Kömür Satışı ve Kaçak Kömür Cezası 2026: Yeni Katı Yakıt Yönetmeliği, Satıcı Belgesi, 215.693 TL'ye Varan Cezalar ve Evde Yakılması Yasak Maddeler

Yeni yönetmeliğin temel kuralları

Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı Hava Kalitesinin Korunması Amacıyla Katı Yakıtların Kontrolü Yönetmeliğini 16 Eylül 2026'da yayımladı. Aynı gün Isınmadan Kaynaklanan Hava Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliğinin kömür özelliklerine, torbalamaya ve il gruplarına ilişkin maddeleri kaldırıldı; katı yakıtlar artık yalnız yeni yönetmeliğe tabidir.

• Her aşama kayıt altında. İthalatçı, üretici ve dağıtıcı, yakıt depodan çıktıktan sonra 24 saat içinde miktarı ve alıcıyı Bakanlığın Katı Yakıt Modülüne (KYM) girer. Satıcı da sattığı miktarı ve kömürün kullanılacağı mahalle, ilçe ve ili KYM'ye işler (m. 11/7).
• Yalnız torbalı satış. Isınma amaçlı kömür yalnız Satış İzin Belgesi alınan illerde ve torbalı olarak satılır (m. 11/2). Depolar KYM'de tanımlı olmalıdır (m. 10/1).
• Müteselsil sorumluluk. Kömür tüketiciye ulaşıncaya kadar ithalatçı, üretici, dağıtıcı ve satıcı birlikte sorumludur (m. 17/1).
• Geçiş süresi. Eski yönetmeliğe göre alınmış belgeler 30 Haziran 2027'ye kadar geçerlidir (geçici m. 1). Renkli torba kuralı 1 Haziran 2028'de yürürlüğe girecektir (m. 21).

Mangal kömürü, nargile kömürü ve yiyecek pişirmekte kullanılan yakıtlar yönetmeliğin kapsamı dışındadır (m. 2/2).

Kömür satmak için gereken belgeler

Başvurular KYM üzerinden ilgili Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği İl Müdürlüğüne yapılır (m. 14). Yönetmeliğin EK-1 Tablo 1'i belgeleri şöyle düzenler:

Satıcı ve dağıtıcı belgesi için Türkiye Ticaret Sicili Gazetesi, oda sicil kaydı, iş yeri açma ve çalışma ruhsatı (ya da kooperatif veya birlik belgesi) ve depo adresleri istenir. Bu belgelerden birinde faaliyet konusunun katı yakıt satışı olduğu yazılı olmalıdır. Belgeye esas evrakın süresi kısa ise belge de o süreye göre düzenlenir. Belge bedelini Bakanlık her yıl belirler (m. 15/6).

Firma devredildiğinde devralan firma belgeleri yeniler ve piyasadaki eski yakıtların sorumluluğunu üstlendiğine dair noter imzalı taahhüt verir (m. 15/4-b). Belgesi iptal edilen veya faaliyetini bırakan satıcı elindeki kömürü 15 gün içinde dağıtıcıya, üreticiye veya ithalatçıya iade eder (m. 11/8).

Satışta uyulacak kurallar

• İl grubu. Yerli kömür, illerin hava kirliliğine göre belirlenen grubuna uygun olmalıdır: birinci grup il ve ilçelerde kükürt oranı en çok %2 ve alt ısıl değer en az 4.800 kcal/kg; ikinci grupta %2,3 ve 4.200; kırsal mahalle, köy ve beldelerde %2,5 ve 3.400. İthal taşkömüründe kükürt en çok %0,9, alt ısıl değer en az 6.400 kcal/kg'dır (EK-1 Tablo 2). İl grupları Bakanlığın internet sitesinde yayımlanır.
• Valilik daha sıkı kural koyabilir. Valilikler mahalli çevre kurulu kararıyla il genelinde daha kaliteli yakıt şartı getirebilir (m. 15/3). Satıştan önce ilin güncel kurul kararını okumak gerekir.
• Karıştırma yasağı. Uygunluk belgeli kömür tüketiciye ulaşana kadar başka kömürle karıştırılamaz (m. 11/9); izin verilmeyen paçal yasaktır.
• Torba bilgileri. Torbada üretici veya ithalatçı, uygunluk belgesi numarası, kömürün özellikleri ve kullanılabileceği il grubu ile yakma sistemleri yazılı olmalıdır (EK-1 Tablo 7).
• Kamu dağıtımı. Kamu kurumlarının bedelsiz dağıttığı kömür de yönetmeliğe uygun olmak zorundadır; bu kömür için satış izni aranmaz (m. 15/1).

