Veteriner muayenehanesi veya polikliniği yalnız veteriner hekimler açabilir; şirket kurulacaksa ortakların tamamı veteriner hekim olmalıdır. Ruhsatı Tarım ve Orman İl Müdürlüğü, belgeleri ve işyerini yerinde inceledikten sonra verir. Muayenehaneyi bir ila üç, polikliniği en az dört veteriner hekim açar.
Muayene odası en az 6 m², malzeme odası en az 4 m² olur; ürün satışı kliniğin toplam alanının yüzde 25'ini geçemez. Klinik başka bir işyerinin içinde kurulamaz ve satış, barınma ya da eğitim için hayvan barındıramaz. Bu yazı, 2011 tarihli Veteriner Hekim Muayenehane ve Poliklinik Yönetmeliğini ve 6343 sayılı Kanunu açılıştan denetime kadar anlatır.
Kim açabilir: muayenehane ve poliklinik
Muayenehane açacak veteriner hekimde üç şart aranır: Türk vatandaşı olmak veya 2527 sayılı Kanunun tanıdığı haklara sahip olmak, Türkiye'deki bir veteriner fakültesinden mezun olmak ya da yurt dışı diplomasının denkliğini almak ve mesleğin icrasına engel bir hâli bulunmamak (Yönetmelik m. 5/1). Engel hâlleri 6343 sayılı Kanunun 6. maddesinde sayılır: kasten işlenen bir suçtan beş yıl veya daha fazla hapis ya da zimmet, rüşvet, hırsızlık, dolandırıcılık, sahtecilik gibi suçlardan mahkûmiyet; haysiyet divanınca meslekten men; diplomanın geri alınması.
| Tür | Kimler açar | Dayanak |
|---|---|---|
| Muayenehane | Bir veteriner hekim; ya da ruhsat sahibi hekim sorumlu veteriner hekim olarak iki veteriner hekimle iş sözleşmesi yapar; ya da en fazla üç veteriner hekim adi ortaklık veya ortaklarının tamamı veteriner hekim olan şirket kurar. | m. 5/2 |
| Poliklinik | Bir veteriner hekim sorumlu veteriner hekim olarak en az üç veteriner hekimle iş sözleşmesi yapar; ya da en az dört veteriner hekim adi ortaklık veya ortaklarının tamamı veteriner hekim olan şirket kurar. Her poliklinikte bir sorumlu yönetici bulunur; poliklinik aynı il içinde şube açabilir. | m. 8, 9/3 |
| Hayvan hastanesi | Ayrı bir yönetmeliğe tabidir. | Hayvan Hastaneleri Yönetmeliği (RG 21.12.2011) |
Veteriner hekim dışındaki kişi ve kuruluşlar muayenehane veya poliklinik açamaz; şirketin veteriner hekim olmayan ortağı bulunamaz (m. 22/1-e, k). Muayenehanesi olan veteriner hekim aynı zamanda bir poliklinikte çalışamaz; klinikte görevli hekim veya yardımcı sağlık personeli başka bir klinikte çalışamaz (m. 22/1-ç, d).
Başvuru, belgeler ve ruhsat
Muayenehane için il müdürlüğüne ıslak veya elektronik imzalı dilekçeyle başvurulur. Dilekçeye şunlar eklenir (m. 6/1):
- diploma veya mezuniyet belgesi, varsa uzmanlık belgesi,
- T.C. kimlik numarası ve ikametgâh adresi beyanı, iki fotoğraf,
- bölümleri ve ne amaçla kullanılacağını gösteren, teknik resim kurallarına göre hazırlanmış plan ile muayenehanenin adresi,
- bölge veteriner hekimler odasından alınan oda kayıt belgesi.
Poliklinik başvurusuna bunlara ek olarak polikliniğin adı, iş sözleşmeleri (oda onaylı), ortaklık belgesi veya şirket bilgileri ve sorumlu yöneticinin sözleşmesi eklenir (m. 9/1). Belgeleri il müdürlüğünün hayvan sağlığı birimi inceler; görevli veteriner hekimler işyerini yerinde inceler ve Yönetmeliğe uygun bulunan yere ruhsat verilir (m. 6/2, 9/2).
