Anayasa Mahkemesi, yayımladığı 77 kararda bu başlıkta 79 şikâyet inceledi ve 54 şikâyette ihlal buldu. Aşağıda sonuçların dağılımı, Mahkemenin bu konuda en çok dayandığı ilke paragrafları, ret nedenleri ve ihlal kararlarındaki giderimler yer alıyor. Sayılar yalnızca yayımlanan kararlara aittir; Mahkemenin sonuçlandırdığı bütün başvurular içinde ihlal oranı çok daha düşüktür.
Anayasa Mahkemesi bu şikâyetlerde nasıl karar verdi?
Tablo, yayımlanan kararlardaki şikâyetlerin Anayasa Mahkemesinin verdiği sonuca göre dağılımını gösteriyor.
| Sonuç | Şikâyet | Oran |
|---|---|---|
| İhlal | 54 | %68 |
| Açıkça dayanaktan yoksunluk | 13 | %16 |
| İhlal olmadığı | 7 | %9 |
| Başvurunun reddi | 3 | %4 |
| Düşme | 1 | %1 |
| Süre aşımı | 1 | %1 |
Mahkeme hangi ilkelere dayanıyor?
Bu başlıktaki kararların ifade özgürlüğü incelemelerinde en çok atıf yapılan genel ilke paragrafları, Anayasa Mahkemesinin kendi ifadesiyle:
Mevcut başvuruya benzer şikâyetlerde derece mahkemelerinin ve kamu gücünü kullanan diğer organların gerekçelerinin ilgili ve yeterli sayılabilmesi için kararlarda bulunması gereken ve benzer başvuruların koşullarına göre değişebilecek -bir kısmı yukarıda da sayılan (bkz. §§ 28-43)- unsurlar şu şekilde sıralanabilir: i. Başvurucunun hangi suçtan dolayı hangi tür ceza infaz kurumunda bulunduğu ve başvurucunun bulunduğu ceza infaz kurumunun ve işlediği suçun söz konusu tedbirin alınmasında bir etkisinin bulunup bulunmadığı değerlendirilmelidir (bkz. § 34). ii. Bir yayının tümünün veya bir kısmının mahkûma verilmemesi şeklindeki kısıtlamanın mahkûmun ıslahı ile bağlantısı var ise yayının içeriği ile mahkûmun ıslahı arasındaki ilişkinin tam olarak gösterilmesi gerekir (bkz. §§ 35-37). iii. Her mahpusun toplumsal geçmişi ve suç sicili, entelektüel kapasitesi ve kabiliyeti, şahsi tabiatı, …
Öte yandan ifade özgürlüğü mutlak bir hak değildir ve Anayasa'nın 26. maddesinin ikinci maddesinde öngörülen sebeplerle sınırlanabilir. Bu bağlamda ceza infaz kurumunda bulunmanın kaçınılmaz sonucu olarak suçun önlenmesi ve disiplinin sağlanması gibi kurumda güvenliğin ve düzenin korunmasına yönelik kabul edilebilir gerekliliklerin olması durumunda mahpusların sahip olduğu haklara sınırlama getirilebilecektir (Murat Karayel (5), § 29). Ancak bu sınırlandırmaların da Anayasa’nın 13. maddesinde güvence altına alınan demokratik toplum düzeninin gerekleri ve ölçülülük ilkelerine uygun olması gerekir (demokratik toplum düzeninin gerekleri ve ölçülülük ilkelerine ilişkin açıklamalar için bkz. Murat Karayel (5), §§ 38-41).
Denetim yetkisinin uygulanması sırasında Anayasa Mahkemesi, haberleştirilen iletişimin içeriği ve bunların ifade edildiği bağlam da dâhil olmak üzere davayı bir bütün olarak ele alıp incelemelidir. İlk olarak müdahalenin “meşru amaçlar ile orantılı” ve ulusal otoriteler tarafından anılan müdahalenin meşru gösterilmesi için belirtilen gerekçelerin “ilgili ve yeterli” olup olmadığı tespit edilmelidir. Bunu yaparken de Mahkeme, kamu gücünü kullanan organların ve derece mahkemelerinin Anayasa'nın 26. ve 28. maddeleri kapsamında bulunan ilkelere uygun standartları uyguladığı ve ilgili bulguların kabul edilebilir bir değerlendirmesine dayalı oldukları konusunda olumlu kanaate varmalıdır. (2) İlkelerin Olaya Uygulanması
Şikâyetler hangi nedenlerle reddedildi?
Her ret nedeninin yanında şikâyet sayısı ve yakın tarihli örnek kararlar yer alıyor; örneklerdeki metin, Anayasa Mahkemesinin karar özetidir.
