Cezaevinde aile, haberleşme ve ifade hakları: Anayasa Mahkemesi neyi ihlal sayıyor?

Sonuçlar: şikâyetlerin yarısından fazlası ihlalle sonuçlanıyor

İki başlıkta toplam 489 şikâyet var. Ceza infaz kurumu uygulamalarına ilişkin 314 şikâyetin 172'sinde, cezaevinde ifade özgürlüğüne ilişkin 175 şikâyetin 110'unda ihlal bulundu. İhlal bulunan şikâyetlerin 222'sinde manevi tazminata, 121'inde yeniden yargılamaya hükmedildi.

İhlallerin çoğu son üç yılda geldi. 2024–2026'da ihlal bulunan 134 kararın başvuru konusuna göre en sık konular şunlar:

Görüşlerin dinlenmesi: kişiye özgü gerekçe şart

2021'de İnfaz Kanunu'na eklenen hükümle belirli suçlardan hükümlü ve tutukluların kapalı görüşleri ve telefonları dinlenip kaydedilmeye başlandı. Genel Kurul, bu tedbirin ancak mahpusun durumuna göre bireyselleştirilmiş, denetlenebilir bir gerekçeyle uygulanabileceğini; makul süreyle sınırlanıp belirli aralıklarla gözden geçirilmesi gerektiğini belirtti (Erkam Bedir Türkmenoğlu ve diğerleri [GK], B. No: 2021/54500, 23/10/2025, § 53). Cezaevleri başvurucuların neden dinleneceğini bireyselleştirmeden tedbiri uygulamıştı (§ 56). Özel ve aile hayatına saygı hakkı ile haberleşme hürriyetinin ihlal edildiğine karar verildi; iki üye katılmadı (§ 59).

Aynı yaklaşım diğer kısıtlamalar için de geçerli. Tehlike hâli taşıyan tutuklu grubuna alınan C.T.'ye getirilen kısıtlamalar süre sınırı olmadan ve güncel bilgilerle yeniden değerlendirilmeden uzun süre uygulanmıştı (C.T. [GK], B. No: 2019/31177, 17/4/2025, § 91). Genel Kurul bunu ölçüsüz bulup özel hayata saygı hakkının ihlal edildiğine karar verdi (§ 92).

Ziyaret günü, cenaze izni: soyut gerekçe yetmiyor

Hamdi Bozkurt'un çocukları okula gidiyordu ve hafta içi ziyaret günü nedeniyle eğitimlerini aksatmadan babalarıyla görüşemiyordu (Hamdi Bozkurt, B. No: 2021/6231, 29/1/2026, § 13). Ziyaretin hafta sonuna alınması talebi personel yetersizliği ve güvenlik gibi genel gerekçelerle reddedildi; çocuğun üstün yararını gözeten somut bir gerekçe gösterilmedi (§ 14). Aile hayatına saygı hakkı ihlal edildi (§ 15).

Mehmet Can Yigirer'in babasının cenazesine ve taziyesine katılma talebi COVID-19 bulaşma riski gerekçesiyle reddedilmişti. Başsavcılık genel salgın gerekçesiyle yetinmiş, maske ve mesafe gibi tedbirlerle talebin karşılanıp karşılanamayacağını değerlendirmemişti (Mehmet Can Yigirer, B. No: 2022/20929, 22/7/2026, § 16). Mahkeme ihlal buldu (§ 17).

Mektup, doküman, radyo ve slogan

İfade özgürlüğüne ilişkin şikâyetlerde de mesele gerekçe. Koğuş aramasında ele geçen dokümanlar nedeniyle verilen disiplin cezaları 2024–2026'da 13 kararda ihlal sayıldı; Mahkeme bu kararlarda eylemin kurum düzenini nasıl bozduğunun somut olarak gösterilmesini arıyor.

Balıkesir Burhaniye'deki cezaevinde hükümlü olan Rıza Kartal, bir karikatüriste göndermek istediği, Cumhurbaşkanını ve yargı sistemini eleştiren karikatürlerini içeren mektubu sakıncalı bulunduğu için gönderemedi. Anayasa Mahkemesi siyasi eleştiri niteliğindeki karikatürlere daha fazla tahammül edilmesi gerektiğini (Rıza Kartal, B. No: 2022/69525, 5/11/2025, § 30) ve karikatürlerde terörü öven ifadenin ne olduğunun gösterilmediğini belirterek ihlal buldu (§§ 31–32).