Ruhsatla birlikte sorumlu veteriner hekime Sorumlu Veteriner Hekim Belgesi, her veteriner hekime ayrı Çalışma İzin Belgesi, yardımcı sağlık personeline ayrı çalışma izin belgesi düzenlenir; il müdürlüğü ruhsatı bölge odasına bildirir (m. 11). Ruhsat alınmadan klinik faaliyete geçemez (m. 22/1-a).
Odalar, asgari alan ve donanım
| Bölüm | Muayenehane (m. 7) | Poliklinik (m. 10) |
|---|---|---|
| Hekim odası | Her veteriner hekim için en az 6 m² | En az 6 m² sorumlu hekim odası ve her hekim için en az 6 m² |
| Muayene odası | Bir adet, en az 6 m², soğutucu dolaplı | İki adet, her biri en az 6 m², soğutuculu |
| Malzeme odası | En az 4 m², hasta hayvan girişine kapalı | En az 4 m², hasta hayvan girişine kapalı |
| Diğer | Bölümler aynı binada ve bitişik | Laboratuvar ve röntgen kurulacaksa en az 4 m² ayrı oda; tuvalet ve duşa kabin; bölümler aynı binada, bitişik veya çok katlı |
Muayene odasında 95x110x60 cm ölçüsünde paslanmaz çelik veya madeni muayene masası, camlı alet dolabı ve şebeke suyuna bağlı, kanalizasyona akan lavabo bulunur. Odalar arasındaki bölmeler tabandan tavana temizlenebilir malzemeden yapılır, her odanın kapısına 5x20 cm tabela asılır. Tıbbi atık iki yüzünde “DİKKAT TIBBİ ATIK” yazan kırmızı torbalarda klinik içinde saklanır ve toplama aracı gelmeden dışarı çıkarılmaz. Yangın söndürme cihazı bulundurulur (m. 7/1, 10/1).
Diploma, ruhsat, çalışma izin belgeleri, sorumlu veteriner hekim belgesi ve bölge odasının o yılki asgari ücret tarifesinin altında olmayan ücret tarifesi hasta sahiplerinin görebileceği yere asılır (m. 7/1-ı, 10/1-l).
Ürün satışı ve yasaklar
Ruhsatlı klinik, veteriner sağlık ürünleri, biyolojik ürünler ve yem ürünleri için Bakanlığın ilgili mevzuatına göre işlem yapabilir; o mevzuatın şartları bu Yönetmeliğin şartlarına eklenir (m. 15/1). Hayvanlara yönelik malzeme satışı muayene bölümlerinin dışında, ayrı bir bölümde yapılır. Bu bölüm kliniğin toplam alanının yüzde 25'ini geçemez, bu bölüme hasta hayvan giremez ve satılan ürünler muayene bölümlerinde teşhir edilemez (m. 15/2).
Yönetmeliğin 22. maddesi şu yasakları koyar:
- Klinik başka bir işyerinin içinde kurulamaz; veteriner hekimlik dışında faaliyette bulunamaz.
- Satış, barınma veya eğitim amacıyla geçici ya da sürekli hayvan barındırılamaz.
- Ruhsattaki isim dışında isim kullanılamaz; dış cephede Yönetmelikte belirtilenler dışında tabela ve ibare kullanılamaz.
- Şirketin faaliyet alanına giren diğer işler klinik bünyesinde yapılamaz.
Tabelada kanunlarla kazanılan unvanlar ile kliniğin adı, telefonu, hekimlerin adı, unvanı ve uzmanlıkları yazılabilir; yanıltıcı bilgi, mesleği küçük düşürücü ifade ve unvanların yabancı dildeki karşılıkları kullanılamaz (m. 18).
Personel, kayıt ve denetim
- Sorumlu veteriner hekim. İzin işlemlerini yürütür, ayrılan personelin çalışma izin belgesini bir hafta içinde il müdürlüğüne iade eder, şirket ortaklarındaki değişikliği 15 gün içinde bildirir. Görevden ayrılacaksa bunu bir hafta önceden il müdürlüğüne bildirir (m. 12).
- Yardımcı personel. Veteriner sağlık teknikeri, teknisyeni veya laborantı il müdürlüğünün çalışma izin belgesi olmadan çalıştırılamaz; iş sözleşmesi noter onaylı olur (m. 13).
- Kayıt. Fiziki veya elektronik reçete, Ek-4 örneğine uygun hayvan muayene kayıt defteri ve denetim defteri tutulur; tedavi edilen hayvanlara ilişkin bilgiler üç ayda bir il veya ilçe müdürlüğüne bildirilir. Elektronik kayıtlar zarar görür veya eksik kalırsa kayıt tutulmamış sayılır (m. 17).