Açıkça dayanaktan yoksunluk (13 şikâyet). Bu ret nedeni bütün haklarda
- Yasin Saygın, B. No: 2021/882, 10/2/2026: Başvuru; ceza infaz kurumunda süreli yayına erişimin kısıtlanması nedeniyle ifade özgürlüğüyle bağlantılı olarak etkili başvuru hakkının, telefon görüşmelerinin dinlenmesi ve kaydedilmesi nedeniyle de haberleşme hürriyeti ile özel hayata saygı hakkının ihlal edildiği iddialarına ilişkindir.
- Barış İnan (5), B. No: 2021/50095, 30/7/2025: Başvuru, ceza infaz kurumunda hükümlü olarak bulunan başvurucuya posta yoluyla gelen gazetelerin verilmemesi nedeniyle ifade özgürlüğünün, İnfaz Hakimliğince yapılan yargılamada Cumhuriyet savcılığı mütalaasının tebliğ edilmemesi, sözlü yargılama yapılmaksızın karar verilmesi ve kabul edilmeyen itirazlarının yeterli bir gerekçeyle ortaya konulmaması nedeniyle adil yargılanma hakkının ihlal…
Süre aşımı (1 şikâyet). Bu ret nedeni bütün haklarda
- Gökhan Sadıkoğlu, B. No: 2018/29601, 6/10/2022: Başvuru; ceza infaz kurumunda süreli yayın temin edilmesine izin verilmemesi nedeniyle ifade hürriyetinin, ziyaret gününün öğrenim gören çocuklarıyla görüşmeyi sağlayacak şekilde hafta sonuna alınması talebinin reddedilmesi nedeniyle aile hayatına saygı hakkının ihlal edildiği iddialarına ilişkindir.
İhlal bulunan şikâyetlerde ne oldu?
Anayasa Mahkemesinin ihlal bulduğu 54 şikâyette hükmettiği giderimler: manevi tazminat 38, yeniden yargılama 16, ihlalin tespiti 2. Bir şikâyette birden fazla giderime hükmedilebilir.
Manevi tazminata hükmedilen tek başvuruculu kararlarda, karar yılına göre ortanca tutar (en az üç kararın bulunduğu yıllar). Tutar, kararın hükmünde başvurucuya ödenmesine karar verilen toplam manevi tazminattır. Birden çok başvurucunun bulunduğu kararlar, tutar çoğu kez toplam olduğu için hesaba katılmadı:
| Yıl | Karar | Ortanca tutar |
|---|---|---|
| 2015 | 7 | 1.300 TL |
| 2023 | 8 | 3.000 TL |
| 2024 | 3 | 4.000 TL |
| 2025 | 3 | 10.000 TL |
Şikâyet türlerinin karşılaştırması: AYM manevi tazminat tutarları.
Son ihlal kararları
- Ayhan Kavak, B. No: 2023/7099, 22/7/2026: Başvuru, ceza infaz kurumunda süreli yayına erişimin engellenmesi nedeniyle ifade özgürlüğünün ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.
- Murat Bilgen, B. No: 2020/9929, 1/7/2026: Başvuru, ceza infaz kurumunda tutuklu olarak bulunan başvurucuya yabancı dilde yazılmış bir gazetenin temin edilmemesi ve ailesi tarafından posta yoluyla gönderilen yabancı dilde yazılmış bazı dergilerin teslim edilmemesi nedenleriyle ifade özgürlüğünün ihlal edildiği iddialarına ilişkindir.
- Mehmet Ali Aslan (2), B. No: 2021/4819, 14/10/2025: Başvuru, ceza infaz kurumunda bulunan başvurucunun bir dergiye abonelik talebinin reddedilmesi nedeniyle ifade özgürlüğünün ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.
- Y.K., B. No: 2020/25833, 14/5/2025: Başvuru, ceza infaz kurumunda tutuklu olarak bulunan başvurucunun süreli yayın alma talebinin reddedilmesi nedeniyle ifade özgürlüğünün ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.
Yıllara göre şikâyetler
Karar yılına göre bu başlıkta incelenen şikâyetler ve ihlal bulunanlar:
| Yıl | Şikâyet | İhlal | İhlal oranı |
|---|---|---|---|
| 2015 | 9 | 9 | %100 |
| 2016 | 5 | 2 | %40 |
| 2017 | 4 | 2 | %50 |
| 2018 | 15 | 9 | %60 |
| 2019 | 1 | 1 | %100 |
| 2020 | 2 | 1 | %50 |
| 2021 | 1 | 1 | %100 |
| 2022 | 8 | 4 | %50 |
| 2023 | 13 | 12 | %92 |
| 2024 | 7 | 6 | %86 |
| 2025 | 10 | 5 | %50 |
| 2026 | 4 | 2 | %50 |
İfade özgürlüğü: bütün şikâyet türleri · AYM İçtihat Atlası