Satıcıya cezalar 2026

Yönetmelik cezaları Çevre Kanunu'nun 20. maddesine bağlar (m. 19). Tutarlar Bakanlığın 2026/1 sayılı Tebliğindeki 2026 değerleridir:

Yönetmelik ayrıca satışı durdurulan kömürü satmayı, Satış İzin Belgesinde yazılı olmayan yerde veya satıcı eliyle satış yapmayı, sanayi kömürünü izin verilen tesisler dışına satmayı ve izinsiz paçal yapmayı da Kanunun 20. maddesinin (d) bendine bağlar (m. 19/2). Belge veya bilgi istenip verilmezse, istenenler ulaştırılıncaya kadar yeni belge düzenlenmez (m. 19/3).

• Belge iptali. Bir yıl içinde iki kez ceza alanın, fiile esas belgeleri iptal edilir ve iptalden sonraki bir yıl içinde yeni belge verilmez (m. 19/4).
• Uygunluk belgesi iptali. Üretim yerinde alınan periyodik numune uygunsuz çıkarsa uygunluk belgesi iptal edilir; numune bir alt gruptaki yerli kömür özelliklerini sağlıyorsa üretici talebiyle o grup için yeni belge alabilir (m. 19/5).

Evde ne yakılamaz?

Isınma amacıyla şu maddelerin yakılması yasaktır: petrol koku, mineral yağ, araba plastiği parçaları, lastik, tezek, katı atıklar ve tekstil artıkları, kablolar, ıslak odun, boyalı odun, plastikler, ev eşyaları ve yemek atıkları gibi evsel atıklar, tıbbi ve özel atıklar, asfalt ve boya ürünleri ile fuel-oil kapları (Katı Yakıtların Kontrolü Yönetmeliği EK-1 Tablo 3; Isınmadan Kaynaklanan Hava Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliği m. 5).

• Odun. Sobada kullanılacak odun kabuğuyla birlikte en az altı ay doğal hâlde bırakılıp kurutulmuş olmalıdır (Isınma Yönetmeliği m. 5).
• Baca. Yakma tesisinin sahibi ısınma sezonundan önce yılda en az bir kez bakım ve baca temizliği yaptırır (m. 21).
• Ceza kime? Konutta ısınmadan kaynaklanan ve yönetmelik standartlarına aykırı emisyonun cezası 2026'da her bağımsız bölüm için 10.354 TL'dir. Ferdi ısıtılan konutta cezayı konutu kullanan, merkezi ısıtılan binada yönetici öder (Çevre Kanunu m. 20/c). Mahalli çevre kurulu kararlarına uymayana ceza bir kat artırılarak 20.842 TL uygulanır (m. 20/d).

Merkezi ısıtmalı binada yöneticinin sorumluluğu ve kat malikleriyle ilişkisi kat mülkiyeti kanunu yazısında anlatılır. Tarlada sap ve saman yakmanın cezası ise ayrı bir düzenlemeye tabidir: anız yakma cezası.

Numune, şahit numune ve dava

1. Numune usulü. Numune alma, analiz ve değerlendirme ilgili TSE standardına ve Bakanlığın belirlediği usule göre yapılır (m. 16/1). Analiz bedelini ithalatçı, üretici, dağıtıcı veya satıcı öder (m. 16/2).
2. Satışın durdurulması. Analiz sınırları aşarsa ilgililere KYM'den bildirim yapılır ve tedbiren kömürün o ilde satışı ve dağıtımı durdurulur (m. 17/2).
3. Üç iş günü. Satıcı, dağıtıcı, üretici veya ithalatçı üç iş günü içinde şahit numune analizi isteyebilir. Şahit numune uygun çıkarsa satış yeniden serbest kalır. Bu süre kaçırılırsa ya da şahit numune de uygunsuz çıkarsa kömür satılamaz; yetkili mercinin gözetimindeki sahaya toplatılır ve beş iş günü içinde önerilen, il müdürlüğünce uygun bulunan bir sanayi tesisinde kullanılır. Masrafları satış zincirindekiler öder (m. 17/3-7).
4. Dava. İdari para cezasına karşı tebliğden itibaren 30 gün içinde idare mahkemesinde dava açılır. Dava Bakanlığa karşı açılır ve cezanın tahsilini durdurmaz (Çevre Kanunu m. 24, 25).

Davada numunenin standarda uygun alınıp alınmadığı, şahit numune hakkının kullandırılıp kullandırılmadığı, cezanın doğru fiile ve doğru bende dayandırılıp dayandırılmadığı ve belgenin geçiş süresi içinde geçerli olup olmadığı tutanak ve KYM kayıtlarıyla karşılaştırılır.