- Denetim. İl müdürlüğü kliniği yılda en az bir kez denetler; şikâyet ve soruşturma üzerine olağan dışı denetim yapılabilir. Bölge veteriner hekimler odası da meslek icrası yönünden denetler (m. 20).
- Değişiklik ve kapatma. İl müdürlüğünün izni olmadan değişiklik ve ilave yapılamaz; adres değişirse ruhsat yeniden düzenlenir. Kapatmak isteyen hekim dilekçesine ruhsatın aslını ekler. Kesinleşen meslekten men cezasında il müdürlüğü ceza süresince çalışma izin belgesine ve ruhsata el koyar (m. 21).
Ceza ve veteriner olmayanın tedavisi
Yönetmeliğe aykırılıkta 5996 sayılı Kanunun 36. maddesi ve 6343 sayılı Kanunun 67. maddesi uygulanır (Yönetmelik m. 23). 67. madde, Kanunun 8, 9, 10, 12, 17, 21, 24 ve 43. maddelerindeki yasak ve yükümlülüklere uymayan meslek mensubuna 1.000 TL idari para cezası öngörür; tekrarda ceza iki katına çıkar ve cezayı mahallî mülki amir verir (6343 sayılı Kanun m. 67, 72). Kanundaki tutar her yıl yeniden değerleme oranında artırılarak uygulanır (Kabahatler Kanunu m. 17/7). Mülki amirin verdiği idari para cezasına karşı tebliğden itibaren 15 gün içinde sulh ceza hâkimliğine başvurulur (m. 27).
Veteriner hekim bulunan şehir, kasaba ve köylerde veteriner hekim olmayanların hayvan muayene ve tedavisi ile ameliyat yapması yasaktır (6343 sayılı Kanun m. 11); bunu yapan kişi altı aydan iki yıla kadar hapis ve adlî para cezası alır (m. 68). Yargıtay iki noktayı açıkladı:
- Ücret almadan, yardım amacıyla hayvanlara iğne ve tedavi yapan sanık hakkında, ilçede resmî görevli veteriner hekimler bulunduğu hâlde “ilçede özel veteriner hekim yok” gerekçesiyle verilen beraat kararı bozuldu (19. CD, E.2015/34659 K.2016/19638, 14.06.2016).
- Suçun oluşması için olayın geçtiği köyde veteriner hekim bulunup bulunmadığının araştırılması gerekir; bu araştırma yapılmadan kurulan mahkûmiyet bozuldu (19. CD, E.2017/2143 K.2017/4775, 22.05.2017).
Ruhsatsız açılan işyerlerinde uygulanan mühürleme ve mühre aykırılık için mühür bozma suçu yazısına bakılabilir.
Sık sorulan sorular
Veteriner kliniği açmak için gerekli şartlar nelerdir?
Açacak kişinin Türk vatandaşı olması (veya 2527 sayılı Kanunun haklarından yararlanması), veteriner fakültesinden mezun olması ya da yurt dışı diplomasının denkliğini alması ve 6343 sayılı Kanunun 6. maddesinde sayılan bir engelinin bulunmaması gerekir (Veteriner Hekim Muayenehane ve Poliklinik Yönetmeliği m. 5). Ruhsatı Tarım ve Orman İl Müdürlüğü, belgeleri ve işyerini yerinde inceledikten sonra verir (m. 6).
Veteriner kliniği açmak için gerekli belgeler nelerdir?
İl müdürlüğüne verilen dilekçeye diploma veya mezuniyet belgesi, varsa uzmanlık belgesi, T.C. kimlik numarası ve ikametgâh beyanı, iki fotoğraf, bölümlerin ne amaçla kullanılacağını gösteren teknik resim kurallarına uygun plan ve muayenehanenin adresi ile bölge veteriner hekimler odasından alınan oda kayıt belgesi eklenir (Yönetmelik m. 6/1).
Veteriner olmayan biri veteriner kliniği açabilir mi?
Hayır. Yönetmelik veteriner hekim dışındaki kişi ve kuruluşların muayenehane veya poliklinik açmasını yasaklar; şirket kurulursa ortakların tamamı veteriner hekim olmalıdır (m. 5/2-b, 8/1-b, 22/1-e, 22/1-k). Yatırımcı ortaklığıyla kurulan klinik bu şartları taşımaz.
