Anayasa Mahkemesi, yayımladığı 87 kararda bu başlıkta 91 şikâyet inceledi ve 43 şikâyette ihlal buldu. Aşağıda sonuçların dağılımı, Mahkemenin bu konuda en çok dayandığı ilke paragrafları, ret nedenleri ve ihlal kararlarındaki giderimler yer alıyor. Sayılar yalnızca yayımlanan kararlara aittir; Mahkemenin sonuçlandırdığı bütün başvurular içinde ihlal oranı çok daha düşüktür.
Anayasa Mahkemesi bu şikâyetlerde nasıl karar verdi?
Tablo, yayımlanan kararlardaki şikâyetlerin Anayasa Mahkemesinin verdiği sonuca göre dağılımını gösteriyor.
| Sonuç | Şikâyet | Oran |
|---|---|---|
| İhlal | 43 | %47 |
| İhlal olmadığı | 21 | %23 |
| Açıkça dayanaktan yoksunluk | 16 | %18 |
| Başvuru yollarının tüketilmemesi | 5 | %5 |
| Süre aşımı | 4 | %4 |
| Düşme | 1 | %1 |
| Kişi bakımından yetkisizlik | 1 | %1 |
Mahkeme hangi ilkelere dayanıyor?
Bu başlıktaki kararların özel hayata ve aile hayatına saygı hakkı incelemelerinde en çok atıf yapılan genel ilke paragrafları, Anayasa Mahkemesinin kendi ifadesiyle:
Devletin pozitif tedbirler alma yükümlülüğü konusunda Anayasa’nın 20. ve 41. maddeleri; ebeveynin, mevcut olayda annenin çocuğuyla bütünleşmesinin sağlanması amacıyla tedbirler alınmasını isteme hakkını ve kamusal makamların bu tür tedbirleri alma yükümlülüğünü içermektedir. 41. maddede, her çocuğun yüksek yararına aykırı olmadıkça anne ve babasıyla kişisel ve doğrudan ilişki kurma ve sürdürme hakkına sahip olduğu açıkça belirtilmektedir. Söz konusu yükümlülüğün uluslararası sözleşmelerde de yer bulduğu görülmektedir (bkz. § 49). Ancak bu yükümlülük mutlak olmayıp her olayın özel koşullarına bağlı olarak alınacak tedbirlerin nitelik ve kapsamı farklılaşabilmektedir (Marcus Frank Cerny, § 41. Benzer yöndeki AİHM kararları için bkz. Hokkanen/Finlandiya, § 58; Ignaccolo-Zenide/Romanya, B. No: 31679/96, 25/1/2000, § 94; İlker Ensar Uyanık/Türkiye, B. No: 60328/09, 3/5/2012, § 49).
Ayrıca Çocuk Haklarına Dair Sözleşme'de geçtiği şekliyle çocuğun yararı, Anayasa'nın 41. maddesi ifadesiyle çocuğun yüksek yararı mahkemeler, idari makamlar ile yasama organı tarafından yapılan ve çocukları ilgilendiren bütün faaliyetlerde gözetilmesi gereken bir ilkedir. Bu bağlamda çocuklar üzerinde etki doğuracak bir işlem yapılacağı zaman bu işlemin çocuğun yararına uygun olup olmadığı yönünde bir değerlendirme yapılması aile hayatına saygı hakkının öngördüğü pozitif yükümlülüklerin yerine getirilmesi açısından oldukça önemlidir.
Ebeveyn ve çocuk arasındaki aile yaşamının tesisinde dikkate alınması gereken temel unsur çocuğun üstün yararıdır. Kamusal makamlar aile ilişkilerinin sürdürülebilirliği ve olayın tarafları arasında iş birliğinin tesisi noktasında kendilerinden beklenen en üstün gayreti göstermek zorunda olmakla birlikte bu alanda zorlayıcı tedbirlere başvurma yükümlülüğü tüm tarafların menfaati, özellikle de çocuğun üstün yararı karşısında sınırlı olmak durumundadır. Kamu makamlarının çocuğun üstün yararını daima dikkate alarak ve ebeveyn ile çocuğun menfaatleri arasındaki adil dengeyi gözeterek karar vermeleri gerekmektedir. Bununla birlikte kişisel ve ailevi durumların aileden aileye farklılık arz ettiği dikkate alındığında ilgili bütün bireylerin hakları arasında adil bir dengenin kurulması her somut olayın kendine özgü koşullarının incelenmesini gerektirmektedir (benzer yönde bkz. M.M.E. ve T.E., …
Şikâyetler hangi nedenlerle reddedildi?