Bazi Bor, on yıldır yanında olan ve önceki cezaevlerinde depoya konulan radyosunu nakil sırasında yeni cezaevine getirdiği için hücre cezası aldı (Bazi Bor, B. No: 2021/7891, 16/4/2025, § 29); ifade özgürlüğünün ihlal edildiğine karar verildi (§ 30). Slogan attığını kabul eden İbrahim Algan'a verilen ziyaretçi yasağının da demokratik toplumda gerekli olduğu gösterilemedi (İbrahim Algan, B. No: 2023/4107, 8/4/2026, §§ 26–27). Mahkeme, örgüte bağlılığı canlı tutmaya yönelik toplu ve sistematik protestoların kurum güvenliğini bozabileceğini de kabul ediyor (§ 25); bu yüzden her olayın koşulları belirleyici.

Mektuplar ve haberleşme

Cezaevindeki mektup ve haberleşme uygulamalarına ilişkin iki başlıkta 358 şikâyetin 197'sinde ihlal bulundu; sakıncalı mektup şikâyetlerinin 207'sinden 123'ü ihlalle sonuçlandı.

Mektubun alıkonulması ancak mektuba özgü, somut verilere dayanan bir gerekçeyle mümkün. Cezaevindeki hakların kısıtlandığını anlatan ve bir gazeteciye yazılan mektup, kişileri paniğe yöneltecek yalan ifadeler içerdiği gerekçesiyle gönderilmemişti; Mahkeme bu gerekçeyi somut verilere dayanmayan bir değerlendirme sayarak haberleşme hürriyetinin ihlal edildiğine karar verdi (Rıdvan Türan, B. No: 2017/20669, 10/3/2020, §§ 59, 61).

Gerekçede gönderen, alıcı ve mektubun içeriği gözetilmeli; sakıncalı kısımlar çizilerek mektubun ulaştırılıp ulaştırılamayacağı da değerlendirilmeli (Sezar Duruk, B. No: 2022/62476, 21/4/2026, § 15). Başka bir cezaevindeki arkadaşının gönderdiği zarfta birden fazla mektup bulunduğu için kendisine yazılan mektubun bile teslim edilmemesi bu nedenle ihlal sayıldı (§ 17). Buna karşılık aynı zarfla farklı kişilere birden fazla mektup gönderilmesine izin verilmemesi, mektup denetiminin gerekleri karşısında gerekçeli bir uygulama bulundu (Kemal Argış, B. No: 2024/29256, 15/10/2025, §§ 18, 20).

Mektupların, kişisel verilerin kaydını düzenleyen güvenceler bulunmadan UYAP'a kaydedilmesi de özel hayata saygı hakkı ve haberleşme hürriyetinin ihlali sayıldı (Mustafa Çelik, B. No: 2021/34176, 18/2/2026, §§ 9–10). Bakanlık, sonradan yapılan yasal değişiklikle mektupların UYAP'a kaydedilmemesinin güvence altına alındığını bildirdi (§ 8).

Gazete ve dergiler

Cezaevinde süreli yayınlara ilişkin 79 şikâyetin 54'ünde ihlal bulundu. Genel Kurul 2019'da, mahpusların satın aldığı süreli yayınların teslim edilmemesinin uygulamadan kaynaklanan yapısal bir sorun olduğunu tespit etti; yayınların yeknesak ve hakkaniyete uygun biçimde teslimi için etkin bir düzen kurulmadıkça sorunun süreceğini belirtti (Recep Bekik ve Diğerleri [GK], B. No: 2016/12936, 27/3/2019, §§ 59–61).

Bir gazeteye abonelik talebi yalnızca cezaevinin anlaşmalı bayisinde bulunmadığı gerekçesiyle reddedilemiyor. İdare başka bayileri ve posta seçeneğini araştırmadığında ihlal bulundu ve 10.000 TL manevi tazminat verildi (Tahsin Gündüz, B. No: 2020/10519, 15/4/2025, §§ 26–28); araştırma yapılıp gerekçe gösterildiğinde ise ihlal bulunmadı (Kenan Unus, B. No: 2021/32769, 16/4/2025, §§ 26–28). 2026'da yabancı dilde bir gazetenin temin edilmemesi ve ailenin gönderdiği yabancı dildeki dergilerin verilmemesi de aynı gerekçeyle ihlal sayıldı (Murat Bilgen, B. No: 2020/9929, 1/7/2026, §§ 21–23, 29–31).

