Bariz takdir hatası ve içtihat farklılığı: Anayasa Mahkemesi hangi kararı hakkaniyete aykırı buluyor?

Sonuçlar: üç şikâyetten ikisi kabul edilmiyor

974 kararda 999 şikâyet var. 630'u açıkça dayanaktan yoksun bulundu; ihlal ise 196 şikâyette bulundu (hukuk davalarında 82, idare davalarında 114). Mahkemenin kendi başvuru konusu özetlerine göre ihlallerin 53'ü terör olaylarından doğan zararlar için açılan davalara, 42'si ilave tediye alacağı davalarındaki Yargıtay içtihat farklılığına, 17'si baro levhasına yazılma davalarına ilişkin.

İhlal bulunan şikâyetlerin 150'sinde yeniden yargılamaya, 32'sinde manevi tazminata hükmedildi.

Kanun yolu şikâyeti: Anayasa Mahkemesi neye bakmıyor?

Başvurucu yargılamada delillerini ve iddialarını sunabilmiş, karşı tarafın delillerine itiraz edebilmişse ve kararda bariz takdir hatası ya da açık keyfîlik yoksa, delillerin değerlendirilmesine ve hukuk kurallarının yorumuna yönelik itirazlar incelenmiyor. İş kazası ve sigortalılık tespiti davasında delillerin yanlış değerlendirildiğinden yakınan başvurucunun şikâyeti bu nedenle açıkça dayanaktan yoksun bulundu; aynı kararda yaklaşık yedi yıl süren dava için makul süre ihlali ayrıca tespit edildi (Rustem Esen [GK], B. No: 2019/3189, 17/1/2023, §§ 33–34).

İçtihat farklılığı: aynı olaya farklı sonuç

İçtihat değişikliği tek başına ihlal değil; ancak değişiklik tutarlı uygulanmıyor ve aynı olaydan doğan davalar birbirine zıt sonuçlanıyorsa hukuki belirsizlik doğuyor. Bir Yargıtay dairesinin değiştirdiği içtihadı diğer daire ve Hukuk Genel Kurulu benimsememişti; başvurucunun işçilik alacağı davası, aynı olaya dayanan başka davaların aksine reddedildi ve ihlal bulundu (Hakan Altıncan [GK], B. No: 2016/13021, 17/5/2018, §§ 54–56).

Farklılığın giderilip giderilmediği belirleyici:

Yedi yıldır süren, derinleşmiş ve süreklilik kazanmış bir içtihat farklılığı giderilmediği için ihlal bulundu ve 7.000 TL manevi tazminat verildi (Yasemin Bodur, B. No: 2017/29896, 25/12/2018, §§ 52–53). Buna karşılık farklılık içtihadı birleştirme yoluyla giderilmişse, başvurucunun aleyhine olan yorumun benimsenmesi ihlal sayılmadı; altı üye karşı oy kullandı (Kenan Kalkan [GK], B. No: 2018/36174, 15/2/2023, §§ 63–64).

Yerleşik içtihattan ayrılmak da gerekçe gerektiriyor. Göçebe olduğu için 1995'te verilen tarımsal iskân hak sahipliğinin, 2010'daki bir teftiş raporundan sonra geri alındığı davada bölge idare mahkemesi, Danıştay'ın benzer davalardaki yerleşik içtihadının aksine karar vermiş ve bunun nedenini açıklamamıştı; ihlal bulundu (Ahmet Taban ve Diğerleri [GK], B. No: 2018/22125, 29/9/2022, §§ 66–67).

Öngörülemez yorum

Hak ve özgürlükleri sınırlayan hükümlerin geniş yorumlanması öngörülemez sonuçlar doğuruyor (M.B. [GK], B. No: 2018/37392, 23/7/2020, § 104). OHAL döneminde meslekten çıkarılan eski bir savcı baro levhasına yazılmış, Adalet Bakanlığının açtığı davada idare mahkemesi, kamu hizmetinde istihdam yasağının serbest avukatlığı da kapsadığını kabul ederek bu kararı iptal etmişti. Genel Kurul bu yorumu zorlama ve öngörülemez buldu (§§ 103, 106).

Kesinleşmiş bir hükmün kapsamı sonradan daraltılamıyor. Kiracılığın tespiti ve müdahalenin önlenmesi davası başvurucu lehine kesinleşmişken mahkeme verdiği tavzih kararıyla hükmün kapsamını daraltmıştı; ihlal bulundu, dört üye karşı oy kullandı (HBB Mühendislik Alt Yapı İnşaat Sanayi ve Ticaret Ltd. Şti. [GK], B. No: 2020/20854, 23/2/2023, §§ 85–86).

Bariz takdir hatası

Terör olayları nedeniyle evini terk etmek zorunda kalan başvurucunun manevi tazminat davasında idare mahkemesi, zararın özel ve olağan dışı olmadığını kabul etmişti. Genel Kurul bu yorumu bariz takdir hatası saydı ve yeniden yargılamaya hükmetti (Murat Beydili [GK], B. No: 2019/14642, 17/6/2021, §§ 72–74).

Şirket yetkilileri hakkındaki FETÖ/PDY tespiti üzerine şirketin ihalesi feshedilmiş ve şirket bir yıl ihalelerden yasaklanmıştı. Bölge idare mahkemesi, tespitlerin şirkete değil yetkililere yönelik olduğunu belirterek şirketin manevi tazminat talebini reddetmişti. Genel Kurul 2026'da, açıkça belli olan hususların değerlendirilmediğini belirterek ihlal buldu (Özyörükoğlu Asansör İnşaat Sanayi ve Ticaret Ltd. Şti. [GK], B. No: 2021/21908, 24/2/2026, §§ 41–43).

Dosyanızda nelere bakabilirsiniz?

1. Şikâyetiniz yalnızca delillerin değerlendirilmesine ya da kanunun yorumuna mı yönelik? Bariz bir hata ya da açık keyfîlik gösterebiliyor musunuz?
2. Aynı olaydan ya da aynı durumdan doğan başka davalar farklı sonuçlandı mı? Kararları dosyaya sundunuz mu?
3. Yargıtay ya da Danıştay daireleri arasında bir görüş ayrılığı var mı? İçtihadı birleştirme kararı verildi mi?
4. Mahkeme yerleşik içtihattan ayrıldıysa bunun gerekçesini açıkladı mı?
5. Kesinleşen bir karar sonradan tavzih ya da maddi hata düzeltimi yoluyla değiştirildi mi?
6. Kısıtlayıcı bir kanun hükmü kanunda açıkça yazılmayan durumlara genişletilerek mi uygulandı?

Bu soruları Başvuru Testi ile adım adım cevaplayabilir, sonucu benzer kararlar ve beklenecek giderimle birlikte görebilirsiniz.

Bu sayfa nasıl hazırlandı?

Anayasa Mahkemesi Kararlar Bilgi Bankası'nda yayımlanan bireysel başvuru kararlarından, Mahkemenin hukuk ve idare davaları için "hakkaniyete uygun yargılanma hakkı (bariz takdir hatası, içtihat farklılığı vs.)" olarak sınıflandırdığı şikâyetleri içeren 974 kararın sonuç ve giderim bilgileri Mahkemenin kendi sınıflandırmasından sayıldı. İhlal kararları, Mahkemenin her karar için yazdığı başvuru konusu özetindeki ifadelere göre gruplandırıldı. Belirleyici 9 karar tek tek okundu. Sayfadaki her tespit ilgili kararın paragraf numarasıyla verildi; alıntıların kararda birebir geçtiği, künyelerin ve sonuçların Mahkemenin kayıtlarıyla uyuştuğu denetlendi.