Anayasa Mahkemesi, yayımladığı 432 kararda bu başlıkta 445 şikâyet inceledi ve 82 şikâyette ihlal buldu. Aşağıda sonuçların dağılımı, Mahkemenin bu konuda en çok dayandığı ilke paragrafları, ret nedenleri ve ihlal kararlarındaki giderimler yer alıyor. Sayılar yalnızca yayımlanan kararlara aittir; Mahkemenin sonuçlandırdığı bütün başvurular içinde ihlal oranı çok daha düşüktür.
Anayasa Mahkemesi bu şikâyetlerde nasıl karar verdi?
Tablo, yayımlanan kararlardaki şikâyetlerin Anayasa Mahkemesinin verdiği sonuca göre dağılımını gösteriyor.
| Sonuç | Şikâyet | Oran |
|---|---|---|
| Açıkça dayanaktan yoksunluk | 260 | %58 |
| İhlal | 82 | %18 |
| Süre aşımı | 28 | %6 |
| Başvuru yollarının tüketilmemesi | 19 | %4 |
| İhlal olmadığı | 19 | %4 |
| Konu bakımından yetkisizlik | 12 | %3 |
| Başvurunun reddi | 7 | %2 |
| Düşme | 6 | %1 |
| İncelenmesine yer olmadığı | 5 | %1 |
| Kişi bakımından yetkisizlik | 3 | %1 |
| Zaman bakımından yetkisizlik | 2 | %0 |
| Anayasal ve kişisel önemin olmaması | 2 | %0 |
Mahkeme hangi ilkelere dayanıyor?
Bu başlıktaki kararların ilgili inceleme bölümlerinde en çok atıf yapılan paragraflar, Anayasa Mahkemesinin kendi ifadesiyle:
Özellikle aynı somut olay ve hukuksal durumdaki farklı kişilerce açılan davalarda birbiriyle çelişen sonuçlara ulaşılması hukuki belirlilik ve öngörülebilirlik ilkelerine ters düşebilir. Yargı mercilerinin anılan ilkelerin bir sonucu olarak kamuoyu nezdinde yargıya olan güveni muhafaza etme bakımından kararlarında belli bir istikrar sağlaması beklenir. Bu itibarla içtihat değişikliği tek başına adil yargılanma hakkının ihlali sonucunu doğurmaz ise de bu değişiklik ile benimsenen yeni yaklaşımın benzer uyuşmazlıklarda tutarlı olarak uygulanması gereklidir.
Adil yargılanma hakkı uyuşmazlıkların çözümlenmesinde hukuk devleti ilkesinin gözetilmesini gerektirmektedir. Anayasa'nın 2. maddesinde Cumhuriyet'in nitelikleri arasında sayılan hukuk devleti, Anayasa'nın tüm maddelerinin yorumlanması ve uygulanmasında gözönünde bulundurulması zorunlu olan bir ilkedir.
Anılan kurallar uyarınca, ilke olarak derece mahkemeleri önünde dava konusu yapılmış maddi olay ve olguların kanıtlanması, delillerin değerlendirilmesi, hukuk kurallarının yorumlanması ve uygulanması ile derece mahkemelerince uyuşmazlıkla ilgili varılan sonucun esas yönünden adil olup olmaması bireysel başvuru incelemesine konu olamaz. Bunun tek istisnası, derece mahkemelerinin tespit ve sonuçlarının adaleti ve sağduyuyu hiçe sayan tarzda açık bir keyfilik içermesi ve bu durumun kendiliğinden bireysel başvuru kapsamındaki hak ve özgürlükleri ihlal etmiş olmasıdır. Bu çerçevede, kanun yolu şikâyeti niteliğindeki başvurular açıkça keyfilik bulunmadıkça Anayasa Mahkemesince incelenemez (B. No: 2012/1027, § 26, 12/2/2013).
Şikâyetler hangi nedenlerle reddedildi?
Her ret nedeninin yanında şikâyet sayısı ve yakın tarihli örnek kararlar yer alıyor; örneklerdeki metin, Anayasa Mahkemesinin karar özetidir.
Açıkça dayanaktan yoksunluk (260 şikâyet). Bu ret nedeni bütün haklarda
- Kuzeyyeli İnşaat Taahhüt Mühendislik Sanayi ve Ticaret LTD. ŞTİ., B. No: 2023/51307, 3/9/2026: Başvuru; ara buluculuk anlaşma tutanağının iptali talebiyle açılan davada delillerin hatalı değerlendirilmesi nedeniyle hakkaniyete uygun yargılanma hakkının, davanın sonucuna etkili iddianın kararda karşılanmaması nedeniyle de gerekçeli karar hakkının ihlal edildiği iddialarına ilişkindir.
