İlk kez ehliyet alan kişi, belgeyi aldığı tarihten itibaren iki yıl aday sürücüdür. Bu sürede ehliyetin geri alınmasını gerektiren tek bir ihlal, 75 ceza puanının aşılması, 0.20 promilin üzerinde alkollü araç kullanmak ya da yaya geçiş hakkı veya emniyet kemeri kuralının üç kez ihlali aday sürücü belgesini iptal ettirir.
Kurallar 31 Temmuz 2026'da yürürlüğe giren 7590 sayılı Kanunla doğrudan Karayolları Trafik Kanunu'na yazıldı. İptale karşı dava sulh ceza hâkimliğinde değil, 60 gün içinde idare mahkemesinde açılır. Bu yazı yeni iptal hâllerini, kanunla yönetmelik arasındaki farkı, alkol ve hız sınırlarını, yeniden ehliyet almayı ve Uyuşmazlık Mahkemesinin 2026 tarihli görev kararını anlatır.
Kim aday sürücüdür?
Karayolları Trafik Kanunu'nun ek 17. maddesi 24 Temmuz 2026 tarihli ve 7590 sayılı Kanunla yeniden yazıldı ve 31 Temmuz 2026'da yürürlüğe girdi. Buna göre ilk defa sürücü belgesi alanlar ile sürücü belgesi herhangi bir nedenle iptal edilip yeniden belge almaya hak kazananlar, belgenin alındığı tarihten itibaren iki yıl aday sürücü sayılır. Önceki metin "en az bir yıl" diyor, süreyi ve iptal hâllerini yönetmeliğe bırakıyordu; yeni metin ikisini de kanunda düzenler.
2026'da iptal hâlleri
Aday sürücülük süresi içinde aşağıdaki hâllerden biri gerçekleşirse aday sürücü belgesi iptal edilir; iptali Kanunun 6. maddesinde sayılan trafik görevlileri yapar:
- Geri alma gerektiren ihlal. Kanun kapsamında sürücü belgesinin geçici olarak geri alınmasını gerektiren herhangi bir ihlal.
- 75 ceza puanı. Ceza puanı toplamının 75'i aşması.
- 0.20 promil. Araç cinsine bakılmaksızın 0.20 promilin üzerinde alkollü araç kullanıldığının tespiti.
- Üç kez tekrarlanan ihlal. Dönüşlerde yayalara ve bisiklet kullananlara ilk geçiş hakkını vermeme (m. 53/2), yaya ve okul geçitlerinde yayalara ilk geçiş hakkını vermeme (m. 74) veya emniyet kemeri, kask ve çocuk bağlama sistemi gibi koruyucu sistemleri kullanmama (m. 78) kurallarından birinin üç kez ihlali.
Hangi ihlaller geri almayı gerektirir?
Birinci hâl en geniş olanıdır, çünkü 27 Şubat 2026'da yürürlüğe giren 7574 sayılı Kanun birçok ihlale geri alma yaptırımı ekledi. Kanunun metnine göre aday sürücü için tek seferde iptal sonucunu doğuran başlıca ihlaller şunlardır:
| İhlal | Geri alma | Dayanak |
|---|---|---|
| Hususi otomobilde 0.50, diğer araçlarda 0.20 promilin üzerinde alkollü araç kullanmak | 6 ay (ayrıca 25.000 TL) | m. 48/5 |
| Hız sınırını yerleşim yeri içinde 46 km/s, dışında 51 km/s veya daha fazla aşmak | 30, 60 veya 90 gün | m. 51 |
| Kırmızı ışıkta geçerek kazaya yol açmak; bir yılda üç kırmızı ışık ihlali | 60 gün; 30 gün | m. 47 |
| Denetimde dur ikazına uymayıp kaçmak | 60 gün | m. 47 |
| Tescilli aracı plakasız kullanmak; sahte veya başka araca ait plaka | 30 gün | m. 23 |
| Bir yılda dört veya daha fazla emniyet kemeri ihlali | 30 gün | m. 78 |
| Bir yılda 100 ceza puanını doldurmak | 2 ay | m. 118 |
Örneğin hususi otomobilde 0.30 promil alkollü yakalanan aday sürücüye 48. maddeye göre para cezası verilmez, çünkü bu araçta ceza sınırı 0.50 promildir; ama aday sürücü belgesi 0.20 sınırı nedeniyle iptal edilir. Yerleşim yeri içinde 50 km/s sınırlı yolda 97 km/s ile yakalanan aday sürücünün ehliyeti 30 gün geri alınır ve bu tek ihlal aday sürücü belgesinin iptaline yol açar.
