2025'ten beri ergoterapist ve dil ve konuşma terapistinin önünde iki yasal yol var: Millî Eğitim Bakanlığından kurum açma izni alınan "dil, konuşma ve ergoterapi merkezi" ya da il sağlık müdürlüğünden ruhsat alınan "özel sağlık meslek hizmet birimi". İzin veya ruhsat olmadan "danışmanlık merkezi" adıyla çalışmanın bedeli ağırdır. MEB izinsiz eğitim için brüt asgari ücretin 20 katı (2026'da 660.600 TL) idari para cezası verip yeri kapatır (5580 sayılı Kanun m. 3); ruhsatsız sağlık hizmeti 2024'ten beri bir yıldan üç yıla kadar hapis gerektiren suçtur (3359 sayılı Kanun ek m. 11).
Bu yazı iki yolun şartlarını, izinsiz çalışmanın yaptırımlarını ve mühürlenen merkezler hakkında Danıştay 8. Dairesinin 2023-2025 kararlarını anlatır. Duyu bütünleme, kekemelik veya dil gelişimi adıyla çalışan merkezler için de aynı kurallar geçerlidir.
İki yol: MEB merkezi mi, sağlık birimi mi?
İş ve uğraşı terapisti (ergoterapist), sağlıklı kişilere koruyucu ve geliştirici programlar uygulayan, hastalara ise uzman tabibin teşhisine bağlı olarak hizmet veren bir sağlık meslek mensubudur (1219 sayılı Kanun ek m. 13/s). Tıp merkezi, poliklinik, fizik tedavi müessesesi ve muayenehaneyi yalnız tabipler veya çoğunluk payı tabiplere ait şirketler açabilir (Ayakta Teşhis ve Tedavi Yapılan Özel Sağlık Kuruluşları Hakkında Yönetmelik m. 4, 7). Ergoterapist ve dil ve konuşma terapisti için 2025'te iki ayrı yol düzenlendi:
| Dil, konuşma ve ergoterapi merkezi (MEB) | Özel sağlık meslek hizmet birimi (Sağlık Bakanlığı) | |
|---|---|---|
| Dayanak | Özel Öğretim Kurumları Yönetmeliği değişikliği (RG 03.01.2025, 32771) | Sağlık Meslek Mensuplarının Serbest Meslek İcrası Hakkında Yönetmelik (RG 29.03.2025, 32856) |
| Hizmetin niteliği | Dil ve konuşma ile ergoterapi alanında bireysel ve grup eğitimi | Mesleki yetki sınırında sağlık hizmeti |
| Kim açar | Gerçek kişiler ve özel hukuk tüzel kişileri (5580 sayılı Kanun m. 1) | Yalnız Türk vatandaşı sağlık meslek mensubu; tüzel kişi açamaz; aynı unvanlı en fazla üç kişi müştereken (m. 5) |
| İzin veren | İl millî eğitim müdürlüğü, valilik (kurum açma izni) | İl sağlık müdürlüğü (ruhsat; komisyon yerinde inceler, m. 6) |
| Personel | Kurum müdürü ile ergoterapist, dil ve konuşma terapisti veya odyoloji ve konuşma bozuklukları uzmanından en az biri (uzman öğretici) | Meslek mensubu; en fazla bir sağlık teknikeri/teknisyeni (m. 13) |
| Program ve kayıt | Talim ve Terbiye Kurulu onaylı EK-19 programları | Hasta için hekim tanısı ve tedavi planı; elektronik kayıt; yazılı rıza (m. 16, 18) |
| Sınırlar | Kurum türüne uygun olmayan program uygulayan kurumun izni iptal edilir (5580 sayılı Kanun m. 7, 2026 değişikliği) | Tıbbi teşhis yapılamaz; meslek mensubu başka sağlık kuruluşunda çalışamaz; ilaç, takviye ve kozmetik satılamaz (m. 16, 21) |
Sağlık meslek hizmet biriminde en az 10 m² ve lavabolu uygulama odası, en az 8 m² bekleme salonu ve engelli kullanımına uygun tuvalet bulunur; dış tabelada "Özel Sağlık Meslek Hizmet Birimi" ibaresi yer alır ve meslek mensubunun adı ve unvanı dışında başka isim kullanılamaz (m. 11, 19). Aynı yönetmelik klinik psikolog, fizyoterapist, odyolog, diyetisyen, podolog, hemşire ve ebe için de geçerlidir (m. 4); ayrıntılı rehber: sağlık meslek hizmet birimi nasıl açılır.
