Anayasa Mahkemesi, yayımladığı 59 kararda bu başlıkta 60 şikâyet inceledi ve 11 şikâyette ihlal buldu. Aşağıda sonuçların dağılımı, Mahkemenin bu konuda en çok dayandığı ilke paragrafları, ret nedenleri ve ihlal kararlarındaki giderimler yer alıyor. Sayılar yalnızca yayımlanan kararlara aittir; Mahkemenin sonuçlandırdığı bütün başvurular içinde ihlal oranı çok daha düşüktür.
Anayasa Mahkemesi bu şikâyetlerde nasıl karar verdi?
Tablo, yayımlanan kararlardaki şikâyetlerin Anayasa Mahkemesinin verdiği sonuca göre dağılımını gösteriyor.
| Sonuç | Şikâyet | Oran |
|---|---|---|
| Açıkça dayanaktan yoksunluk | 20 | %33 |
| İhlal | 11 | %18 |
| Konu bakımından yetkisizlik | 9 | %15 |
| Başvuru yollarının tüketilmemesi | 7 | %12 |
| İhlal olmadığı | 5 | %8 |
| İncelenmesine yer olmadığı | 3 | %5 |
| Düşme | 2 | %3 |
| Süre aşımı | 2 | %3 |
| İşlemden kaldırılma | 1 | %2 |
Mahkeme hangi ilkelere dayanıyor?
Bu başlıktaki kararların mülkiyet hakkı incelemelerinde en çok atıf yapılan genel ilke paragrafları, Anayasa Mahkemesinin kendi ifadesiyle:
Anayasa’nın 35. maddesi ve mülkiyet hakkına temas eden hükümler içeren kıyılara ilişkin 43., toprak mülkiyetine ilişkin 44., kamulaştırmayı düzenleyen 46., tarih, kültür ve tabiat varlıklarının korunmasına ilişkin 63., tabii servet ve kaynaklara ilişkin 168., ormanlara ilişkin 169. ve 170. maddeleri ile müsadereye ilişkin 28. maddesinin sekizinci fıkrası, 30. maddesi, 38. maddesinin onuncu fıkrası dikkate alındığında Anayasa'nın mülkiyet hakkına müdahaleyle ilgili üç kural ihtiva ettiği görülmektedir. Anayasa'nın 35. maddesinin birinci fıkrasında herkesin mülkiyet hakkına sahip olduğu belirtilmek suretiyle "mülkten barışçıl yararlanma hakkı"na yer verilmiş; ikinci fıkrasında da mülkten barışçıl yararlanma hakkına müdahalenin çerçevesi belirlenmiştir.
Anayasa'nın 35. maddesinin birinci fıkrasında "Herkes, mülkiyet ve miras haklarına sahiptir." denilmek suretiyle mülkiyet hakkı güvenceye bağlanmıştır. Anayasa'nın anılan maddesiyle güvenceye bağlanan mülkiyet hakkı, ekonomik değer ifade eden ve parayla değerlendirilebilen her türlü malvarlığı hakkını kapsamaktadır (AYM, E.2015/39, K.2015/62, 1/7/2015, § 20). Bu bağlamda, mülk olarak değerlendirilmesi gerektiğinde kuşku bulunmayan menkul ve gayrimenkul mallar ile bunların üzerinde tesis edilen sınırlı ayni haklar ve fikri hakların yanı sıra, icrası kabil olan her türlü hak ve alacaklar da mülkiyet hakkının kapsamına dahildir.
Anayasa'nın 35. maddesinin ikinci fıkrasında genel olarak mülkiyet hakkının hangi koşullarda sınırlanabileceği belirlenmiş, aynı zamanda "mülkten yoksun bırakma"nın şartlarının genel çerçevesi de çizilmiştir. Öte yandan Anayasa'nın 46. maddesinde, taşınmaz mülkiyetinden yoksun bırakma yolu olan kamulaştırma usulü özel olarak düzenlenmiştir.
Anayasa’nın 35. maddesine göre kişilerin mülkiyet hakları ancak kanunun öngördüğü usullerle ve kamu yararı gereği sınırlandırılabilir. Anayasa’nın 13. maddesinde yer alan ölçülülük ilkesi gereği kişilerin mülkiyet haklarının sınırlandırılması hâlinde elde edilmek istenen kamu yararı ile bireyin hakları arasında adil bir dengenin kurulması gerekmektedir. Bu adil denge, başvurucunun şahsi olarak aşırı bir yüke katlandığının tespit edilmesi durumunda bozulmuş olacaktır .
Mülkiyet hakkına yapılan müdahalenin, bireyin çıkarları ile kamunun genel yararı arasında bulunması gereken adil dengeyi bozmaması gerekmektedir. Müdahalenin ölçülülüğünü değerlendirirken mahkeme, bir taraftan ulaşılmak istenen meşru amacın önemini ve diğer taraftan müdahalenin niteliğini, başvurucunun ve kamu otoritelerinin davranışlarını da gözönünde tutarak başvurucuya yüklenen külfeti dikkate alacaktır (Lavrechov/Çek Cumhuriyeti, B. No: 57404/08, 20/6/2013, § 44).
Şikâyetler hangi nedenlerle reddedildi?
Her ret nedeninin yanında şikâyet sayısı ve yakın tarihli örnek kararlar yer alıyor; örneklerdeki metin, Anayasa Mahkemesinin karar özetidir.
Açıkça dayanaktan yoksunluk (20 şikâyet). Bu ret nedeni bütün haklarda
- Adem Işın, B. No: 2021/16802, 17/2/2026: Başvuru, yolcu taşımacılığına ilişkin sözleşmenin feshedilmesi nedeniyle mülkiyet hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.
