Kamu kurumlarıyla sözleşmeler ve mülkiyet hakkı: Anayasa Mahkemesi hangi fesih ve iadeleri ihlal sayıyor?

Sonuçlar: 60 şikâyetin 11'inde ihlal

Bu başlıkta 59 kararda 60 şikâyet var. 11'inde ihlal bulundu, 5'inde ihlal olmadığına karar verildi. 20'si açıkça dayanaktan yoksun sayıldı, 9'unda konu bakımından yetkisizliğe, 7'sinde başvuru yollarının tüketilmediğine karar verildi. İhlal bulunan şikâyetlerde 10 kez yeniden yargılamaya, 1 kez maddi tazminata hükmedildi; bir kararda sorun TBMM'ye bildirildi.

Sonuçlar konuya göre çok farklı:

• OHAL döneminde 667 sayılı KHK'nın 8. maddesine dayanılarak feshedilen irtifak ve kira sözleşmelerine ilişkin 3 kararın üçünde de ihlal var.
• İhale ve teminat geçen 4 kararın 2'sinde ihlal bulundu.
• Elektrik faturalarına yansıtılan kayıp kaçak bedeline ilişkin 14 kararın hiçbirinde ihlal yok; 13'ü açıkça dayanaktan yoksun sayıldı.
• Belediyeyle yapılan yolcu taşımacılığı sözleşmesinin feshine ilişkin 6 kararın da hiçbirinde ihlal bulunmadı.

Sözleşmeden doğan alacak ne zaman mülk?

Mülkiyet hakkı ancak bir "mülk" varsa devreye giriyor. Mahkemeye göre henüz mahkemece hüküm altına alınmamış sözleşmeye dayalı bir edim icra edilebilir hâle gelmiş sayılmıyor. Mimarlık hizmetleri sözleşmesinden doğan alacak davasını kaybeden şirketin şikâyeti, hükme bağlanmış bir alacak bulunmadığı için konu bakımından yetkisizlik nedeniyle reddedildi (Türk Çimentosu ve Kireci Anonim Şirketi, B. No: 2014/9396, 4/10/2017, §§ 23–25).

OHAL KHK'larıyla feshedilen irtifak ve kira sözleşmeleri

667 sayılı KHK'nın 8. maddesi, terör örgütüyle iltisaklı ya da irtibatlı sayılan kurumların kamu taşınmazları üzerindeki irtifak, intifa ve kira sözleşmelerinin iptaline ve taşınmaz üzerindeki malların Hazineye bedelsiz devrine imkân veriyordu.

Genel Kurul bu uygulamayı 2026'da inceledi. Hazine taşınmazında organik tarım ve hayvancılık yapan şirketin irtifak hakkı, bazı ortaklarının örgütle bağlantılı olduğu gerekçesiyle iptal edilmiş ve malları Hazineye bedelsiz devredilmişti. Oysa irtifak hakkı, hakkında soruşturma bulunmayan çoğunluk ortağı lehine kurulmuştu. Mahkeme, kamuya geçirilen malın suçla bağlantısı olmadığı iddialarının incelenebileceği bir yolun bulunmamasının ölçülülük yönünden sorunlu olduğunu, müdahalenin OHAL koşullarında durumun gerektirdiği ölçüde olmadığını belirtti. Yeniden yargılamaya karar verdi ve sorunun kanundan kaynaklandığını tespit ederek kararı TBMM'ye bildirdi (Mambay Tarım Hayvancılık ve Gıda Ürünleri Sanayi Ticaret Ltd. Şti. [GK], B. No: 2018/11348, 27/1/2026, §§ 53, 58–60).

Aynı yaklaşım kira sözleşmesinde de uygulandı: idare mahkemesi şirket tüzel kişiliğinin örgütle iltisak ya da irtibatını hiç değerlendirmemişti (Yeşil Küre Organik Ürünleri Tar. Hay. San. Tic. A. Ş., B. No: 2020/11282, 17/6/2026, §§ 14–16). Daha önce de sözleşmeyi imzalayan ortağın fesihten yıllar önce şirketten ayrıldığı bir dosyada, mülkiyet hakkının usule ilişkin güvencelerinin olağanüstü hâlde de zorunlu olduğu belirtilerek ihlal bulunmuştu (Doğan Mimarlık İnşaat Gıda Sanayi ve Ticaret Ltd. Şti., B. No: 2019/23070, 17/11/2022, §§ 40–42). Kamu görevinden çıkarmaya ilişkin OHAL tedbirleri için KHK ile ihraç sayfasına bakabilirsiniz.

İhale bedeli ve teminat

İdarenin haczettiği taşınmazı ihaleyle alan şirket bedeli ödemiş, eski malikin açtığı davayla ihale yaklaşık dört yıl sonra feshedilmişti. Bedel bu süre boyunca tamamen idarenin kontrolündeydi ve nemalandırılmadan iade edildi. Mahkeme, idarenin parayı vadeli hesaba yatırmak gibi basit bir tedbirle değer kaybını önleyebileceğini belirterek pozitif yükümlülüğün ihlal edildiğine karar verdi ve 450.525,66 TL tazminata hükmetti (Andaç Turizm Taşımacılık İnşaat Emlak Sanayi ve Ticaret Ltd. Şti., B. No: 2022/284, 12/3/2025, §§ 16–18).

