık çağında, diğeri ergenlikteki iki çocuğun, doğumlarından beri ayrılmadıkları anneden koparılarak iadesine karar verilmişti. Mahkeme, bunun yol açabileceği fiziki ve psikolojik tehlikelerin tartışılmadığını belirterek ihlal buldu ve yeniden yargılama sonuçlanıncaya kadar çocukların iade edilmemesine karar verdi (H.H., B. No: 2025/48792, 13/1/2026, §§ 27–29).

İadenin çocuğu fiziki ya da psikolojik bir tehlikeye maruz bırakacağı tespit edilirse mahkemeler iadeyi reddedebiliyor. Ancak başvurucu delillerini sunup kanun yollarına başvurabilmiş ve mahkemeler çocuğun üstün yararını gözetmişse iade kararı ihlal sayılmıyor (Adnan Hocaoğlu, B. No: 2022/53856, 7/1/2025, §§ 19–21).

Kişisel ilişki kararı uygulanmıyorsa

Mahkemenin kurduğu kişisel ilişki fiilen hayata geçirilmeli. Boşanma davasında baba ile çocuk arasında kişisel ilişki kurulmuş, ancak icra memurları çocuğu teslim almaya gittiğinde anne ile çocuk evde bulunamamış; babanın şikâyeti üzerine açılan ceza davası da beraatle sonuçlanmıştı. Mahkeme, fiilen uygulanacak tedbirler alınmadığı için ihlal buldu ve 30.000 TL manevi tazminat verdi (Ali Aşıcı, B. No: 2021/20839, 19/11/2024, § 28).

Buna karşılık babaya yöneltilen şiddet iddiaları nedeniyle 6284 sayılı Kanun'a göre tedbirler verilmiş ve istinaf dairesi süren ağır ceza yargılamasının sonucunun beklenmesini istemişse, kişisel ilişkinin ertelenmesi çocuğun üstün yararını gözeten dengeli bir karar sayıldı (H.Ö., B. No: 2022/21079, 2/10/2024, §§ 69–71).

Kişisel ilişkinin geç kurulması da ihlale yol açabiliyor. Genel Kurul, boşanma davasında kişisel ilişkinin ivedilikle kurulmadığı ve velayet incelemesinde babanın koşullarının hiç değerlendirilmediği bir olayda ihlal buldu ve 40.000 TL manevi tazminat verdi; çocukların kendi adına yaptığı başvuru ise davaya taraf olmadıkları için reddedildi (Bahadır Üney ve Diğerleri [GK], B. No: 2018/4453, 10/3/2022, §§ 37–38, 61–63, 70).

Velayet kararları

Velayet davalarında amaç, iddialar ve deliller değerlendirilerek çocuğun üstün yararına olanın belirlenmesi (K.V., B. No: 2019/28915, 17/11/2022, § 31).

İstinaf mahkemesi ilk derecedeki tanık beyanları ve bilirkişi raporlarına neden itibar etmediğini açıklamadığı için ihlal bulundu (K.V., §§ 30–32). Ortak velayet de ebeveynler arasında ihtilaf varken ve taraflar istemezken uygulanamıyor; ayrıca çocuğun hafta içi annenin yanında kaldığını gösteren uzman raporu kişisel ilişki düzenlenirken gözetilmemişti (Hilal Erdaş, B. No: 2018/27658, 6/10/2021, §§ 50–52). Uzman raporu, tarafların koşulları ve çocuğun maruz kaldığı riskler gözetilerek gerekçelendirilen karar ise ihlal sayılmadı (M.Ö., B. No: 2019/36657, 19/10/2023, §§ 26–28).

Evlat edinmede yaş farkı

Annesiyle evli olan ve başvurucuyu küçük yaşından beri büyüttüğünü belirten kişi 2015'te başvurucuyu evlat edinmişti. Savcılığın başvurusu üzerine Balıkesir 1. Aile Mahkemesi, aralarındaki yaş farkı kanundaki on sekiz yıl yerine on altı yıl olduğu için evlatlık ilişkisini kaldırdı. Genel Kurul, kuralın hiçbir istisna içermemesinin ve zorunlu durumlarda takdir alanı bırakmamasının çocuğun üstün yararına ve aile hayatına zarar verdiğini belirterek ihlal buldu; ihlal kanundan kaynaklandığı için kararı Meclise bildirdi (Yıldız Ceylan Var [GK], B. No: 2020/10490, 25/7/2023, §§ 57–59).

Dosyanızda nelere bakabilirsiniz?

1. Velayet ve kişisel ilişki için uzman (pedagog, psikolog, sosyal hizmet uzmanı) raporu alındı mı? Sizin koşullarınız da incelendi mi?
2. Raporlara itirazlarınız ve tanık beyanları kararda tartışıldı mı? İstinaf ilk derecenin delillerinden neden ayrıldığını açıkladı mı?
3. Lahey davası ne kadar sürdü? İadenin çocuk üzerindeki olası etkileri tartışıldı mı?
4. Kişisel ilişki kararının uygulanması için icraya başvurdunuz mu? Tutanaklar ve şikâyetleriniz dosyada var mı?
5. Hakkınızda ya da karşı taraf hakkında 6284 sayılı Kanun'a göre tedbir veya süren bir ceza davası var mı?
6. Başvuruyu kim yaptı: davaya taraf olan ebeveyn mi, çocuk mu?

Bu soruları Başvuru Testi ile adım adım cevaplayabilir, sonucu benzer kararlar ve beklenecek giderimle birlikte görebilirsiniz.

Bu sayfa nasıl hazırlandı?

Anayasa Mahkemesi Kararlar Bilgi Bankası'nda yayımlanan bireysel başvuru kararlarından, Mahkemenin "çocuk (velayet, kişisel ilişki, Lahey Sözleşmesi, koruma kararları)" olarak sınıflandırdığı şikâyetleri içeren 87 kararın sonuç ve giderim bilgileri Mahkemenin kendi sınıflandırmasından sayıldı. Kararlar, Mahkemenin her karar için yazdığı başvuru konusu özetindeki ifadelere göre gruplandırıldı; bir karar birden çok gruba girebiliyor. Belirleyici 11 karar tek tek okundu. Sayfadaki her tespit ilgili kararın paragraf numarasıyla verildi; alıntıların kararda birebir geçtiği, künyelerin ve sonuçların Mahkemenin kayıtlarıyla uyuştuğu denetlendi.