Diş protez laboratuvarını diş hekimi, diş protez teknisyeni veya ortaklarının tamamı bu meslekten olan şirket açabilir; mesul müdür tam gün çalışan bir diş hekimi ya da diş protez teknisyenidir. Laboratuvar yalnız diş hekimlerinden ve ağız-diş sağlığı kuruluşlarından iş kabul eder, hastayla hiçbir şekilde irtibat kuramaz.
Hastadan doğrudan ölçü alıp protez yapan diş protez teknisyeni, 1219 sayılı Kanunun 41. maddesine göre üç yıldan beş yıla kadar hapisle cezalandırılır; Yargıtay bu suçu diplomasız protez yapma suçundan ayırıyor. Bu yazı laboratuvar açma şartlarını, yasakları ve cezaları anlatır.
Kim açabilir?
- Açabilenler: Ağız ve diş sağlığı hizmeti veren kamu ve özel hastaneler ile ağız ve diş sağlığı merkezleri; mesleğini serbest icra etmeye yetkili diş hekimi ve diş protez teknisyeni; ortaklarının tamamı diş hekimi ve/veya diş protez teknisyeni olan şirketler (Diş Protez Laboratuvarları Yönetmeliği m. 9).
- Diş hekimi: Yalnız kendi hastalarının protezlerini yapacaksa teknisyen çalıştırmadan, asgari araç-gereçle laboratuvar işi yapabilir. Başka hastaların protezlerini karşılamak için en az bir diş protez teknisyeni istihdam ederek laboratuvar açar; teknisyen çalıştırmadan dışarıdan iş alacaksa klinik hizmet yürütemez. Bu laboratuvarlar ruhsata tabidir (m. 9).
- Hastane bünyesi: Sağlık kuruluşu içindeki laboratuvar için ayrıca ruhsat düzenlenmez; Yönetmelik şartları aranır (m. 9).
Ruhsat, mesul müdür ve fiziki şartlar
- Başvuru: Müstakil laboratuvar açacak kişi bizzat veya mesul müdürü aracılığıyla, açacağı laboratuvar türünü belirterek il sağlık müdürlüğüne başvurur; müdürlük dosyayı inceler ve uygun bulursa ruhsat düzenler (Yönetmelik m. 10, 11). Kanun, laboratuvar açmak isteyenlerin mahallin en büyük mülki amirine başvurmasını ve denetimin il sağlık müdürlüklerince yapılmasını öngörür (1219 sayılı Kanun ek m. 10).
- Mesul müdür: Laboratuvarda tam gün çalışan bir diş hekimi veya diş protez teknisyeni mesul müdürdür; yalnız bir laboratuvarda bu görevi üstlenir ve idari, teknik, mali işlerden bizzat sorumludur (m. 6).
- Laboratuvar türleri ve araç-gereç: Türlere göre bulundurulması zorunlu araç ve gereçler Yönetmelikte sayılıdır (m. 4). Meskende kurulacak laboratuvarda ilgili mevzuatın gereklerini yerine getirmek sahip ve mesul müdürün sorumluluğundadır; alçı, tesviye ve akril işlemlerinin yapıldığı alanda toz ve kimyasal yayılımını önleyen kabin veya bağımsız havalandırma gerekir (m. 5).
- Denetim: İl denetim ekibi laboratuvarları denetler ve protez metallerinden rastgele örnek alarak standarda uygunluk testi yaptırır (m. 12).
Yasaklar
| Yasak | Dayanak |
|---|---|
| Hastalarla doğrudan meslekî ilişkiye girmek, tavsiyede bulunmak, unvanı dışında unvan kullanmak | 1219 sayılı Kanun ek m. 7 |
| Laboratuvarda diş hekimliğine özgü klinik cihaz ve malzeme bulundurmak, klinik hizmet vermek | Kanun ek m. 7; Yönetmelik m. 13/a |
| Diş hekimleri ve ağız-diş sağlığı kuruluşları dışında kimseden iş kabul etmek; hastayla herhangi bir şekilde irtibat kurmak | Yönetmelik m. 13/b, c |
| Laboratuvarda başka ticari faaliyet yürütmek; muayenehane, diş deposu ve benzerleriyle aynı mekânı paylaşmak | Yönetmelik m. 13/d |
Diş protez teknisyeni, diş hekiminin aldığı ölçü üzerine çene ve yüz protezlerini ve ortodontik cihazları yapan ve onaran sağlık teknikeridir; diş hekimleri dışındaki sağlık meslek mensupları doğrudan teşhis koyup tedavi planlayamaz (Kanun ek m. 13/i).
Cezalar ve Yargıtay
- Hastayla çalışan teknisyen: Ek 7. madde yasaklarına aykırı davranan diş protez teknisyeni, 41. madde hükümlerine göre cezalandırılır: meslek icrası durdurulur, üç yıldan beş yıla kadar hapis ve bin güne kadar adli para cezası verilir (Kanun m. 41, ek m. 7).
- Diplomasız protez işi: Diploma veya meslek belgesi olmadan diş protez teknisyeninin yetkisindeki işi yapan veya unvanı kullanan kişi bir yıldan üç yıla kadar hapis ve 200-500 gün adli para cezası alır (ek m. 13, son fıkra).