Her ret nedeninin yanında şikâyet sayısı ve yakın tarihli örnek kararlar yer alıyor; örneklerdeki metin, Anayasa Mahkemesinin karar özetidir.
Açıkça dayanaktan yoksunluk (16 şikâyet). Bu ret nedeni bütün haklarda
- Kemal Meral, B. No: 2021/32488, 16/9/2025: Başvuru; nafaka artırım davası sonucunda, elde ettiği gelirden daha yüksek miktarda nafaka ödemeye karar verilmesi nedeniyle maddi ve manevi varlığın korunması ve geliştirilmesi hakkı ile ortak velayet kararının kaldırılarak çocukları ile görüşmesinin kısıtlanması nedeniyle aile hayatına saygı hakkının ihlal edildiği iddialarına ilişkindir.
- Özgür Özmen, B. No: 2021/17601, 10/12/2024: Başvuru, müşterek çocuğun velayetinin değiştirilmemesi nedeniyle aile hayatına saygı hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.
Süre aşımı (4 şikâyet). Bu ret nedeni bütün haklarda
- İsa Arıtürk, B. No: 2021/28722, 16/4/2025: Başvuru, evlatlık ilişkisinin tespiti davasının reddedilmesi nedeniyle aile hayatına saygı hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.
- S.B. (2), B. No: 2021/9892, 11/7/2024: Başvuru, müşterek çocuklarla anne arasında kişisel ilişki kurulması nedeniyle aile hayatına saygı hakkının ve yargılamanın uzun sürmesi nedeniyle de makul sürede yargılanma hakkının ihlal edildiği iddialarına ilişkindir.
Başvuru yollarının tüketilmemesi (5 şikâyet). Bu ret nedeni bütün haklarda
- E.E., B. No: 2021/15139, 19/12/2023: Başvuru, evlilik dışı doğan çocuğun velisi olan başvurucuya teslim edilmemesi nedeniyle aile hayatına saygı hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.
- G.B. ve diğerleri (2), B. No: 2015/15273, 17/7/2018: Başvuru, birinci başvurucunun (G.B.) çocukları olan diğer başvurucuların (A.I.,M.Z. ve H.Z.) Türkiye'ye alınmamaları nedeniyle aile hayatına saygı hakkı; havaalanında bekletilmeleri nedeniyle kişi hürriyeti ve güvenliği hakkı ve insan haysiyetiyle bağdaşmayan muamele yasağının ihlal edildiği iddialarına ilişkindir.
İhlal bulunan şikâyetlerde ne oldu?
Anayasa Mahkemesinin ihlal bulduğu 43 şikâyette hükmettiği giderimler: yeniden yargılama 28, manevi tazminat 16, ihlalin tespiti 2, gereği için gönderme (mahkeme/savcılık) 2, diğer 2, 152. madde 1, tbmm'ye çağrı 1. Bir şikâyette birden fazla giderime hükmedilebilir.
Son ihlal kararları
- G.U., B. No: 2025/40744, 18/6/2026: Başvuru, müşterek çocukların velayetinin babaya verilmesi nedeniyle aile hayatına saygı hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.
- Ş.G., B. No: 2025/16250, 4/3/2026: Başvuru, müşterek çocukların yurt dışında bulunan mutat meskenine iade edilmesi nedeniyle aile hayatına saygı hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.
- H.H., B. No: 2025/48792, 13/1/2026: Başvuru, müşterek çocukların yurt dışında bulunan mutat meskenine iade edilmesi nedeniyle aile hayatına saygı hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.
- Nurdan Dağcı, B. No: 2021/61089, 10/12/2025: Başvuru, ikamet edilen ilin terk edilmemesi şeklinde adli kontrol tedbiri verilmesi nedeniyle aile hayatına saygı hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.
Yıllara göre şikâyetler
Karar yılına göre bu başlıkta incelenen şikâyetler ve ihlal bulunanlar:
| Yıl | Şikâyet | İhlal | İhlal oranı |
|---|---|---|---|
| 2014 | 1 | 0 | %0 |
| 2015 | 4 | 3 | %75 |
| 2016 | 7 | 3 | %43 |
| 2017 | 3 | 0 | %0 |
| 2018 | 10 | 2 | %20 |
| 2019 | 6 | 2 | %33 |
| 2020 | 8 | 4 | %50 |
| 2021 | 4 | 2 | %50 |
| 2022 | 7 | 4 | %57 |
| 2023 | 12 | 8 | %67 |
| 2024 | 14 | 6 | %43 |
| 2025 | 12 | 6 | %50 |
| 2026 | 3 | 3 | %100 |
Özel hayata ve aile hayatına saygı hakkı: bütün şikâyet türleri · AYM İçtihat Atlası