İzinsiz çalışmanın yaptırımları
- MEB, izinsiz eğitim: Kurum açma izni ve iş yeri açma ve çalışma ruhsatı olmadan eğitim faaliyeti yürüten yeri kuran veya işletene brüt asgari ücretin 20 katı idari para cezası verilir ve yer valilikçe kapatılır (5580 sayılı Kanun m. 3). Valilikteki İzleme ve Koordinasyon Komisyonları denetim yapar. 2026'da ceza 660.600 TL'dir.
- MEB'in 2023 Genelgesi: Özel Öğretim Kurumları Genel Müdürlüğünün 17.07.2023 tarihli ve 2023/26 sayılı Genelgesinin 2. maddesi "dil konuşma bozuklukları merkezi, konuşma terapisi, kekemelik tedavisi" ibarelerini içerir. MEB'e göre faaliyetin adı değil özü önemlidir; özel gereksinimli bireylere yönelik faaliyet eğitimdir. Bir dil ve konuşma meslek derneğinin bu ibarenin iptali için açtığı dava reddedildi (Danıştay 8. D, E.2023/4769 K.2025/5474, 11.06.2025).
- Sağlık, ruhsatsız hizmet suç: 1 Mart 2024'ten beri ruhsatsız veya yetkisiz olarak sağlık hizmeti veren veya verdirenler bir yıldan üç yıla kadar hapis ve yirmi bin güne kadar adli para cezasıyla cezalandırılır; Bakanlık izni olmadan özel izne tabi birim açana en az 250.000 TL idari para cezası verilir (3359 sayılı Kanun ek m. 11/2, 7496 sayılı Kanunla değişik).
- Başka isim altında hizmet yasak: Sağlık meslek mensupları kendi adlarına ruhsatlı birim olmadan danışmanlık, eğitim, koçluk veya başka bir isim altında sağlık hizmeti sunamaz; başka kurumlardan alınan izinle de sağlık hizmeti veremez (Serbest Meslek İcrası Yönetmeliği m. 21/9-10).
- Reklam: Özel sağlık kuruluşlarının tanıtımı adres, iletişim, çalışma saatleri, uzmanlık alanları, unvanlar ve koruyucu bilgilerle sınırlıdır; aşanlara en az 100.000 TL idari para cezası verilir, tekrarında ceza artar ve üçüncüsünde faaliyet on güne kadar durdurulur (3359 sayılı Kanun ek m. 11, 7557 sayılı Kanunla eklenen fıkra).
Danıştay kararları
Danıştay 8. Dairesi, 2025 düzenlemelerinden sonra ergoterapi hizmetinin "dil, konuşma ve ergoterapi merkezi" adı altında sunulursa MEB'in, "sağlık meslek hizmet birimi" adı altında sunulursa Sağlık Bakanlığının yetki alanında olduğunu belirtti. İşlem tarihinde bu düzenlemeler yoksa, konuşma ve dil gelişim güçlüğü olan çocuklara hizmet veren yerin özel eğitim ve rehabilitasyon merkezi olarak MEB iznine tabi olduğunu kabul etti (E.2024/2053 K.2025/3978).
