Ceza davasında sanığın duruşmada hazır bulunması, Anayasa'nın 36. maddesindeki adil yargılanma hakkının bir parçası. Anayasa Mahkemesine gelen şikâyetlerin çoğu tek bir uygulamayla ilgili: tutuklu ya da hükümlü sanığın duruşma salonuna getirilmek yerine Ses ve Görüntü Bilişim Sistemi (SEGBİS) ile duruşmaya bağlanması.
Bu sayfa, Anayasa Mahkemesinin 9 Ekim 2026'ya kadar yayımladığı ve bu konuda şikâyet içeren 263 karara dayanıyor. Sonuçların hepsi sayıldı, belirleyici kararlar tek tek okundu. Aşağıda Mahkemenin SEGBİS'i hangi durumda ihlal saydığını, feragati, infaz hâkimliği yargılamalarını ve ret nedenlerini, her tespiti kararın paragrafıyla birlikte bulacaksınız.
Sonuçlar: ihlaller 2022–2024'te yoğunlaştı
Yayımlanan 263 kararda bu konuda 272 şikâyet var. Anayasa Mahkemesi 66 şikâyette ihlal buldu, 122 şikâyeti açıkça dayanaktan yoksun saydı, 7 şikâyette ihlal olmadığına karar verdi. 48 şikâyet başvuru yollarının tüketilmemesi, 13 şikâyet süre aşımı nedeniyle reddedildi.
İhlallerin büyük kısmı 2022–2024 arasında verildi: 2022'de 25, 2023'te 15, 2024'te 13 şikâyette ihlal bulundu. 2025'te bu sayı 2'ye düştü, 2026'da şimdiye kadar 1 şikâyette ihlal bulundu. İhlal bulunan 66 şikâyetin 65'inde giderim yeniden yargılama.
SEGBİS ne zaman ihlal?
Genel Kurul ilkeyi 2020'de Şehrivan Çoban kararında koydu: suç isnadına ilişkin yargılamalarda esaslı işlemlerin yapıldığı aşamada sanığın duruşmada hazır bulunması asıl; bu hak ancak olayın koşullarının zorunlu kıldığı durumlarda sınırlanabilir (Şehrivan Çoban [GK], B. No: 2017/22672, 6/2/2020, § 91). SEGBİS'in kullanılması kendiliğinden Anayasa'ya aykırı değil; ama sanık bizzat hazır bulunmak istiyorsa mahkeme SEGBİS'in neden gerekli olduğunu ve bizzat katılımı imkânsız ya da çok zor kılan koşulları göstermeli (§§ 92–93).
Şehrivan Çoban ilk celsede huzurda savunma yapmış, sonra başka ildeki bir cezaevine nakledilmişti. Duruşmaya getirilme talebi genel güvenlik gerekçesiyle reddedildi; savcının esas hakkındaki mütalaası ve hüküm onun yokluğunda açıklandı (§ 101). Mahkeme, duruşmanın başka bir günde yapılması gibi alternatiflerin araştırılmadığını belirterek ihlal buldu (§§ 102, 104).
Aynı sonuç Mehmet Ergün kararında da çıktı. Başvurucu cezaevi kapasitesi nedeniyle başka ile nakledilmiş, devam eden celselerde bizzat bulunma talebi mesafe ve genel güvenlik gerekçesiyle reddedilmişti. Genel Kurul, zorunluluğun somut ve olaya uygun bir gerekçeyle gösterilmesi gerektiğini tekrarladı (Mehmet Ergün [GK], B. No: 2019/34180, 25/7/2023, §§ 38, 41, 44).
Talep ve itiraz yoksa: örtülü feragat
Duruşmada hazır bulunma hakkından açıkça ya da örtülü olarak feragat edilebiliyor. Örtülü feragatin geçerli olması için tereddütsüz olması ve kişinin davranışının sonuçlarını makul olarak öngörebilmesi gerekiyor (S.Ö. [GK], B. No: 2020/38783, 4/7/2024, § 16).
S.Ö.'ye duruşmanın SEGBİS ile yapılacağı tensiple bildirilmişti; SEGBİS ile katıldığı celsede itiraz etmedi, bağlantı sorunu yaşamadı ve bizzat katılmayı istemedi (S.Ö., § 18). Genel Kurul şikâyeti açıkça dayanaktan yoksun buldu; dört üye bu sonuca katılmadı (§ 19).
| Karar | Bizzat katılma talebi | Esaslı celse | Sonuç |
|---|---|---|---|
| Şehrivan Çoban [GK] (2020) | Yazılı ve ısrarlı | Mütalaa ve hüküm | İhlal |
| Mehmet Ergün [GK] (2023) | Yazılı | Mütalaa ve hüküm | İhlal |
| S.Ö. [GK] (2024) | Yok, itiraz da yok | Sorgu | Açıkça dayanaktan yoksun |
Cezaevi disiplin cezalarında daha esnek
Cezaevi disiplin cezalarına itirazlar infaz hâkimliğinde görülüyor ve medeni hak ve yükümlülüklere ilişkin sayılıyor. Genel Kurul 2025'te bu yargılamalarda duruşmada hazır bulunma hakkının daha esnek uygulanabileceğini açıkladı. Kişisel özellikler, uyuşmazlığın niteliği, tanıkların duruşmada sorgulanmasını gerektiren bir inandırıcılık sorunu olup olmadığı ve SEGBİS'e itirazın gerekçesi gibi ölçütlere bakılıyor (Ercan Yıldız ve diğerleri (2) [GK], B. No: 2022/60188, 8/7/2025, § 60).
