Anayasa Mahkemesi, yayımladığı 50 kararda bu başlıkta 50 şikâyet inceledi ve 2 şikâyette ihlal buldu. Aşağıda sonuçların dağılımı, Mahkemenin bu konuda en çok dayandığı ilke paragrafları, ret nedenleri ve ihlal kararlarındaki giderimler yer alıyor. Sayılar yalnızca yayımlanan kararlara aittir; Mahkemenin sonuçlandırdığı bütün başvurular içinde ihlal oranı çok daha düşüktür.
Anayasa Mahkemesi bu şikâyetlerde nasıl karar verdi?
Tablo, yayımlanan kararlardaki şikâyetlerin Anayasa Mahkemesinin verdiği sonuca göre dağılımını gösteriyor.
| Sonuç | Şikâyet | Oran |
|---|---|---|
| Konu bakımından yetkisizlik | 40 | %80 |
| Açıkça dayanaktan yoksunluk | 4 | %8 |
| İhlal olmadığı | 2 | %4 |
| İhlal | 2 | %4 |
| Süre aşımı | 1 | %2 |
| İncelenmesine yer olmadığı | 1 | %2 |
Mahkeme hangi ilkelere dayanıyor?
Bu başlıktaki kararların hükmün denetlenmesini talep etme hakkı incelemelerinde en çok atıf yapılan genel ilke paragrafları, Anayasa Mahkemesinin kendi ifadesiyle:
Hükmün denetlenmesini talep etme hakkı Anayasa'da yukarıda aktarılan hususlar çerçevesinde (bkz. §§ 31, 32) güvence altına alınmış olmakla birlikte Sözleşme ve ülkemizin taraf olduğu ek protokoller, medeni hak yükümlülüklere ilişkin yargılama süreçleri (hukuk yargısı ile idari yargı alanı) yönünden söz konusu hakka dair bir güvence içermemektedir. Dolayısıyla medeni hak ve yükümlülüklere ilişkin uyuşmazlıklar yönünden hükmün denetlenmesini talep etme hakkı Anayasa ve Sözleşme'nin ortak koruma alanının dışında kalmaktadır. Bu bağlamda anılan hakka dair bir ihlal iddiasının incelenebilmesi için yargılamanın ceza hukuku alanına ilişkin bulunması şarttır.
Bu hâle göre başvuru dilekçesinde ifade edilen AYİM kararına yönelik hükmün denetlenmesini talep etme hakkı Anayasa ve Sözleşme’nin, Türkiye’nin taraf olduğu ek protokollerin ortak koruma alanı kapsamı dışında kaldığından bu hakka ilişkin ihlal iddiasının incelenmesi Anayasa Mahkemesinin konu bakımından yetkisi dışında bulunmaktadır.
Anayasa Mahkemesi hükmün denetlenmesini talep etme hakkının Anayasa'nın 36. maddesinde düzenlenen hak arama hürriyeti ile güvence altına alındığını ifade ettiği bu kararında, ayrıca Sözleşme’nin ülkemizin de taraf olduğu ek 7 No.lu Protokol’ünün 2. maddesinin (1) numaralı fıkrasının birinci cümlesiyle ceza mahkemesince verilen mahkûmiyet ve cezaların denetlenmesini talep hakkının güvenceye bağlandığını ve yine ülkemizin taraf olduğu Uluslararası Medeni ve Siyasi Haklar Sözleşmesi’nin 14. maddesinin (5) numaralı fıkrasında da “Bir suçtan hüküm giyen herkes, mahkumiyet ve cezanın yasalara uygun olarak daha yüksek bir yargı organınca yeniden incelenmesi hakkına sahip olacaktır.” biçiminde benzer bir kurala yer verildiğini hatırlatmıştır. Bununla birlikte Anayasa Mahkemesi yargılamanın konusu ceza mahkûmiyeti olduğunda mahkeme kararlarının denetlenmesi ihtiyacının daha da önem kazandığını, …
Diğer taraftan Anayasa Mahkemesine yapılan bir bireysel başvurunun esasının incelenebilmesi için kamu gücü tarafından ihlal edildiği iddia edilen hakkın Anayasa’da güvence altına alınmış olmasının yanı sıra Sözleşme'nin ve Türkiye’nin taraf olduğu ek protokollerin kapsamına da girmesi gerekir. Bir başka ifadeyle Anayasa ve Sözleşme’nin ortak koruma alanı dışında kalan bir hak ihlali iddiasını içeren başvurunun kabul edilebilir olduğuna karar verilmesi mümkün değildir (Onurhan Solmaz, B. No: 2012/1049, 26/3/2013, § 18).
Hükmün denetlenmesini talep etme hakkı Anayasa'da yukarıda aktarılan hususlar çerçevesinde (bkz. §§ 35, 36) güvence altına alınmış olmakla birlikte Sözleşme ve ülkemizin taraf olduğu ek protokoller, medeni hak yükümlülüklere ilişkin yargılama süreçleri (hukuk yargısı ile idari yargı alanı) yönünden söz konusu hakka dair bir güvence içermemektedir. Dolayısıyla medeni hak ve yükümlülüklere ilişkin uyuşmazlıklar yönünden hükmün denetlenmesini talep etme hakkı Anayasa ve Sözleşme'nin ortak koruma alanının dışında kalmaktadır. Bu bağlamda anılan hakka dair bir ihlal iddiasının incelenebilmesi için yargılamanın ceza hukuku alanına ilişkin bulunması şarttır.