- Melda Soyugüzel [GK], B. No: 2021/29752, 2/7/2026: Başvuru, güvenlik görevlisi olarak çalışan kişinin güvenlik kartının iptali nedeniyle iş sözleşmesinin feshedilmesi üzerine açtığı işe iade davasında hakkaniyete uygun yargılanma hakkının ve masumiyet karinesinin ihlal edildiği iddialarına ilişkindir.
Süre aşımı (28 şikâyet). Bu ret nedeni bütün haklarda
- Fahri Olgun, B. No: 2022/85888, 13/5/2025: Başvuru, boşanma davasında yargılamanın uzun sürmesi nedeniyle makul sürede yargılanma hakkının ve davanın reddedilmesi nedeniyle hakkaniyete uygun yargılanma hakkı ile gerekçeli karar hakkının ihlal edildiği iddialarına ilişkindir.
- Fatih Sever, B. No: 2021/298, 30/4/2025: Başvuru, iş sözleşmesinin gerekçesiz olarak feshedilmesi nedeniyle adil yargılanma hakkının, özel hayata saygı hakkının, mülkiyet hakkının ve masumiyet karinesinin ihlal edildiği iddialarına ilişkindir.
Başvuru yollarının tüketilmemesi (19 şikâyet). Bu ret nedeni bütün haklarda
- Kasım Metin, B. No: 2022/31574, 19/11/2025: Başvuru; işçilik alacaklarının tahsili için açılan davada hizmet sürelerinin hatalı değerlendirilmesi nedeniyle hakkaniyete uygun yargılanma hakkının, ıslah talebinin zamanaşımı gerekçe gösterilerek reddedilmesi nedeniyle mahkemeye erişim hakkının, yargılamanın uzun sürmesi nedeniyle de makul sürede yargılanma hakkının ihlal edildiği iddialarına ilişkindir.
- Dilek Torun ve Hilal Doğruöz Özer, B. No: 2019/17348, 7/6/2023: Başvuru, ilave tediye alacağının tahsili talebiyle açılan davada emsal dosyalardan farklı karar verilmesi ve yargılamanın uzun sürmesi nedeniyle adil yargılanma hakkı ile eşitlik ilkesinin ihlal edildiği iddialarına ilişkindir.
Anayasal ve kişisel önemin olmaması (2 şikâyet). Bu ret nedeni bütün haklarda
- Yemsel Tavukçuluk Hayvancılık Yem Hammaddeleri SAN. ve TİC. A.Ş., B. No: 2018/9826, 13/4/2021: Başvuru, yargılama aşamasında yürürlüğe giren kanun hükmünün aleyhe sonuç doğuracak şekilde uygulanması nedeniyle mülkiyet hakkının, kanun hükmü kapsamında bulunmayan talebin mahkemece karşılanmaması nedeniyle adil yargılanma hakkının ihlal edildiği iddialarına ilişkindir.
- E.S.G., B. No: 2017/4528, 29/5/2019: Başvuru, uyuşmazlığın esası incelenmeksizin davanın usulden reddedilmesi nedeniyle mahkemeye erişim hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.
Konu bakımından yetkisizlik (12 şikâyet). Bu ret nedeni bütün haklarda
- Mehmet Demir ve diğerleri, B. No: 2022/47922, 17/4/2024: Başvuru, şirkete yatırılan paranın iadesi talebiyle açılan dava sırasında yapılan kanuni düzenleme sonucu alacağın tahsil imkânının ortadan kaldırılması nedeniyle mülkiyet hakkıyla bağlantılı olarak etkili başvuru hakkının, yargılamanın uzun sürmesi nedeniyle makul sürede yargılanma hakkının ve kanun iptali talebi nedeniyle de hakkaniyete uygun yargılanma hakkının ihlal edildiği iddialarına…
- Zeynettin Çelik ve diğerleri, B. No: 2020/20790, 20/12/2023: Başvuru, şirkete yatırılan paranın iadesi talebiyle açılan dava sırasında yapılan kanuni düzenleme sonucu alacağın tahsil imkânının ortadan kaldırılması nedeniyle mülkiyet hakkıyla bağlantılı olarak etkili başvuru hakkının, yargılamanın uzun sürmesi nedeniyle makul sürede yargılanma hakkının, kanun iptali talebi nedeniyle de hakkaniyete uygun yargılanma hakkının ihlal edildiği iddialarına…
Kişi bakımından yetkisizlik (3 şikâyet). Bu ret nedeni bütün haklarda
- Ahmet Özdemir ve diğerleri, B. No: 2020/22393, 18/12/2024: Başvuru, toplu iş sözleşmesine (TİS) dayalı olarak açılan işçilik alacağı davasının kabulüne karar verilmesi üzerine başlatılan ilamlı icra takibinde alacak miktarının brüt değil net ücret üzerinden hesaplanması gerektiği belirtilerek yapılan icra şikâyetinde, ilamlı icraya konu edilen mahkeme kararlarının bozulmasına karar verildiği gözetilmeksizin davanın kabulüne karar verilmesi nedeniyle…
- Buca Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Vakfı [GK], B. No: 2019/15717, 31/1/2024: Başvuru, ilave tediye alacağı talebiyle açılan davada içtihada aykırı şekilde aleyhe karar verilmesi nedeniyle hakkaniyete uygun yargılanma hakkının, gerekçeli karar hakkının ve uzun süren yargılama nedeniyle makul sürede yargılanma hakkının ihlal edildiği iddialarına ilişkindir.
