ÇÖZGER Raporuna İtiraz Nasıl Yapılır? Süre, Dilekçe, Hakem Hastane, İptal ve 18 Yaş

ÇÖZGER raporu neyi gösterir?

ÇÖZGER, 18 yaşını doldurmamış çocuklar için sağlık kurulunun düzenlediği ve çocuğun özel gereksinimlerini gösteren rapordur (ÇÖZGER Yönetmeliği m. 4). Başvuruyu çocuğun velisi, vasisi ya da bakımından sorumlu kişi yetkili hastaneye yapar; kurul gerekirse çocuğu da davet eder ve rapor başvurudan itibaren en geç 30 gün içinde tamamlanır (m. 8).

• Oran yerine düzey. Raporda engel oranı yazılmaz; çocuğun özel gereksinim düzeyi yazılır. Oran isteyen mevzuatın uygulanmasında yönetmelik ekindeki tablo kullanılır (m. 8/1-f). Birden fazla gereksinim alanı varsa en üst düzey esas alınır; alanlar arasında oran hesabı yapılmaz (m. 8/1-g).
• Ağır engellilik ibareleri. "Çok ileri düzeyde ÖGV", "Belirgin ÖGV" ve "Özel koşul gereksinimi var (ÖKGV)" ibareleri, ilgili mevzuatın uygulanmasında ağır engellilik anlamına gelir (m. 15/1). Evde bakım yardımı da bu ibarelerden birini içeren rapor ister (Evde Bakım Yardımı Yönetmeliği m. 4/1-g).
• Hak vermez, hakka dayanak olur. Çocuğun yararlanacağı haklar ve hizmetler rapora bakılarak ilgili kurumlarca ayrıca belirlenir (ÇÖZGER Yönetmeliği m. 10/1).

Bu yüzden itirazın konusu çoğu zaman rapordaki düzeydir: "Belirgin ÖGV" yerine daha alt bir düzey yazılması, evde bakım yardımı gibi ağır engelliliğe bağlı hakları ortadan kaldırır.

İtiraz: süre, yer, dilekçe

• Kim? Çocuğun bakım vereni (veli, vasi ya da bakımından sorumlu olarak yetkilendirilmiş kişi) ya da raporu isteyen kurum (ÇÖZGER Yönetmeliği m. 12/1). Dilekçede itirazı kimin yaptığı ve çocukla ilişkisi yazılır.
• Ne zaman? 30 gün içinde. ÇÖZGER Yönetmeliği bu süreyi raporun teslim tarihinden (m. 12/1), Sağlık Raporları Yönetmeliği raporun e-Devlet'e aktarıldığı tarihten başlatır (m. 63/1); yeni yönetmelik aykırı hükümlerde kendisinin uygulanacağını söyler (m. 70/2). Süre, bu iki tarihten hangisi önceyse ondan sayılır. Kurum itirazında ÇÖZGER Yönetmeliği süre aramaz.
• Nereye? Raporu düzenleyen hastanenin bulunduğu ilin ya da çocuğun oturduğu ilin il sağlık müdürlüğüne (Sağlık Raporları Yönetmeliği m. 55/1).
• Dilekçede ne olur? Çocuğun ve bakım verenin bilgileri; raporun tarihi, numarası ve düzenleyen hastane; rapordaki hangi gereksinim alanının ya da düzeyin kabul edilmediği; çocuğun takip edildiği kliniklerden epikriz, gelişim değerlendirmeleri, terapi ve rehabilitasyon kayıtları, okul ve rehberlik araştırma merkezi raporları; talep: çocuğun başka bir hastaneye sevki.

Dilekçe il sağlık müdürlüğünün evrak birimine verilir ya da iadeli taahhütlü gönderilir; verildiği tarihi gösteren belge saklanır. Ayrıntılı adımlar ve itirazdan sonraki süreler erişkin raporlarla aynıdır: engelli raporuna itiraz nasıl yapılır.

Hakem hastane ve dava

İtiraz üzerine il sağlık müdürlüğü çocuğu yetkili en yakın farklı bir hastaneye gönderir; ilk rapor başka bir hastaneden alınmışsa çocuğun sürekli izlendiği hastaneye gönderir. İki raporun kararları aynıysa rapor kesinleşir. Sonuçlar farklıysa ve itiraz sürüyorsa il sağlık müdürlüğü çocuğu en yakın hakem hastaneye yönlendirir ve hakem hastanenin kararı kesindir (ÇÖZGER Yönetmeliği m. 12/2). İlk ya da ikinci rapor bir hakem hastaneden alınmış olsa bile hakem hastane raporu sayılmaz (m. 12/3). Sağlık Raporları Yönetmeliği ise kişiyi önce hakem hastane listesindeki bir hastaneye, raporlar çelişirse bölge hakem hastanesine gönderir (m. 55); il sağlık müdürlüğü sevki bu iki düzenlemeye göre yapar.

