Kaçak Kuyu Cezası 2026: İzinsiz Sondaj, DSİ Kuyu Açma İzni, Kuyunun Kapatılması ve İtiraz

Hangi kuyu için izin gerekir

Yeraltı suları Devletin hüküm ve tasarrufu altındadır (167 sayılı Kanun m. 1). Arazi sahibi kendi arazisinde su arayabilir ve bulduğu suyun faydalı ihtiyacına yetecek kısmını kullanabilir; ancak su temini için açılan ve derinliği DSİ'nin belirleyip ilan ettiği sınırı aşan her türlü çukur, sondaj ve kuyu ile yatay veya eğimli galeri ve tüneller için DSİ'den belge alınması zorunludur (m. 5, 8). Kanun el ile açılan kuyuları bu zorunluluğun dışında tutar.

Yeraltı Suları Tüzüğü el ile açılan kuyuyu tanımlar: kazma, kürek, varyoz gibi el aletleriyle yüzey alüvyonları içinde kazılan her derinlikteki kuyular ile ilk su tabakası içinde en çok 10 metre derinliğe kadar, en çok 100 milimetre çapında boru çakılarak açılan kuyular (m. 3). DSİ Yeraltı Suları Teknik Yönetmeliği de her türlü araçla açılan 10 metreden sığ kuyuları bu sınıfa koyar. Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu, derinliği 10 metre ve daha az olan kuyuların hukuken el ile açılan kuyu niteliğinde olduğunda duraksama bulunmadığını belirtti (E.2022/3005, K.2022/3470).

Uygulamada ayrım şöyledir: bahçede veya tarlada elle kazılan ya da keson tipi sığ kuyu DSİ belgesi gerektirmez; makineyle 10 metreden derine inen sondaj kuyusu için önce arama belgesi, su bulunduktan sonra kullanma belgesi alınır. Belge gerektirmeyen kuyudan da yalnız faydalı ihtiyaca yetecek kadar su çekilir.

Kaçak kuyu cezası 2026

167 sayılı Kanun'un 18. maddesi 2008'de 5728 sayılı Kanun'la bugünkü hâlini aldı. Fiil başka bir kanuna göre suç oluşturmuyorsa şu yaptırımlar uygulanır:

Kanundaki tutarlar, Kabahatler Kanunu'nun 17/7. maddesi uyarınca her yıl Vergi Usul Kanunu'na göre ilan edilen yeniden değerleme oranında artırılır ve bir liranın altındaki kesirler atılır. 2009'dan 2026'ya kadarki oranlar bu yöntemle uygulandığında yukarıdaki tutarlar çıkar. Katsayıyı tek seferde uygulayan idareler birkaç yüz lira farklı tutar yazabilir: Orman Genel Müdürlüğünün 2026 cetveli aynı tarihli 5.000 TL'lik bir cezayı 151.301 TL olarak gösterir. Kesin tutar ceza kararında yazar.

Cezayı mahallin mülki amiri, yani kaymakam veya vali verir (m. 18, son fıkra). Kanun cezayı belgesiz işi "yapan" kişiye bağlar, kapatma masrafını ise kuyuyu "açtırandan" alınacak bir gider olarak düzenler. Ceza ile kuyunun akıbeti ayrı işler: ceza ödense de DSİ kuyuda sakınca görürse kapatma kararı verir.