Veteriner muayenehanesi ile poliklinik arasındaki fark nedir?
Muayenehaneyi bir veteriner hekim yalnız, iki veteriner hekimle iş sözleşmesi yaparak ya da en fazla üç veteriner hekimin ortaklığıyla açar. Poliklinik ise en az dört veteriner hekimle açılır; iki muayene odası, laboratuvar ve röntgen için ayrı oda, tuvalet ve duşa kabin ister ve aynı il içinde şube açabilir (Yönetmelik m. 5, 8, 9/3, 10).
Pet shop içinde veteriner kliniği açılabilir mi?
Açılamaz. Muayenehane ve poliklinikler başka bir işyerinin içinde kurulamaz, veteriner hekimlik dışında faaliyette bulunamaz ve satış, barınma veya eğitim amacıyla geçici ya da sürekli hayvan barındıramaz (Yönetmelik m. 22/1-ı, i, j). Kliniğin kendi içinde, muayene bölümlerinden ayrı ve toplam alanın yüzde 25'ini geçmeyen bir satış bölümü olabilir (m. 15/2).
Veteriner kliniği kaç metrekare olmalı?
Yönetmelik toplam alan değil oda ölçüsü koyar: muayenehanede her veteriner hekim için en az 6 m² hekim odası, en az 6 m² muayene odası ve en az 4 m² malzeme odası bulunur; bölümler aynı binada ve birbirine bitişik olur (m. 7/1). Poliklinikte bunlara ikinci bir 6 m² muayene odası, en az 4 m² laboratuvar ve röntgen odası, tuvalet ve duşa kabin eklenir (m. 10/1).
Veteriner olmayan biri hayvana aşı veya tedavi yapabilir mi?
Veteriner hekim bulunan şehir, kasaba ve köylerde veteriner hekim olmayanların hayvan hastalıklarını muayene ve tedavi etmesi, ameliyat yapması yasaktır (6343 sayılı Kanun m. 11). Bunu yapan kişi altı aydan iki yıla kadar hapis ve adlî para cezası alır (m. 68). Yargıtay, ücret almadan yardım amacıyla tedavi eden ve ilçede resmî veteriner hekim bulunan sanığın beraatini bozdu (19. CD, E.2015/34659 K.2016/19638).
Veteriner kliniğine aykırılıkta ne ceza verilir?
Yönetmeliğe aykırılıkta 5996 sayılı Kanunun 36. maddesi ve 6343 sayılı Kanunun 67. maddesi uygulanır; 67. maddedeki fiillerin tekrarında ceza iki katına çıkar (Yönetmelik m. 23; 6343 sayılı Kanun m. 72). 6343 sayılı Kanundaki idari para cezalarını mahallî mülki amir verir; Kanundaki tutarlar her yıl yeniden değerleme oranında artırılır (5326 sayılı Kabahatler Kanunu m. 17/7).
Muhammet Zeyd Targal
Balıkesir Üniversitesi Siyaset Bilimi ve Kamu Yönetimi Bölümü mezunudur ve aynı üniversitenin Hukuk Fakültesinde öğrenimini sürdürmektedir. Targal Avukatlık Bürosunun hukukî yayın çalışmalarında yer almaktadır.
Başlıca hukukî kaynaklar
- Veteriner Hekim Muayenehane ve Poliklinik Yönetmeliği (RG 15.10.2011/28085; değişiklikler RG 04.04.2012, 08.07.2019, 08.03.2023) m. 5-13, 15, 17, 18, 20-23
- 6343 sayılı Veteriner Hekimliği Mesleğinin İcrasına, Türk Veteriner Hekimleri Birliği ile Odalarının Teşekkül Tarzına ve Göreceği İşlere Dair Kanun m. 6, 8, 11, 14, 67, 68, 72
- 5996 sayılı Veteriner Hizmetleri, Bitki Sağlığı, Gıda ve Yem Kanunu m. 36; 5326 sayılı Kabahatler Kanunu m. 17, 27; Hayvan Hastaneleri Yönetmeliği (RG 21.12.2011)
- Yargıtay 19. Ceza Dairesi, E.2015/34659 K.2016/19638 (14.06.2016) ve E.2017/2143 K.2017/4775 (22.05.2017)