- Rızvan Kartal ve diğerleri, B. No: 2021/16339, 17/2/2026: Başvuru, yolcu taşımacılığına ilişkin sözleşmenin feshi nedeniyle mülkiyet hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.
Süre aşımı (2 şikâyet). Bu ret nedeni bütün haklarda
- Çolakoğlu İnşaat Turizm Enerji Üretimi Sanayi ve Ticaret A.Ş., B. No: 2020/35681, 24/12/2025: Başvuru, hakem kararının iptaline yönelik açılan davanın reddedilmesi nedeniyle mülkiyet hakkı ve adil yargılanma hakkının ihlali iddialarına ilişkindir.
- İbrahim Halil Keleş, B. No: 2020/92, 12/7/2023: Başvuru, başvurucunun yetkilisi olduğu şirkete ait öğrenci yurdunun millî güvenliğe tehdit oluşturan kurumlar arasında olduğunun tespiti üzerine kapatılması sonrasında şirketin de şirket sicilden terkin edilmesi nedeniyle mülkiyet hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.
Başvuru yollarının tüketilmemesi (7 şikâyet). Bu ret nedeni bütün haklarda
- Öncel Petrol İnşaat ve İnşaat Malzemeleri Gıda Sanayi ve Taşımacılık Ticaret LTD. ŞTİ., B. No: 2019/42107, 17/4/2024: Başvuru, temyiz talebinin süre aşımından dolayı reddedilmesi nedeniyle mahkemeye erişim hakkının, geçici teminatın irat kaydedilmesi nedeniyle mülkiyet hakkının ihlal edildiği iddialarına ilişkindir.
- Marmara Mühendislik MÜT. SAN. TİC. LTD. ŞTİ., B. No: 2018/30350, 15/6/2021: Başvuru, yargılamanın uzun sürmesi nedeniyle makul sürede yargılanma hakkının, ticari sözleşmede belirlenen faize hükmedilmemesi nedeniyle de mülkiyet hakkının ihlal edildiği iddialarına ilişkindir.
Konu bakımından yetkisizlik (9 şikâyet). Bu ret nedeni bütün haklarda
- Aksel Taahhüt İnşaat Sanayi ve Ticaret LTD. ŞTİ., B. No: 2020/21792, 10/2/2026: Başvuru, hizmet sözleşmesine dayanan alacak davasında gerekçesiz ve yerleşik içtihada aykırı karar verilmesi sonucunda alacağın tahsil edilememesi nedeniyle hakkaniyete uygun yargılanma hakkının ve mülkiyet hakkının ihlal edildiği iddialarına ilişkindir.
- Ömer Şeran, B. No: 2024/66217, 19/11/2025: Başvuru, aynı maddi olaya dayanılmak suretiyle açılan başka davalarda verilen kararlardan aksi bir sonuca ulaşılarak davanın reddine karar verilmesi nedeniyle hakkaniyete uygun yargılanma hakkının ve mülkiyet hakkının ihlal edildiği iddialarına ilişkindir.
İhlal bulunan şikâyetlerde ne oldu?
Anayasa Mahkemesinin ihlal bulduğu 11 şikâyette hükmettiği giderimler: yeniden yargılama 10, maddi tazminat 1, tbmm'ye çağrı 1. Bir şikâyette birden fazla giderime hükmedilebilir.
Son ihlal kararları
- Yeşil Küre Organik Ürünleri TAR. HAY. SAN. TİC. A. Ş., B. No: 2020/11282, 17/6/2026: Başvuru, kira sözleşmesinin idare tarafından tek taraflı olarak feshedilmesi nedeniyle mülkiyet hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.
- Yapı ve Kredi Bankası A.Ş. (4), B. No: 2020/11163, 5/5/2026: Başvuru, alacağın devri (alacak temlik) sözleşmesinin Enerji Piyasaları İşletme A.Ş. kayıtlarına işlenmemesi nedeniyle mülkiyet hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.
- S.T.E.B. ve S.S. LTD. ŞTİ., B. No: 2021/11695, 29/1/2026: Başvuru, ihaleden yasaklama kararının yargı kararıyla iptal edilmesine rağmen teminat mektubunun irat kaydedilmesi sonucu uğranılan zararın tazmin edilmemesi nedeniyle mülkiyet hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.
- Mambay Tarım Hayvancılık ve Gıda Ürünleri Sanayi Ticaret LTD. ŞTİ. [GK], B. No: 2018/11348, 27/1/2026: Başvuru, irtifak hakkı kurulmasına dair sözleşmenin iptal edilmesi ve taşınmazın üzerinde bulunan bina, yapı ve tesisler ile her türlü taşınır malın bedelsiz olarak Hazineye devredilmesi nedeniyle mülkiyet hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.
Yıllara göre şikâyetler
Karar yılına göre bu başlıkta incelenen şikâyetler ve ihlal bulunanlar:
| Yıl | Şikâyet | İhlal | İhlal oranı |
|---|---|---|---|
| 2013 | 1 | 0 | %0 |
| 2014 | 3 | 0 | %0 |
| 2016 | 1 | 0 | %0 |
| 2017 | 5 | 1 | %20 |
| 2018 | 4 | 0 | %0 |
| 2020 | 8 | 0 | %0 |
| 2021 | 7 | 0 | %0 |
| 2022 | 2 | 1 | %50 |
| 2023 | 2 | 0 | %0 |
| 2024 | 7 | 1 | %14 |
| 2025 | 11 | 4 | %36 |
| 2026 | 9 | 4 | %44 |
Mülkiyet hakkı: bütün şikâyet türleri · AYM İçtihat Atlası