| Karar | Olay | Sonuç |
|---|---|---|
| 8. D, E.2023/6271 K.2024/2612 (07.05.2024) | Bolu, "ergoterapi danışmanlık hizmetleri bürosu" faaliyetine son verilmesi | Onama: işlem hukuka uygun |
| 8. D, E.2024/4912 K.2025/3820 (17.04.2025) | "Duyu ve spor merkezi", 268.290 TL ceza ve kapatma; davacı hizmetin sağlık hizmeti olduğunu savundu | Onama: işlem hukuka uygun |
| 8. D, E.2025/2043 K.2025/3821 (17.04.2025) | Dil ve konuşma merkezi, 268.290 TL ceza ve kapatma | Onama: işlem hukuka uygun |
| 8. D, E.2024/4417 K.2025/3979 (24.04.2025) | Beşiktaş, 129.420 TL ceza ve mühürleme | Onama: işlem hukuka uygun |
| 8. D, E.2024/2558 K.2025/3982 (24.04.2025) | Maltepe, 129.420 TL ceza ve mühürleme; ilk derece mahkemesi işlemi iptal etmişti | İdare lehine bozma (oy çokluğu): konuşma ve dil güçlüğü olan çocuklara hizmet verildiği sabit |
| 8. D, E.2025/4878 K.2025/8385 (07.11.2025) | Çerkezköy, 268.290 TL ceza ve kapatma; tutanakta yalnız "görsellerden eğitim faaliyeti yapıldığı" yazıyordu | İşletme lehine bozma (oy çokluğu): eksik inceleme |
Bozma ölçüsü: İzinsiz eğitim faaliyetinin tespiti için çocukların veya velilerinin ifadesine başvurulmalı, çalışan personelin eğitim personeli olup olmadığı belirlenmeli, araç gereçlerin eğitime ilişkin olup olmadığı ortaya konmalı, tabela, el ilanı, afiş ve sosyal medya içeriği araştırılmalı; faaliyet "somut ve kesin deliller ile hiçbir şüpheye yer bırakmayacak şekilde" ispatlanmalıdır. Bu yapılmadan kurulan işlem eksik incelemeye dayanır (E.2025/4878 K.2025/8385).
Merkez mühürlendiyse
- Tutanağı ve tebliği alın: Denetim tutanağı, kapatma işlemi ve ceza kararı ayrı ayrı istenir; tutanakta veli ifadesi, personel tespiti ve eğitim faaliyetine ilişkin somut bilgi olup olmadığına bakılır.
- Doğru yer ve süre: Kapatma ile para cezası birlikte, tebliğden itibaren 60 gün içinde idare mahkemesinde dava edilir (2577 sayılı Kanun m. 7; 5326 sayılı Kanun m. 27/8). Yalnız para cezası dava edilirse görevli yer sulh ceza hâkimliği, süre 15 gündür (5326 sayılı Kanun m. 27/1; Uyuşmazlık Mahkemesi, E.2025/75 K.2025/166, 03.03.2025). Yanlış yere başvurmak ve süreyi kaçırmak işlemi kesinleştirir.
- Yürütmenin durdurulması: İşlemin uygulanması telafisi güç veya imkânsız zarar doğuracaksa ve işlem açıkça hukuka aykırıysa idare mahkemesi yürütmeyi durdurabilir (2577 sayılı Kanun m. 27/2). Kapalı kalan merkez için gelir kaybı ve hizmet alan çocukların durumu bu talepte anlatılır.
- Ceza soruşturması riskine hazırlanın: Aynı faaliyet ruhsatsız sağlık hizmeti sayılırsa ceza soruşturması da başlayabilir (3359 sayılı Kanun ek m. 11/2). İdari davadaki savunma bu ihtimale göre kurulmalıdır.
- İzin veya ruhsata geçiş: Faaliyete devam edilecekse MEB'den kurum açma izni veya il sağlık müdürlüğünden sağlık meslek hizmet birimi ruhsatı alınmalıdır. Cezası ödenmemiş olan, MEB'e kurum açma başvurusunda bulunduğunda cezanın ödendiğini, tecil veya taksitlendirildiğini belgelemelidir (Özel Öğretim Kurumları Yönetmeliği m. 5/4).
