Tarım Arazisine Ev, Bağ Evi veya Konteyner Yapmanın Cezası 2026: Metrekare Başına 2.500 TL, Yıkım, Elektrik-Su Yasağı ve Hobi Bahçesi Suçu

2026 değişikliği ve cezanın hesabı

TBMM'de 11 Haziran 2026'da kabul edilen ve 20 Haziran 2026'da Resmî Gazete'de yayımlanan 7584 sayılı Kanun, Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanunu'nun 20 ve 21. maddelerindeki metrekare başına cezayı 10 TL'den 2.500 TL'ye çıkardı. Aşağıdaki tablo hangi aykırılığa hangi cezanın uygulandığını gösterir.

Hesap örneği: büyük ova koruma alanı dışında 80 metrekarelik izinsiz bir bağ evi için ceza 200.000 TL'dir. Süresinde yıkılmazsa üç katı olan 600.000 TL uygulanır. Büyük ova koruma alanında aynı yapı için ilk ceza 400.000 TL'dir. Kanun cezayı yapının taban alanına değil, kullanılan veya zarar verilen alanın her metrekaresine bağlar (m. 21/2-a); yapının çevresinde beton dökülen veya tarım dışı kullanılan alanı da valilik ölçüme katabilir.

Ceza artıran hüküm geriye yürümez: kabahat, failin davranışı gerçekleştirdiği zaman işlenmiş sayılır (Kabahatler Kanunu m. 5). 20 Haziran 2026'dan önce başlanmış bir kullanım için 2.500 TL üzerinden ceza kesildiyse tutanaktaki fiil tarihini kontrol edin.

Tespit, izin, yıkım: süreç nasıl işler?

Mutlak tarım arazileri, özel ürün arazileri, dikili ve sulu tarım arazileri tarım dışı amaçla kullanılamaz; ancak kanunda sayılan kamu yatırımları gibi istisnalarda izin verilebilir. Bunların dışındaki tarım arazileri valilik tarafından tarım dışı kullanıma tahsis edilebilir; ahır, depo, sera gibi tarımsal amaçlı yapılar da her arazi sınıfında valilik izniyle yapılabilir (5403 s. K. m. 13). İzinsiz bir kullanım tespit edildiğinde süreç şöyle işler (m. 21/2-a):

1. Valilik işi durdurur; yapı tamamlanmışsa kullanılmasına izin vermez ve metrekare başına cezayı uygular. Cezayı mahalli mülki amir verir (m. 22).
2. Ceza tebliğ edildikten sonra bir ay içinde 13 veya 14. maddeye göre izin başvurusu yapılırsa ve izin alınırsa işin tamamlanmasına veya yapının kullanılmasına izin verilebilir.
3. Başvurmayan ya da izni uygun görülmeyen kişiye yapıyı yıkıp araziyi tarıma uygun hâle getirmesi için iki ay süre verilir.
4. Süre içinde yıkılmazsa faaliyet durdurulur, ceza üç katı olarak uygulanır ve yapı bir ay içinde belediye veya il özel idaresince yıkılır. Yıkım ve temizlik masrafı sorumludan genel hükümlere göre tahsil edilir. Bir ay içinde yıkmayan belediye veya il özel idaresi yerine Bakanlık yıkabilir ve masrafı yüzde yüz fazlasıyla o idareden tahsil eder.

İzin yolunun açık olup olmadığını arazinin sınıfı belirler. Ceza tebliğ edildiğinde bir aylık süre işlemeye başladığı için, arazinin sınıfını ve izin şartlarını il tarım ve orman müdürlüğünden hemen öğrenmek gerekir.

Elektrik, su ve doğalgaz yasağı

7584 sayılı Kanun 5403 sayılı Kanun'un 21. maddesine yeni bir fıkra ekledi: bu Kanun uyarınca izin alınmadan yapılmış her türlü yapı ve tesise, ilgili idare, kurum ve kuruluşlar elektrik, su ve doğalgaz bağlantısı ve aboneliği tesis etmez. Aykırı davranan idare veya kuruluşa her abone başına 100.000 TL idari para cezası verilir; ceza tebliğinden itibaren otuz gün içinde abonelik iptal edilmezse, aboneliğin sürdüğü her ay için 100.000 TL daha uygulanır.

Bu hüküm, izinsiz bağ evlerinin ve hafta sonu evlerinin elektrik ve su aboneliği almasını fiilen engeller. Kanun cezanın tebliğinden itibaren otuz gün içinde aboneliğin iptal edilmesini bekler ve iptal edilmeyen her ay için idareye yeniden ceza verir; bu yüzden izinsiz yapının mevcut aboneliğinin de kesilmesi beklenmelidir.

Hobi bahçesi ve hisseli satış suçu

Büyük bir tarlanın "hobi bahçesi" adıyla küçük parçalara bölünüp satılması, Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanunu'nda ayrı bir suç olarak tanımlanmıştır. Tarım arazisini tapuya tescili mümkün olmayan fiili hisseler oluşturarak, bu hisselere karşılık sayılan kısımların zilyetliğini bir şirket veya kooperatif üzerinden üyelik ya da ortaklık ilişkisi kurarak devreden veya buna aracılık eden kişiye bir yıldan üç yıla kadar hapis ve yüz günden bin güne kadar adli para cezası verilir; tüzel kişiye ayrıca 50.000 TL ile 250.000 TL arasında idari para cezası uygulanır (m. 21). Arazinin bütünlüğü sağlanır ve tarıma uygun hâle getirilirse kamu davası açılmaz, açılmış dava düşer ve verilen ceza bütün sonuçlarıyla ortadan kalkar.

7584 sayılı Kanun aynı yönde bir sınır daha getirdi: kooperatifler, imar planlarında tarımsal niteliği korunacak alanlarda ve plan dışındaki tarım arazilerinde mülkiyet ve sınırlı ayni hak edinemez; tarımsal amaçlı kooperatiflerin edinimi Bakanlık iznine bağlıdır (5403 s. K. m. 8). Hobi bahçesi olarak satın alınan parselde konteyner, çardak veya ev yapılırsa bu kullanım da izinsiz tarım dışı kullanım olarak yukarıdaki cezalara konu olabilir.

İtiraz ve diğer yaptırımlar

• İdari para cezasına itiraz: Mülki amirin verdiği idari para cezasına karşı, kararın tebliğinden itibaren on beş gün içinde sulh ceza hâkimliğine başvurulur (Kabahatler Kanunu m. 27/1). Aynı işlem kapsamında yıkım veya faaliyetin durdurulması gibi idari yargının görev alanına giren kararlar da verilmişse, para cezasına ilişkin itirazlar bu işlemlerin iptali talebiyle birlikte idare mahkemesinde görülür (m. 27/8). Hangi yolun açık olduğunu tebliğ edilen kararın içeriği belirler.
• İmar kirliliği suçu: Büyükşehir olan illerde 30 Mart 2014'ten sonra köylerde yapılan ruhsatsız binalar için ayrıca TCK'nın 184. maddesindeki imar kirliliği suçundan ceza davası açılabilir; Balıkesir de bu illerdendir. Ayrıntısı imar kirliliği suçu yazısında.
• İmar barışı ve yapı kayıt belgesi: Yapı kayıt belgesinin iptaline ilişkin uyuşmazlıklar yapı kayıt belgesi iptali yazısında.

Arazi hisseliyse ve paydaşlardan biri payını üçüncü kişiye satıyorsa diğer paydaşların önalım hakkı vardır; bu konuyu şufa hakkı 2026 yazısında anlattık.