İhaleden yasaklama kararı yargı kararıyla iptal edilen şirketin, bu karara dayanılarak irat kaydedilen teminatı için açtığı dava da bölge idare mahkemesince reddedilmişti. Mahkeme, idarenin hukuka aykırı işlemi nedeniyle kişiyi işlem hiç yapılmamış olsaydı bulunacağı duruma en yakın konuma getirmekle yükümlü olduğunu belirterek ihlal buldu (S.T.E.B. ve S.S. Ltd. Şti., B. No: 2021/11695, 29/1/2026, §§ 22–23).

İhalenin iptal edilmesinin kendisi ise ihlal sayılmadı: harcama ve kâr kaybı için ayrı bir tazminat davası açılabileceği, iptalin aşırı ve olağan dışı bir külfet yüklemediği belirtildi (Kaya Seyahat Turizm Sanayi ve Dış Ticaret Ltd. Şti., B. No: 2020/38341, 18/11/2025, §§ 28–29).

Kira, ecrimisil ve alacak temliki

Belediyenin, tapuda başka bir kamu kurumu adına kayıtlı taşınmazı kiraya vermesi üzerine kiracı hem belediyeye kira hem de malik kuruma ecrimisil ödemek zorunda kalmıştı. Mahkeme, kiracıya yüklenen ölçüsüz külfetin tamamen telafi edilmediğini belirterek ihlal buldu (Tülay Arslan ve diğerleri, B. No: 2014/7051, 2/2/2017, §§ 58, 99–100).

Alacak temliki dosyalarında sonuç ayrıntıya bağlı. Elektrik piyasasında, dönemin piyasa işletmecisinin uygun bulduğu bir temlik, işletmeci değişince yeni işletmecinin kayıtlarına işlenmedi; mahkemenin temlikin yeni işletmecinin onayına sunulması gerektiği yorumu öngörülebilir bulunmadı ve ihlal kararı verildi (Yapı ve Kredi Bankası A.Ş. (4), B. No: 2020/11163, 5/5/2026, §§ 45–46). Aynı gün karara bağlanan diğer dosyada ise temlik henüz eski işletmecinin kayıtlarına işlenmemişti ve ihlal bulunmadı (Yapı ve Kredi Bankası A.Ş. (3), B. No: 2020/11020, 5/5/2026, §§ 42–44).

Sonuç vermeyen başvurular: kayıp kaçak ve hat sözleşmeleri

Faturalarına yansıtılan kayıp kaçak bedelinin iadesi için dava açan aboneler, yargılama sürerken yürürlüğe giren ve görülmekte olan davalara da uygulanan kanun değişikliği nedeniyle sonuç alamadı. Mahkeme, uygulamada belirsizlik bulunduğundan davaların mutlaka lehe sonuçlanacağına dair haklı bir beklenti olmadığını belirterek ihlal bulmadı (Aksaray Tır Nakliyat Sanayi ve Ticaret Ltd. Şti., B. No: 2017/36736, 19/9/2018, §§ 14, 74–76). Bu konudaki diğer 13 başvuru açıkça dayanaktan yoksun sayıldı.

On yılı aşkın süre belediyeyle yaptığı sözleşmeyle halk otobüsü işleten kişilerin sözleşmelerinin on yıllık süre dolduğu için feshedilmesi de aşırı bir külfet sayılmadı (Vahit Göbel, B. No: 2021/2420, 13/3/2025, §§ 15–17).

Dosyanızda nelere bakabilirsiniz?

1. Şikâyet ettiğiniz alacak mahkeme kararıyla hükme bağlanmış mı, yoksa hâlâ tartışmalı bir sözleşme alacağı mı?
2. Sözleşmeniz OHAL KHK'sına dayanılarak feshedildiyse, mahkeme şirketinizin kendisinin örgütle bağlantısını ayrıca değerlendirdi mi?
3. İdareye ödediğiniz bedel uzun süre idarede kaldıysa, nemalandırılmadan mı iade edildi?
4. Hukuka aykırılığı yargı kararıyla tespit edilen bir işlem nedeniyle uğradığınız zarar için tazminat davası açtınız mı?
5. Harcama ve kâr kaybı gibi zararlarınız için ayrı bir dava yolu var mı ve bu yolu kullandınız mı?
6. Kesin kararın size tebliğinden itibaren otuz günlük başvuru süresine uydunuz mu?

Bu soruları Başvuru Testi ile adım adım cevaplayabilir, sonucu benzer kararlar ve beklenecek giderimle birlikte görebilirsiniz.

Bu sayfa nasıl hazırlandı?

Anayasa Mahkemesi Kararlar Bilgi Bankası'nda yayımlanan bireysel başvuru kararlarından, Mahkemenin "sözleşme (kamu kurumlarının taraf olduğu)" olarak sınıflandırdığı şikâyetleri içeren kararların sonuç ve giderim bilgileri Mahkemenin kendi sınıflandırmasından sayıldı. Kümeler karar özetlerindeki ve karar metinlerindeki ifadelere göre ayrıldı. Belirleyici 12 karar tek tek okundu. Sayfadaki her tespit ilgili kararın paragraf numarasıyla verildi; alıntıların kararda birebir geçtiği, künyelerin ve sonuçların Mahkemenin kayıtlarıyla uyuştuğu denetlendi.