Kanun ile yönetmelik arasındaki fark
Karayolları Trafik Yönetmeliğinin ek 3. maddesi 2015'ten beri aday sürücü iptal hâllerini sayıyordu ve Mevzuat Bilgi Sistemindeki 18 Ekim 2026 tarihli metnine göre bu madde 7590 sayılı Kanundan sonra değiştirilmedi. Yönetmelikteki liste kırmızı ışık kuralının, hız kuralının, dönüş, yaya geçidi ve koruyucu sistem kurallarının üç kez ihlalini; alkol veya 100 ceza puanı nedeniyle geri almayı; 0.20 promili ve 75 puanı iptal sebebi sayar.
Kanunun yeni metni ise iptal hâllerini kendisi sayar ve bu konuda yönetmeliğe yetki vermez. İki metin hızda ayrılır: yönetmelik hız sınırının herhangi bir düzeyde üç kez aşılmasını iptal sebebi sayarken Kanun yalnız geri alma gerektiren hız ihlalini sayar. Yönetmelik kanuna aykırı olamayacağından, geri alma düzeyine ulaşmayan üç hız ihlali nedeniyle iptal edilen aday sürücü bu çelişkiyi idare mahkemesinde ileri sürebilir. Buna karşılık Kanun, yönetmelikte bulunmayan bir sonucu da getirir: geri alma gerektiren her ihlal, tek başına iptal sebebidir.
Yeniden ehliyet almak
Aday sürücü belgesi iptal edilen kişi sürücü kursuna yeniden devam etmek ve sınavları geçerek sertifika almak zorundadır. Kursa başlayabilmesi için ek 17. madde üç şart arar:
- Psiko-teknik değerlendirme ve psikiyatri uzmanı muayenesi sonucunda sürücülüğe engel hâli bulunmadığını gösteren belgenin kursa verilmesi,
- Kanun kapsamında verilen idari para cezalarının tamamının ödenmiş olması (bu şart 7590 sayılı Kanunla eklendi),
- Varsa iptal sonrası bekleme süresinin veya geçici geri alma süresinin dolmuş olması; örneğin alkol nedeniyle altı ay geri alma da uygulanmışsa bu altı ayın geçmesi.
Yeniden alınan belge de iki yıl aday sürücü belgesi olarak işlem görür.
İptale karşı dava: idare mahkemesi, 60 gün
Ehliyetin belli bir süre geri alınmasına karşı başvuru adli yargıda, sulh ceza hâkimliğinde yapılır. Aday sürücü belgesinin iptali ise farklıdır. Uyuşmazlık Mahkemesi, 0.44 promil alkollü yakalanan bir aday sürücü hakkında hem altı ay geri alma tutanağı hem aday sürücü belgesinin iptaline dair tutanak düzenlenen olayda şu sonuca ulaştı:
- Aday sürücü belgesinin iptali, Kabahatler Kanunu'nun 19. maddesindeki belli süreli ehliyet geri alma yaptırımlarından değildir; idarenin kamu gücüne dayanarak tek taraflı yaptığı, kesin ve yürütülmesi zorunlu bir idari işlemdir. Bu işleme karşı dava idari yargıda görülür.
- Aynı işlem kapsamında verilen idari para cezasına ilişkin itiraz da Kabahatler Kanunu'nun 27/8. maddesi gereği iptal davasıyla birlikte idari yargıda görülür.
- Dava dilekçesinde yalnız "ehliyete el konulmasının iptali" istense de iki tutanak aynı anda düzenlenmişse uyuşmazlık aday belgesinin iptali davası olarak nitelendirilir (E.2026/68, K.2026/51, 16.02.2026, oy birliği).
Bu olayda aday sürücü önce idare mahkemesine, sonra sulh ceza hâkimliğine gitti; iki yargı yeri de kendini görevsiz saydı ve görev uyuşmazlığı ancak Uyuşmazlık Mahkemesinde çözüldü. İdari dava açma süresi tebliğden itibaren 60 gündür (İdari Yargılama Usulü Kanunu m. 7). Davada ihlalin gerçekleşip gerçekleşmediği, alkol ölçümünün usule uygunluğu, ihlalin aday sürücülük süresi içinde olup olmadığı ve iptalin kanundaki bir hâle dayanıp dayanmadığı tartışılabilir.
Sık sorulan sorular
Aday sürücülük kaç yıl sürer?
İki yıl. İlk defa sürücü belgesi alanlar ile sürücü belgesi herhangi bir nedenle iptal edilip yeniden belge almaya hak kazananlar, belgenin alındığı tarihten itibaren iki yıl aday sürücü sayılır (Karayolları Trafik Kanunu ek m. 17). İki yıllık süre 31 Temmuz 2026'da yürürlüğe giren 7590 sayılı Kanunla doğrudan kanuna yazıldı; önceki metin 'en az bir yıl' diyordu ve süreyi yönetmelik belirliyordu.
Aday sürücü belgesi hangi hâllerde iptal edilir?