DSİ'den kuyu izni nasıl alınır

1. Arama belgesi. Başvuru kuyunun bulunduğu yerdeki DSİ teşkilatına, DSİ teşkilatı yoksa en yakın mülki amir aracılığıyla yapılır (m. 13). Belge isteme formuna, DSİ'nin etüt etmediği sahalarda hidrojeolojik veya jeofizik rapor, harita ve projeler; etüt edilmiş sahalarda işin yerini gösteren harita, kroki ve projeler üçer takım eklenir (Tüzük m. 6). DSİ bir ay içinde belgeyi verir veya başvuruyu reddeder; bir aylık süre, dilekçe ve eklerin DSİ'ye ulaştığı tarihte başlar. Arama belgesi bir yıl geçerlidir; son ayda başvurulursa bir yıl uzatılır (m. 9).
2. Sondaj ve proje. Belgeye bağlı yeraltı suyu tesislerinin etüt, proje ve uygulaması yetkili teknik elemanların onaylı projesine dayanır (m. 17). Sondaj sırasında yüzey suyunun veya kirli suyun kuyuya karışmasını önleyecek tedbirlerden uygulamayı yaptıran mühendis veya jeolog sorumludur (Tüzük m. 14).
3. Kullanma belgesi. Arama belgesine dayanarak su bulan kişi suyu kullanabilir; ancak bir ay içinde DSİ'ye başvurup kullanma belgesi alır (m. 10). Kuyuya ölçüm sistemi kurulmadan kullanma belgesi verilmez. DSİ Yeraltı Suyu Ölçüm Sistemleri Yönetmeliği yıllık çekilebilecek azami su miktarını belgeye yazar; ön yüklemeli sayaçta bu miktara ulaşılınca sistem devre dışı kalır, elektrik sayacı kullanılan kuyularda izin verilen su için gereken enerji miktarı hesaplanarak belgeye işlenir (m. 7, 9). Arızalanan sayaç DSİ'ye haber verilerek otuz gün içinde tamir ettirilir (m. 13).
4. Islah ve tadil belgesi. Kullanma belgeli kuyuyu derinleştirmek, verimini artırmak veya kullanma şeklini değiştirmek için DSİ'den ıslah ve tadil belgesi alınır (m. 11).

Arama, kullanma ve ıslah-tadil belgeleri hiçbir ücrete, harca ve damga vergisine tabi değildir (m. 12). Başvuru sahibinin masrafı rapor, proje, sondaj ve sayaçtan doğar. DSİ bazı havzaları yeraltı suyu tahsislerine kapatır ve bu alanlarda açılan kuyular için kapatma kararı verir; Danıştay kararında Kızılırmak Havzası Seyfe Alt Havzası böyle bir alan olarak geçer (8. Daire, E.2025/4391, K.2025/6476). DSİ Yeraltı Suları Teknik Yönetmeliği yeni kuyunun mevcut bir kuyunun tesir alanında açılmamasını ister; Danıştay 10. Dairesi bu gerekçeyle verilen kullanma belgesi reddi ve kapatma işlemine karşı açılan davanın reddini onadı (E.2018/5274, K.2022/5142).

Arazisinde yeterli su bulunmayan veya suya ulaşmak için fahiş masraf yapması gereken kişi, komşu arazideki kuyunun malik ihtiyacını aşan suyundan yararlanmayı isteyebilir. Bunun için önce kullanma belgesi alması, kuyu sahibinin zararını karşılaması ve tesis ile işletme masraflarına kullandığı su oranında katılması gerekir (Tüzük m. 16).

Kuyunun kapatılması ve Danıştay kararları

DSİ'nin kuyuyu kapatma, kullanma belgesini iptal etme veya belge başvurusunu reddetme işlemi idari işlemdir. Bu işleme karşı tebliğden itibaren 60 gün içinde idare mahkemesinde iptal davası açılır. Danıştay, kuyu kapatma davalarının İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 46. maddesinde sayılan temyize açık davalar arasında olmadığını, bölge idare mahkemesinin istinaf kararının kesin olduğunu belirtti (10. Daire, E.2021/775, K.2021/1120; 8. Daire, E.2025/4391, K.2025/6476). Dava çoğu zaman istinafta biter; keşif, bilirkişi ve tanık istemleri ilk derece mahkemesinde eksiksiz yapılmalıdır.

Danıştay kararlarında öne çıkan denetim ölçütleri şunlardır:

• Tespiti DSİ yapmalıdır. Kuyunun belgede yazılmayan arazileri sulamak ve ticari amaçla başkalarına kullandırılmak için kullanıldığı gerekçesiyle verilen kapatma kararı, idare personelinin imzası bulunmayan bir sulama kooperatifi tutanağına ve kullanma belgesindekinden farklı koordinatlara dayanıyordu. DSİ ayrıca "tekrar tespit edilirse kapatılacak" ihtarından üç hafta sonra yeni bir tespit yapmadan kapatma istemişti. Danıştay 10. Dairesi bunun hukuki güvenlik ve öngörülebilirlik ilkelerine aykırı olduğunu belirterek davanın reddine ilişkin kararı bozdu (E.2016/396, K.2021/3035).
• Fazla su çekimi ölçümle kanıtlanmalıdır. DSİ, kullanma belgesini yalnız elektrik dağıtım şirketinden aldığı enerji tüketim verilerine bakarak fazla çekim yapıldığı gerekçesiyle iptal etmiş ve kuyunun kapatılmasına karar vermişti. İdare mahkemesi kuyuda ölçüm yapılmadığını ve eksikliğin giderilmesi için süre verilmediğini belirterek işlemi iptal etti; Danıştay 8. Dairesi bu kararı onadı (E.2023/4807, K.2025/2956).
• El ile açılan kuyu iddiası. Konya'da arama belgesi alınmadan açıldığı gerekçesiyle kapatılması istenen kuyu için sahibi, kuyunun el ile açıldığını ve kapatılırsa ürün ile hayvanların telef olacağını ileri sürdü; idare mahkemesi kapatma işlemini iptal etti, istinaf başvurusu reddedildi ve Danıştay kararın kesin olduğunu belirtti (10. Daire, E.2021/775, K.2021/1120). Derinlik tartışması keşif ve bilirkişi incelemesiyle çözülür; Danıştay'ın arazi toplulaştırmasına ilişkin kararlarında kuyu derinliği bu yolla belirlendi ve 10 metreyi aşmayan kuyu el ile açılan kuyu sayıldı (İDDK, E.2022/3005, K.2022/3470; 10. Daire, E.2021/3874, K.2022/285).

Belediyelerin su ve kanalizasyon idareleri izinsiz yeraltı suyu kullanımı için kendi şebekelerinden su alınmış gibi ücret tahakkuk ettiremez; bu kullanımı DSİ'ye bildirmekle görevlidir (Danıştay 8. Daire, E.2022/7821, K.2025/1294).

Cezaya itiraz, mühür ve jeotermal su

İdari para cezası ile kuyu kapatma işlemi farklı mercilerde denetlenir. Kaymakam veya valinin verdiği idari para cezasına karşı tebliğden itibaren 15 gün içinde sulh ceza hâkimliğine başvuru yapılır (Kabahatler Kanunu m. 27). Ceza 15 gün içinde peşin ödenirse dörtte üçü tahsil edilir ve peşin ödeme itiraz hakkını ortadan kaldırmaz (m. 17/6). DSİ'nin kapatma işlemine karşı ise idare mahkemesinde dava açılır. Danıştay 10. Dairesinin bozma kararı verdiği dosyada, kuyu sahibinin idari para cezasına sulh ceza hâkimliğindeki itirazı reddedilmişti; kapatma işlemi buna rağmen idare mahkemesinde ayrıca denetlendi ve hukuka aykırı bulundu (E.2016/396, K.2021/3035).

167 sayılı Kanun hapis cezası öngörmez. Ancak yetkili makamın kararıyla mühürlenen kuyunun mührünü kaldırıp suyu çekmek, Türk Ceza Kanunu'nun 203. maddesindeki mühür bozma suçunu oluşturur; cezası altı aydan iki yıla kadar hapis ve adli para cezasıdır.

Kuyudan çıkan su jeotermal kaynak niteliğindeyse 167 sayılı Kanun değil 5686 sayılı Jeotermal Kaynaklar ve Doğal Mineralli Sular Kanunu uygulanır ve işlemi DSİ değil, o Kanun'daki yetkili idare yapar. Danıştay 8. Dairesi, valiliğin bir siteye ait kuyuyu jeotermal kaynak olduğu için mühürlemesini hukuka uygun buldu; ancak aynı işlemle "DSİ kullanma belgesi yok" gerekçesiyle 5686 sayılı Kanun'a dayanılarak verilen 129.104,60 TL idari para cezasını yetki yönünden hukuka aykırı saydı. Yeraltı suyu kullanma belgesine ilişkin tasarruf yetkisi DSİ'dedir (E.2025/5198, K.2025/10204).

Su Kanunu taslağı

Tarım ve Orman Bakanlığı, Su Kanunu Taslağı'na ilişkin teknik çalışmaların tamamlandığını ve kanunun 2026 yılında TBMM'de yasalaşmasını dilediğini açıkladı (Bakanlık duyurusu, 25.12.2025). 18 Ekim 2026 itibarıyla yeni bir Su Kanunu Resmî Gazete'de yayımlanmamıştır; kaçak kuyu yaptırımı ve kuyu izinleri 1960 tarihli 167 sayılı Kanun ile 1961 tarihli Yeraltı Suları Tüzüğü'ne göre yürür. Yeni kanun yürürlüğe girerse belge türleri, ölçüm ve ceza tutarları değişebilir; o tarihte bu yazı güncellenecektir.