Hakem kararına karşı dava. İdari yolda kesinleşen rapora karşı, tebliğinden itibaren 60 gün içinde idare mahkemesinde iptal davası açılabilir (2577 sayılı Kanun m. 7). Danıştay'ın onadığı bir dosyada, bir çocuk için yüzde 68 oran belirleyen rapor dava konusu edildi; idare mahkemesinin gönderdiği hakem hastane çocuk için ÇÖZGER düzenledi ve "özel koşul gereksinimi var" (ÖKGV) düzeyini belirledi. Mahkeme bu düzeyin yüzde 90–99 aralığına karşılık geldiğini ve ağır engellilik anlamına geldiğini kabul ederek yüzde 68 oranlı raporu iptal etti; Danıştay 10. Dairesi kararı onadı (16.6.2021, E.2020/86, K.2021/3361). Aynı dosyada "çocuğun ağır engelli olduğunun tespiti" istemi incelenmeden reddedildi, çünkü idari yargı tespit kararı vermez; dava dilekçesinde raporun iptali istenir.

Altı ay kuralı. Hakem hastane kararıyla ya da süresinde itiraz edilmediği için kesinleşen rapor hakkında aynı gereksinim alanında yeni rapor başvurusu en erken altı ay sonra kabul edilir (ÇÖZGER Yönetmeliği m. 12/5).

Raporu değiştirmek ya da iptal ettirmek

Velilerin bir kısmı raporu yükseltmek, bir kısmı ise çocuğun gelişimi ilerlediği için raporu kaldırmak istiyor. Yönetmelikteki yollar şunlar:

• Gereksinim değiştiyse yeniden değerlendirme. Çocuğun özel gereksinimi değişirse bakım veren talep eder ve ilgili branş hekimi sağlık kuruluna sevki uygun görürse, süre aranmaksızın yeniden değerlendirme yapılır ve yeni rapor düzenlenir (ÇÖZGER Yönetmeliği m. 11/4). Yeni rapor, çocuğun güncel durumunu gösterir ve eskisinin yerine geçer; bu yol hem düzeyin yükseltilmesi hem de gerilemesi için kullanılır.
• Süreli raporun süresi dolması. Rapor, tedavi ve rehabilitasyonla gereksinimin azalabileceği durumlarda süreli verilir (m. 11/2). Süresi dolan rapor geçerliliğini yitirir; yenilenmezse rapora bağlı haklar da durur. Süreli raporun bitmesine altı aydan az kala bakım verenin talebiyle yeni rapor verilebilir (m. 11/7).
• Kurumun kontrol muayenesi. Raporu kullanan kurum, kendi mevzuatına göre gerekçeli yazıyla kontrol muayenesi isteyebilir ve hastane yeniden rapor düzenler (m. 11/5).
• Gerçeğe aykırı rapor. Gerçeğe, fenne ve usule aykırı düzenlendiği tespit edilen rapor geçersiz sayılarak iptal edilir (Sağlık Raporları Yönetmeliği m. 69/1).

2019'dan önce engelliler için düzenlenmiş raporlarla belirlenmiş oranlar geçerlidir; bu raporlara dayanan eğitim, sosyal destek ve yardım hizmetlerinin sürdürülmesi için kurumlar süreli raporlarda süre bitene kadar yeni rapor isteyemez (ÇÖZGER Yönetmeliği m. 15/2).

18 yaşına girince

Sürekli ya da süresi devam eden ÇÖZGER raporu, çocuk 18 yaşını doldurduğu tarihte geçersiz olur; yalnız terör, kaza ve yaralanmaya bağlı durum bildirir raporlar bu kuralın dışındadır (ÇÖZGER Yönetmeliği m. 11/6). Hakların kesintisiz sürmesi için:

1. 18 yaşa üç aydan az kala, bakım verenin talebiyle Erişkinler İçin Engellilik Değerlendirmesi Hakkında Yönetmelik'e göre erişkin engelli raporu alınabilir; bu rapor 18 yaşının doldurulduğu tarihten itibaren geçerli sayılır (ÇÖZGER Yönetmeliği m. 11/6).
2. Başvuru 18 yaş doldurulduktan sonra yapılacaksa üç ay içinde yapılır; düzenlenen erişkin rapor yine 18 yaşının doldurulduğu tarihten itibaren geçerli sayılır (Erişkinler Yönetmeliği m. 11/6).
3. Erişkin raporda oran yazılır ve ağır engellilik "tam bağımlı" ibaresiyle gösterilir (Erişkinler Yönetmeliği m. 8/1-f ve 10/3). Evde bakım yardımı alınıyorsa yeni raporda bu ibarenin bulunması gerekir; yoksa yardım sona erer (Evde Bakım Yardımı Yönetmeliği m. 15/3). Ayrıntı: evde bakım maaşı kesildi, ne yapmalıyım.

Erişkin rapora da aynı 30 günlük süre içinde itiraz edilir. Rapor düşerse hakların nasıl etkilendiği: engelli raporu düşerse ne olur.