Aday sürücülük süresinde dört hâlde iptal edilir: sürücü belgesinin geçici olarak geri alınmasını gerektiren bir ihlal yapılması; 75 ceza puanının aşılması; araç cinsine bakılmaksızın 0.20 promilin üzerinde alkollü araç kullanılması; dönüşlerde yayalara geçiş hakkı verme (m. 53/2), yaya geçidinde ilk geçiş hakkı verme (m. 74) veya emniyet kemeri ve kask gibi koruyucu sistem kullanma (m. 78) kurallarından birinin üç kez ihlal edilmesi (ek m. 17).
Aday sürücü için alkol sınırı nedir?
0.20 promil. Aday sürücülük süresinde araç cinsine bakılmaksızın 0.20 promilin üzerinde alkollü araç kullandığı tespit edilenin aday sürücü belgesi iptal edilir. Hususi otomobilde 0.20 ile 0.50 promil arasında alkollü yakalanan aday sürücüye 48. maddeye göre para cezası verilmez, ama belge yine iptal edilir. 0.50 promilin üzerinde ayrıca 25.000 TL ceza ve altı ay geri alma uygulanır.
Aday sürücü hız cezası yerse ehliyeti iptal olur mu?
Hız ihlali ehliyetin geri alınmasını gerektiren düzeydeyse tek seferde iptal olur: yerleşim yeri içinde hız sınırını 46 km/s veya daha fazla, yerleşim yeri dışında 51 km/s veya daha fazla aşmak geri almayı gerektirir (m. 51). Daha düşük hız ihlalleri kanundaki iptal hâlleri arasında sayılmaz. Karayolları Trafik Yönetmeliği ise hâlâ 'hız kuralının üç kez ihlalini' iptal sebebi sayıyor; bu çelişkide kanun hükmü üstündür.
Aday sürücü kırmızı ışıkta geçerse ne olur?
Tek bir kırmızı ışık ihlali 5.000 TL ceza ve 20 ceza puanı getirir; iptal için tek başına yeterli değildir. Ancak kırmızı ışıkta geçerek kazaya yol açmak ehliyetin 60 gün geri alınmasını, bir yıl içinde üç kırmızı ışık ihlali de 30 gün geri alınmasını gerektirdiğinden aday sürücü belgesini iptal ettirir. Dört kırmızı ışık ihlalinin puanı da 80'e ulaşarak 75 puan sınırını aşar.
İptal edilen aday sürücü belgesi yeniden nasıl alınır?
Sürücü kursuna yeniden devam edip sınavları geçmek gerekir. Kursa başlayabilmek için psiko-teknik değerlendirme ve psikiyatri uzmanı muayenesinden sürücülüğe engel hâli bulunmadığını gösteren belge alınmalı, Kanun kapsamındaki idari para cezalarının tamamı ödenmeli ve varsa iptal sonrası bekleme süresi ya da geçici geri alma süresi kadar zaman geçmiş olmalıdır (ek m. 17).
Aday sürücü belgesi iptaline nereye itiraz edilir?
İdare mahkemesine. Uyuşmazlık Mahkemesi, aday sürücü belgesinin iptalinin belli süreli bir ehliyet geri alma değil, kesin ve yürütülmesi zorunlu bir idari işlem olduğunu; aynı işlemle verilen idari para cezasının da Kabahatler Kanunu'nun 27/8. maddesi gereği bu davayla birlikte idari yargıda görüleceğini oy birliğiyle karara bağladı (E.2026/68, K.2026/51, 16.02.2026). Dava, iptal işleminin tebliğinden itibaren 60 gün içinde açılır (İdari Yargılama Usulü Kanunu m. 7).
Sulh ceza hâkimliğine başvurursam ne olur?
Başvuru görev yönünden reddedilebilir ve zaman kaybedilir. Uyuşmazlık Mahkemesinin incelediği olayda aday sürücü önce idare mahkemesine gitti, mahkeme adli yargıyı görevli gördü; sonra sulh ceza hâkimliğine başvurdu, hâkimlik de kendini görevsiz saydı. Uyuşmazlık Mahkemesi idari yargıyı görevli bularak idare mahkemesinin görevsizlik kararını kaldırdı. Aday iptali bulunan dosyada dava idare mahkemesinde açılmalıdır.
Muhammet Zeyd Targal
Balıkesir Üniversitesi Siyaset Bilimi ve Kamu Yönetimi Bölümü mezunudur ve aynı üniversitenin Hukuk Fakültesinde öğrenimini sürdürmektedir. Targal Avukatlık Bürosunun hukukî yayın çalışmalarında yer almaktadır.
Başlıca hukukî kaynaklar
- 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu ek m. 17 (7590 sayılı Kanunla değişik), m. 23, 47, 48, 51, 53, 74, 78, 118
- Karayolları Trafik Yönetmeliği ek m. 3
- Uyuşmazlık Mahkemesi, E.2026/68, K.2026/51, 16.02.2026
- 5326 sayılı Kabahatler Kanunu m. 3, 19, 27; 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu m. 7