O dosyada hükümlüler eylemi kabul etmişti; ihtilaf yalnızca eylemin disiplin suçu oluşturup oluşturmadığındaydı ve SEGBİS'in sakıncasını açıklamamışlardı (§ 61). Genel Kurul ihlal olmadığına karar verdi (§ 65). 2026'da da yüz yüze savunma talebini gerekçelendirmeyen bir hükümlünün şikâyeti, hâkimliğin talebi ilgili ve yeterli gerekçeyle reddettiği belirtilerek açıkça dayanaktan yoksun bulundu (İbrahim Algan, B. No: 2023/4107, 8/4/2026, §§ 34–35).
Bu şikâyetler nerede reddediliyor?
Kanun yolunda ileri sürülmediyse. Yurt dışına taşındığını bildirip istinabeyle savunma yapmak isteyen başvurucu yokluğunda mahkûm edildi; ancak istinafta yalnızca tebligatın usulsüz olduğunu ileri sürmüş, hazır bulunma şikâyetini ilk kez Anayasa Mahkemesinde dile getirmişti. Başvuru yolları tüketilmemiş sayıldı (İlteriş Kargılı, B. No: 2022/61118, 7/1/2026, §§ 29–30).
İstinafta duruşma yapılmadıysa. İlk derece mahkemesi duruşmalı yargıladıktan sonra istinaf incelemesinin duruşmasız yapılması tek başına ihlal değil. Duruşma yapılsa hangi yeni iddiayı ileri süreceğini açıklamayan başvurucunun şikâyeti reddedildi (Yavuz Yenigül, B. No: 2022/91649, 22/7/2026, §§ 28–30).
Dosyanızda nelere bakabilirsiniz?
- Duruşmaya bizzat getirilmek istediğinizi yazılı olarak bildirdiniz mi? SEGBİS ile bağlandığınız her celsede bunu tekrarladınız mı?
- Mahkeme talebinizi reddederken somut bir gerekçe gösterdi mi, yoksa "uzaklık" ya da "güvenlik" gibi genel ifadelerle mi yetindi?
- Savcının mütalaası ve hükmün açıklanması gibi esaslı işlemler SEGBİS ile mi yapıldı?
- SEGBİS bağlantısında ses ya da görüntü sorunu yaşadıysanız tutanağa geçirttiniz mi?
- Bu şikâyeti istinaf ve temyiz dilekçelerinizde ileri sürdünüz mü?
- Disiplin cezasına itirazda neden bizzat bulunmanız gerektiğini (tanık sorgusu, olayın tartışmalı olması) açıkladınız mı?
CMK'daki hazır bulunma kuralları, vareste kararı ve SEGBİS kararının gerekçesi sanığın duruşmada hazır bulunma hakkı yazısında anlatılıyor.
Bu soruları Başvuru Testi ile adım adım cevaplayabilir, sonucu benzer kararlar ve beklenecek giderimle birlikte görebilirsiniz.
Bu sayfa nasıl hazırlandı?
Anayasa Mahkemesi Kararlar Bilgi Bankası'nda yayımlanan bireysel başvuru kararlarından, Mahkemenin "sözlü yargılanma hakkı (aleni yargılanma, duruşmada hazır bulunma vs.)" olarak sınıflandırdığı şikâyetleri içeren 263 kararın sonuç ve giderim bilgileri Mahkemenin kendi sınıflandırmasından sayıldı. Belirleyici 7 karar tek tek okundu: Genel Kurul kararları ve 2026 ret örnekleri. Sayfadaki her tespit ilgili kararın paragraf numarasıyla verildi; alıntıların kararda birebir geçtiği, künyelerin ve sonuçların Mahkemenin kayıtlarıyla uyuştuğu denetlendi.
Duruşmada hazır bulunma ve SEGBİS hakkında sık sorulan sorular
Duruşmaya SEGBİS ile bağlandım; bu tek başına ihlal mi?
Hayır. SEGBİS kendiliğinden Anayasa'ya aykırı değil. Bizzat hazır bulunmak istediğinizi açıkça bildirdiyseniz ve mahkeme mütalaa ile hüküm gibi esaslı celselerde bunu somut bir zorunluluk göstermeden reddettiyse ihlal bulunuyor.
SEGBİS'e itiraz etmezsem ne olur?
Anayasa Mahkemesi bunu örtülü feragat sayabiliyor. SEGBİS'in tensiple bildirildiği, sanığın itiraz etmediği ve bağlantı sorunu yaşamadığı bir dosyada şikâyet açıkça dayanaktan yoksun bulundu.
Cezaevindeki disiplin cezasına itirazda da duruşmaya getirilmem gerekir mi?
Her durumda değil. İnfaz hâkimliği yargılamalarında hak daha esnek uygulanıyor; neden bizzat bulunmanız gerektiğini, örneğin tartışmalı bir olay ya da sorgulanması gereken bir tanık olduğunu açıklamanız bekleniyor.
İstinaf mahkemesi beni dinlemeden karar verdi; bu ihlal mi?
İlk derece mahkemesi duruşmalı yargıladıysa istinafın duruşmasız yapılması tek başına ihlal değil. Duruşma yapılsaydı hangi yeni iddia ya da savunmayı ileri süreceğinizi somut olarak gösterebilmeniz gerekiyor.
İhlal kararı ne sağlar?
İhlal bulunan şikâyetlerin neredeyse tamamında Anayasa Mahkemesi yeniden yargılamaya karar verdi.
Av. Ertuğrul Targal
Targal Avukatlık Bürosunun kurucu avukatıdır. Meslekî ve akademik çalışmalarını ceza hukuku, ceza muhakemesi ve insan hakları hukuku konularında sürdürmektedir.