Şikâyetler hangi nedenlerle reddedildi?
Her ret nedeninin yanında şikâyet sayısı ve yakın tarihli örnek kararlar yer alıyor; örneklerdeki metin, Anayasa Mahkemesinin karar özetidir.
Açıkça dayanaktan yoksunluk (4 şikâyet). Bu ret nedeni bütün haklarda
- Resul Kılıç, B. No: 2022/4755, 14/10/2025: Başvuru; kişinin ve müdafiinin yokluğunda verilen esas hakkındaki mütalaaya karşı beyanda bulunmak için süre verilmeden mahkûmiyet kararı verilmesi nedeniyle savunma için gerekli zaman ve kolaylıklara sahip olma hakkının ve karar sonucunu değiştirebilecek nitelikteki esaslı iddia ve savunmaların karşılanmaması nedeniyle de gerekçeli karar hakkının ihlal edildiği iddialarına ilişkindir.
- M.G.B.A.H.T. LTD. ŞTİ., B. No: 2021/26923, 6/3/2024: Başvuru, aleyhe kanunun geçmişe uygulanması yasağına aykırı olarak idari para cezası uygulanması nedeniyle suçta ve cezada kanunilik ilkesinin, idari para cezasına karşı üst mahkemeye başvurma imkânı tanınmaması nedeniyle de hükmün denetlenmesini talep etme hakkının ihlal edildiği iddialarına ilişkindir.
Süre aşımı (1 şikâyet). Bu ret nedeni bütün haklarda
- Mustafa Cinoğlu, B. No: 2021/47455, 11/7/2024: Başvuru, hukuk davası kapsamında yapılan keşfin düzenini bozduğu gerekçesiyle başvurucu hakkında kesin olarak üç gün disiplin hapsi kararı verilmesi nedeniyle hükmün denetlenmesini talep etme hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.
Konu bakımından yetkisizlik (40 şikâyet). Bu ret nedeni bütün haklarda
- Zeki Şahin, B. No: 2022/105532, 5/5/2026: Başvuru; imar planı değişiklikleri sonrasında yan parseldeki taşınmaza yapılaşmaya izin verilmesi sebebiyle uğranılan zararların tazmin edilmemesi nedeniyle mülkiyet hakkının, kararın temyiz kanun yolu kapalı şekilde verilmesi nedeniyle de hükmün denetlenmesini talep etme hakkının ihlal edildiği iddialarına ilişkindir.
- Ebubekir Çirci ve Şerife Çirci, B. No: 2021/10952, 12/3/2026: Başvuru; tıbbi ihmal ve organizasyon kusuru sonucu bir bebeğin ölü olarak doğması, diğerinin ise doğum sonrası tedavi görmek zorunda kalmasıyla ilgili açılan tazminat davasının eksik incelemeyle reddedilmesi nedeniyle maddi ve manevi varlığın korunması ve geliştirilmesi hakkının, istinaf mahkemesinin verdiği kararın kesin olması nedeniyle hükmün denetlenmesini talep etme hakkının, yargılamanın…
İhlal bulunan şikâyetlerde ne oldu?
Anayasa Mahkemesinin ihlal bulduğu 2 şikâyette hükmettiği giderimler: yeniden yargılama 1, manevi tazminat 1, tbmm'ye çağrı 1. Bir şikâyette birden fazla giderime hükmedilebilir.
Son ihlal kararları
- Özgür Arıkan (2) [GK], B. No: 2018/313, 18/9/2025: Başvuru, duruşma düzenini bozduğu gerekçesiyle kişi hakkında kesin olarak bir gün disiplin hapsi kararı verilmesi nedeniyle hükmün denetlenmesini talep etme hakkının, kolluk görevlilerinin hukuka aykırı güç uygulaması nedeniyle kötü muamele yasağının ve duruşmadaki beyanlar dolayısıyla disiplin hapsi uygulanması nedeniyle ifade özgürlüğünün ihlal edildiği iddialarına ilişkindir.
- Şems Yapı Denetim LTD. ŞTİ., B. No: 2020/10141, 15/5/2024: Başvuru, ilk derece mahkemesi kararına karşı kanun yoluna başvurma imkânının tanınmaması nedeniyle hükmün denetlenmesini talep etme hakkının, istinaf harçlarını ödenmesi ile maddi zarara uğranılması nedeniyle de mülkiyet hakkının ihlal edildiği iddialarına ilişkindir.
Yıllara göre şikâyetler
Karar yılına göre bu başlıkta incelenen şikâyetler ve ihlal bulunanlar:
| Yıl | Şikâyet | İhlal | İhlal oranı |
|---|---|---|---|
| 2013 | 1 | 0 | %0 |
| 2016 | 2 | 0 | %0 |
| 2017 | 2 | 0 | %0 |
| 2018 | 11 | 0 | %0 |
| 2019 | 5 | 0 | %0 |
| 2020 | 5 | 0 | %0 |
| 2022 | 4 | 0 | %0 |
| 2023 | 4 | 0 | %0 |
| 2024 | 7 | 1 | %14 |
| 2025 | 4 | 1 | %25 |
| 2026 | 5 | 0 | %0 |