Özel gereksinimli çocukların raporları için: ÇÖZGER raporuna itiraz.
Sık sorulan sorular
Ergoterapi merkezi nasıl açılır?
İki yol vardır. Eğitim hizmeti verilecekse il millî eğitim müdürlüğünden kurum açma izni alınarak "dil, konuşma ve ergoterapi merkezi" açılır; kadroda ergoterapist, dil ve konuşma terapisti veya odyoloji ve konuşma bozuklukları uzmanından en az biri uzman öğretici olarak bulunur (Özel Öğretim Kurumları Yönetmeliği, RG 03.01.2025). Sağlık hizmeti verilecekse ergoterapist, il sağlık müdürlüğünden ruhsat alarak kendi adına "özel sağlık meslek hizmet birimi" açar (Sağlık Meslek Mensuplarının Serbest Meslek İcrası Hakkında Yönetmelik, RG 29.03.2025).
Ergoterapist şirket kurarak sağlık meslek hizmet birimi açabilir mi?
Hayır. Sağlık meslek hizmet birimini yalnız mesleğini serbest icra etme hakkına sahip Türk vatandaşı sağlık meslek mensubu açar; tüzel kişiler açamaz. Aynı unvanı taşıyan en fazla üç meslek mensubu müşterek birim açabilir (Serbest Meslek İcrası Yönetmeliği m. 5). MEB'e bağlı merkezi ise gerçek kişiler gibi özel hukuk tüzel kişileri de açabilir (5580 sayılı Kanun m. 1).
İzinsiz eğitim faaliyeti cezası ne kadar 2026?
Kurum açma izni ve iş yeri açma ve çalışma ruhsatı olmadan eğitim faaliyeti yürüten yeri kuran veya işletene brüt asgari ücretin 20 katı idari para cezası verilir ve yer valilikçe kapatılır (5580 sayılı Kanun m. 3). 2026'da aylık brüt asgari ücret 33.030 TL olduğundan ceza 660.600 TL'dir. Danıştay'ın incelediği 2022-2023 işlemlerinde tutar 129.420 TL ve 268.290 TL idi.
Danışmanlık merkezi adıyla ergoterapi yapmak suç mu?
Risklidir. Sağlık meslek mensupları kendi adlarına ruhsatlı birim olmadan danışmanlık, eğitim, koçluk veya başka bir isim altında sağlık hizmeti sunamaz (Serbest Meslek İcrası Yönetmeliği m. 21/9). Ruhsatsız veya yetkisiz sağlık hizmeti veren veya verdirenler 1 Mart 2024'ten beri bir yıldan üç yıla kadar hapis ve yirmi bin güne kadar adli para cezasıyla cezalandırılır (3359 sayılı Kanun ek m. 11/2). Aynı faaliyet MEB tarafından izinsiz eğitim sayılırsa ayrıca idari para cezası ve kapatma gündeme gelir.
Merkezim mühürlendi, dava süresi ne kadar?
Kapatma ve idari para cezası aynı işlemle verildiyse ikisi birlikte, tebliğden itibaren 60 gün içinde idare mahkemesinde dava edilir (2577 sayılı Kanun m. 7; 5326 sayılı Kanun m. 27/8). Yalnız para cezasına itiraz edilecekse görevli yer sulh ceza hâkimliğidir ve süre 15 gündür (5326 sayılı Kanun m. 27/1); Uyuşmazlık Mahkemesi yalnız cezanın dava edildiği bir dosyada adli yargıyı görevli buldu (E.2025/75 K.2025/166). Kapatma için yürütmenin durdurulması istenebilir (2577 sayılı Kanun m. 27).
Mühürleme davası kazanılabilir mi?