Nakil sırasında yanında bulundurduğu bir dergi nedeniyle yasak eşya sokma suçundan mahkûm edilen başvurucu için Mahkeme, ceza mahkemesinin derginin içeriğini hiç değerlendirmediğini belirterek ifade özgürlüğünün ihlal edildiğine karar verdi ve 20.000 TL manevi tazminat verdi (Yoldaş Aydın, B. No: 2020/13452, 24/10/2024, §§ 34–36, 39).

Nerede ihlal bulunmuyor?

Aileye yakın cezaevine nakil. Genel Kurul 2025'te, ailesinin yaşadığı yere yaklaşık 550 km uzaklıktaki cezaevinden nakil isteyen hükümlünün şikâyetini müdahale bulunmadığı gerekçesiyle reddetti. Başvurucu hangi aile üyesiyle görüşmekte güçlük çektiğini ve mesafenin somut etkisini açıklamamıştı (Emin Heybeli [GK], B. No: 2022/52566, 18/9/2025, §§ 61, 63). Beş üye bu sonuca katılmadı.

Görüntülü görüşme. Terör örgütü üyeliğinden hükümlüler için gerekli teknik altyapı henüz kurulmadığından görüntülü görüşme talebinin reddi ihlal sayılmadı (Serkan Okçu [GK], B. No: 2022/60965, 6/2/2025, §§ 39, 41).

Dosyanızda nelere bakabilirsiniz?

1. Talebinizi ya da şikâyetinizi önce cezaevi idaresine, sonra infaz hâkimliğine, ardından itiraz merciine götürdünüz mü?
2. Ret kararı size özgü somut bir gerekçe içeriyor mu, yoksa "güvenlik", "personel yetersizliği" ya da "salgın" gibi genel ifadelerle mi yetiniyor?
3. Talep çocuklarınızla ilgiliyse çocukların okul düzenini ve görüşmenin onlar için önemini belgelediniz mi?
4. Disiplin cezasında eylemin kurum düzenini nasıl bozduğu kararda gösterilmiş mi?
5. Nakil talebinde hangi aile üyesiyle neden görüşemediğinizi ve mesafenin somut etkisini açıkladınız mı?
6. İtirazın reddini öğrendiğiniz günden itibaren otuz gün içinde Anayasa Mahkemesine başvurmanız gerekiyor.

Disiplin cezasına itirazda tanık ve kamera kaydı gibi delillerinizin incelenmemesi silahların eşitliği, infaz hâkimliğine SEGBİS ile bağlanma duruşmada hazır bulunma sayfasında anlatılıyor.

Bu soruları Başvuru Testi ile adım adım cevaplayabilir, sonucu benzer kararlar ve beklenecek giderimle birlikte görebilirsiniz.

Bu sayfa nasıl hazırlandı?

Anayasa Mahkemesi Kararlar Bilgi Bankası'nda yayımlanan bireysel başvuru kararlarından, Mahkemenin "ceza infaz kurumu uygulamaları" ve "ceza infaz kurumunda ifade" ile "haberleşme: sakıncalı mektup" ve "haberleşme: ceza infaz kurumu uygulamaları" ve "ceza infaz kurumunda süreli yayın" olarak sınıflandırdığı şikâyetleri içeren 818 kararın sonuç ve giderim bilgileri Mahkemenin kendi sınıflandırmasından sayıldı. 2024–2026'da ihlal bulunan 133 karar, başvuru konusu paragraflarındaki anahtar ifadelere göre gruplandırıldı; her karar yalnızca bir gruba sayıldı. Belirleyici 18 karar tek tek okundu. Sayfadaki her tespit ilgili kararın paragraf numarasıyla verildi; alıntıların kararda birebir geçtiği, künyelerin ve sonuçların Mahkemenin kayıtlarıyla uyuştuğu denetlendi.