Zaman bakımından yetkisizlik (2 şikâyet). Bu ret nedeni bütün haklarda
- Nur-ak İnşaat TİC. LTD. ŞTİ., B. No: 2014/5826, 7/2/2019: Başvuru, il özel idaresine karşı açılan alacak davasında keşif yapılmaması, kararın usul ve kanuna aykırı olması, yargılamanın uzun sürmesi nedenleriyle adil yargılanma hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.
- Ayşe Torun, B. No: 2014/2150, 20/7/2017: Başvuru, hizmet tespiti davasında usul ve kanuna aykırı karar verilmesi ve yargılamanın uzun sürmesi nedeniyle adil yargılanma hakkının ihlal edildiği iddialarına ilişkindir.
İhlal bulunan şikâyetlerde ne oldu?
Anayasa Mahkemesinin ihlal bulduğu 82 şikâyette hükmettiği giderimler: yeniden yargılama 39, manevi tazminat 29, ihlalin tespiti 13. Bir şikâyette birden fazla giderime hükmedilebilir.
Manevi tazminata hükmedilen tek başvuruculu kararlarda, karar yılına göre ortanca tutar (en az üç kararın bulunduğu yıllar). Tutar, kararın hükmünde başvurucuya ödenmesine karar verilen toplam manevi tazminattır. Birden çok başvurucunun bulunduğu kararlar, tutar çoğu kez toplam olduğu için hesaba katılmadı:
| Yıl | Karar | Ortanca tutar |
|---|---|---|
| 2020 | 10 | 10.000 TL |
Şikâyet türlerinin karşılaştırması: AYM manevi tazminat tutarları.
Son ihlal kararları
- Ebru Tekine, B. No: 2022/99659, 8/4/2026: Başvuru; istifa dilekçesinin irade fesadı altında düzenlendiği gerekçesiyle açılan işe iade davasında davanın sonucuna etkili iddiaların kararda karşılanmaması nedeniyle gerekçeli karar hakkının, uzun süren yargılama nedeniyle de makul sürede yargılanma hakkının ihlal edildiği iddialarına ilişkindir.
- Ramazan Başa, B. No: 2021/38563, 28/1/2026: Başvuru; icra takibi altında ödenen bedelin iadesine karar verilmesi istemiyle açılan davada, hakkaniyete uygun yargılanma hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.
- Güler Veziroğlu ve diğerleri, B. No: 2021/63017, 29/7/2025: Başvuru, terekenin borca batık olduğu iddiasıyla açılan mirasın hükmen reddi davasının emsal kararlara aykırı şekilde reddedilmesi nedeniyle hakkaniyete uygun yargılanma hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.
- Funda Geren Varlık, B. No: 2021/66060, 16/7/2025: Başvuru, yargısal kesinlik kazanan vakıanın başka bir mahkeme tarafından dikkate alınmaması nedeniyle hakkaniyete uygun yargılanma hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.
Yıllara göre şikâyetler
Karar yılına göre bu başlıkta incelenen şikâyetler ve ihlal bulunanlar:
| Yıl | Şikâyet | İhlal | İhlal oranı |
|---|---|---|---|
| 2013 | 6 | 0 | %0 |
| 2014 | 17 | 0 | %0 |
| 2015 | 30 | 2 | %7 |
| 2016 | 23 | 2 | %9 |
| 2017 | 71 | 1 | %1 |
| 2018 | 11 | 3 | %27 |
| 2019 | 21 | 5 | %24 |
| 2020 | 80 | 40 | %50 |
| 2021 | 19 | 3 | %16 |
| 2022 | 23 | 6 | %26 |
| 2023 | 58 | 12 | %21 |
| 2024 | 41 | 2 | %5 |
| 2025 | 28 | 4 | %14 |
| 2026 | 17 | 2 | %12 |
Adil yargılanma hakkı (hukuk ve idare davaları): bütün şikâyet türleri · AYM İçtihat Atlası