Kazanılabilir; belirleyici olan tutanaktır. Danıştay 8. Dairesi, izinsiz eğitimin çocukların veya velilerinin ifadesi, personelin eğitim personeli olup olmadığı, araç gereç, tabela, ilan ve sosyal medya araştırılarak "somut ve kesin deliller ile hiçbir şüpheye yer bırakmayacak şekilde" ortaya konulmasını istedi ve yalnız fotoğraflara dayanan işlemi bozdu (E.2025/4878 K.2025/8385, 07.11.2025). Hizmetin konuşma ve dil gelişim güçlüğü olan çocuklara yönelik olduğu sabit görülen dosyalarda ise kapatma ve cezalar onandı.
Sağlık meslek hizmet biriminde hekim yönlendirmesi şart mı?
Hasta bireyler için evet. Hekim tarafından tanısı konulmuş, tedavi planı veya reçetesi düzenlenmiş hasta birime başvurur; meslek mensubu yalnız plandaki işlemleri uygular ve her uygulama için yazılı rıza alır. Tıbbi teşhis gerektiren işlemler, acil ve hayati durumlar birimde yapılamaz (Serbest Meslek İcrası Yönetmeliği m. 16). Sağlıklı bireylere mesleki yetki sınırında koruyucu ve geliştirici hizmet verilebilir (1219 sayılı Kanun ek m. 13).
Merkez sosyal medyada reklam yapabilir mi?
Sınırlı olarak. Sağlık meslek hizmet biriminin tanıtımı Sağlık Hizmetlerinde Tanıtım ve Bilgilendirme Faaliyetleri Hakkında Yönetmeliğe uymak zorundadır; talep yaratmaya yönelik veya yanıltıcı reklam yasaktır (Serbest Meslek İcrası Yönetmeliği m. 20/4). Özel sağlık kuruluşlarının bu sınırı aşan reklamı için en az 100.000 TL idari para cezası öngörülür (3359 sayılı Kanun ek m. 11, 2025 değişikliği). Tabela ve materyallerde meslek mensubunun adı ve unvanı dışında isim kullanılamaz (m. 19).
Muhammet Zeyd Targal
Balıkesir Üniversitesi Siyaset Bilimi ve Kamu Yönetimi Bölümü mezunudur ve aynı üniversitenin Hukuk Fakültesinde öğrenimini sürdürmektedir. Targal Avukatlık Bürosunun hukukî yayın çalışmalarında yer almaktadır.
Başlıca hukukî kaynaklar
- 5580 sayılı Özel Öğretim Kurumları Kanunu m. 1, 3, 7; Millî Eğitim Bakanlığı Özel Öğretim Kurumları Yönetmeliğinde Değişiklik (RG 03.01.2025, 32771)
- 3359 sayılı Sağlık Hizmetleri Temel Kanunu ek m. 11 (7496 ve 7557 sayılı Kanunlarla değişik); 1219 sayılı Kanun ek m. 13
- Sağlık Meslek Mensuplarının Serbest Meslek İcrası Hakkında Yönetmelik (RG 29.03.2025, 32856) m. 4-6, 11, 13, 16, 19-21; Ayakta Teşhis ve Tedavi Yapılan Özel Sağlık Kuruluşları Hakkında Yönetmelik (RG 19.04.2025, 32875) m. 2, 4, 7
- 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu m. 7, 27; 5326 sayılı Kabahatler Kanunu m. 27
- Danıştay 8. Dairesi, E.2023/6271 K.2024/2612 (07.05.2024); E.2024/4912 K.2025/3820, E.2025/2043 K.2025/3821 (17.04.2025); E.2024/2053 K.2025/3978, E.2024/4417 K.2025/3979, E.2024/2558 K.2025/3982 (24.04.2025); E.2023/4769 K.2025/5474 (11.06.2025); E.2025/4878 K.2025/8385 (07.11.2025)
- Uyuşmazlık Mahkemesi, E.2025/75 K.2025/166 (03.03.2025)