- Yargıtay'ın ayrımı: 41. madde suçu, diplomasız olarak ağızda muayene veya müdahale yapılması ya da diş hekimliği klinik işyeri açılmasıyla; ek 7. madde suçu teknisyenin hastayla doğrudan meslekî ilişkiye girmesiyle; ek 13. madde suçu ise belgesiz teknisyenlik yapılmasıyla oluşur (Yargıtay 19. CD, E.2015/12685 K.2016/17497; E.2016/5130 K.2017/7561). Köye gidip ağız ölçüsü alan ve protez getirenler hakkında mahkemenin, ölçüyü kimin aldığını yüzleştirme yaparak belirlemesi istendi (E.2016/5130).
- Klinikte teknisyen: Diş protez teknisyeninin bir diş hekiminin kliniğinde hastayı muayene edip kanal tedavisi ve ilaç önerdiği, denetimde önlük ve maskeyle hasta başında bulunduğu dosyada mahkûmiyet düzeltilerek onandı (Yargıtay 19. CD, E.2020/6338 K.2021/7155).
- İdari yaptırım: Yönetmelik ve Kanundaki yasakların ihlalinde laboratuvar valilik onayıyla kapatılır ve ruhsatı geri alınır (Yönetmelik m. 14).
Sağlık meslek mensuplarının kendi birimleri ve yetkisiz sağlık hizmeti suçu için: sağlık meslek hizmet birimi nasıl açılır.
Sık sorulan sorular
Diş protez laboratuvarını kimler açabilir?
Mesleğini serbest icra etmeye yetkili diş hekimi ve diş protez teknisyeni, ortaklarının tamamı diş hekimi ve/veya diş protez teknisyeni olan şirketler ile ağız ve diş sağlığı hizmeti veren hastane ve merkezler açabilir (Diş Protez Laboratuvarları Yönetmeliği m. 9). Diş hekimi yalnız kendi hastalarının protezlerini teknisyen çalıştırmadan yapabilir; başka hekimlerin hastalarına iş yapacaksa en az bir diş protez teknisyeni istihdam eder.
Diş protez laboratuvarı açmak için hangi izin gerekir?
Müstakil laboratuvar, il sağlık müdürlüğüne başvurularak ruhsatla açılır; müdürlük laboratuvar türünü, belgeleri ve fiziki şartları inceler (Diş Protez Laboratuvarları Yönetmeliği m. 10, 11). Kanuna göre başvuru mahallin en büyük mülki amirine yapılır ve laboratuvarların denetimi il sağlık müdürlüklerince yürütülür (1219 sayılı Kanun ek m. 10).
Diş protez teknisyeni hastaya protez yapabilir mi?
Yapamaz. Diş protez teknisyeni, diş hekiminin aldığı ölçü üzerine protez yapan ve onaran sağlık teknikeridir (1219 sayılı Kanun ek m. 13/i). Hastalarla doğrudan meslekî ilişkiye giremez, laboratuvarında diş hekimliğine özgü araç bulunduramaz, tavsiyede bulunamaz; aykırılıkta 41. maddeye göre üç yıldan beş yıla kadar hapis ve bin güne kadar adli para cezası verilir (ek m. 7).
Diploması olmadan diş protez yapmanın cezası nedir?
Diploması veya meslek belgesi olmadan diş protez teknisyeninin yetkisindeki işi yapan ya da bu unvanı kullanan kişi bir yıldan üç yıla kadar hapis ve 200-500 gün adli para cezasıyla cezalandırılır (1219 sayılı Kanun ek m. 13, son fıkra). Diplomasız olarak ağızda muayene veya müdahale yapan kişi ise 41. maddeye göre üç yıldan beş yıla kadar hapis cezası alır (Yargıtay 19. CD, E.2016/5130 K.2017/7561).
Diş protez laboratuvarı hangi işleri kabul edebilir?
Yalnız ağız ve diş sağlığı hizmeti veren sağlık kuruluşları ile diş hekimlerinden ücretli veya ücretsiz iş kabul edebilir. Laboratuvarda diş hekimliği klinik cihazı bulundurulamaz, klinik hizmet verilemez, başka ticari faaliyet yürütülemez ve diş deposu veya muayenehane ile aynı mekân paylaşılamaz (Diş Protez Laboratuvarları Yönetmeliği m. 13). Yasaklara aykırılıkta laboratuvar valilik onayıyla kapatılır ve ruhsatı geri alınır (m. 14).
Muhammet Zeyd Targal
Balıkesir Üniversitesi Siyaset Bilimi ve Kamu Yönetimi Bölümü mezunudur ve aynı üniversitenin Hukuk Fakültesinde öğrenimini sürdürmektedir. Targal Avukatlık Bürosunun hukukî yayın çalışmalarında yer almaktadır.
Başlıca hukukî kaynaklar
- 1219 sayılı Tababet ve Şuabatı San'atlarının Tarzı İcrasına Dair Kanun m. 41, ek m. 7, 10, 13
- Diş Protez Laboratuvarları Yönetmeliği (RG 07.12.2005, 26016; başlıca değişiklikler RG 31.12.2011, 04.04.2012, 08.11.2022) m. 4-6, 9-14
- Yargıtay 19. Ceza Dairesi, E.2015/12685 K.2016/17497 (04.05.2016); E.2016/5130 K.2017/7561 (02.10.2017); E.2020/6338 K.2021/7155 (23.06.2021)