Kamu kurumlarından alacak: Anayasa Mahkemesi hangi durumda ihlal buluyor?

Sonuçlar: başlık geniş, ihlal oranı düşük

680 kararda 730 şikâyet var ve 206'sında ihlal bulundu. 111 şikâyet açıkça dayanaktan yoksun bulundu, 107'si başvuru yollarının tüketilmemesi nedeniyle reddedildi, 97'si konu bakımından, 54'ü kişi bakımından yetkisizlik nedeniyle incelenmedi. Mülkiyet şikâyetlerinde konu bakımından yetkisizlik, genellikle ortada korunan bir mülk ya da meşru bir beklenti bulunmadığı anlamına geliyor.

Mahkemenin kendi başvuru konusu özetlerine göre 206 ihlalin 44'ü alacağın değer kaybına, 32'si kamu aleyhine verilen kararın icra edilmemesine, 13'ü tutukluluk döneminde kesilen maaşlara, 10'u vekâlet ücretine ilişkin.

İhlal bulunan şikâyetlerin 133'ünde yeniden yargılamaya, 45'inde manevi, 18'inde maddi tazminata hükmedildi; 33'ünde yargı kararının icra edilmesine karar verildi.

Kamu aleyhine kararın ödenmemesi

Kamu kurumu aleyhine hükmedilmiş bir alacağın hiç ödenmemesi ya da ödenmesinin uzun sürmesiyle oluşan belirsizlik mülkiyet hakkını ihlal ediyor. Kartal Belediyesi aleyhine kamulaştırmasız el atma tazminatı kazanan ve kesinleşen kararların ödenmesini uzun süre bekleyen başvurucular için Mahkeme hem mahkemeye erişim hakkının hem mülkiyet hakkının ihlal edildiğine karar verdi ve manevi tazminata hükmetti (Rabia Alkaya ve Diğerleri, B. No: 2014/12680, 12/4/2017, §§ 16–18). 2017'deki 32 ihlalin 25'i bu türden.

Alacağın enflasyon karşısında erimesi

Kamudan alacak uzun süre sonra, enflasyon karşısında önemli ölçüde değer kaybetmiş olarak ödendiğinde de ihlal bulunuyor. DSİ ile 1977'de yapılan baraj sözleşmesinden doğan alacağı yıllar süren davalar sonunda ödenen şirketin munzam zarar davasında mahkemeler, zararın ayrıca ispatlanması gerektiğini kabul etmişti. Genel Kurul bu yorumu katı buldu, başvurucuya aşırı ve olağan dışı bir külfet yüklendiğini belirterek ihlal kararı verdi; yaklaşık 18 yıl 9 ay süren dava için ayrıca makul süre ihlali buldu (ANO İnşaat ve Ticaret Ltd. Şti. [GK], §§ 80–82, 88–89).

Mahkeme bu ilkeyi 2026'da da kısa kararlarla uyguluyor (Ömer Çevik, B. No: 2023/3043, 22/4/2026, §§ 3–4). Özel kişiler arasındaki alacakların değer kaybı ise farklı bir sorun; Genel Kurul 2025'te bunun için etkili bir yol bulunmadığını tespit edip pilot karar verdi (mülkiyet ve etkili başvuru sayfası).

Kamu görevlisinin alacakları

• Tutukluluk döneminde kesilen maaş. Tutuklu kaldığı dönemde maaşından kesinti yapılan ve bu kesintiler sonradan faiz eklenmeden ödenen kamu görevlisi için Mahkeme, alacağın enflasyon karşısında önemli ölçüde değer kaybettiğini belirterek ihlal buldu (Ülkü Öztürk, B. No: 2018/34011, 19/10/2021, §§ 36–38).
• Geciktirilen atama. İş müfettişi kadrosuna atanmaları hukuka aykırı işlemlerle geciktirilen başvurucuların işlemleri iptal edilmiş ama bu sürede uğradıkları parasal kayıplar ödenmemişti. Genel Kurul, ihlalin bu nedenle sürdüğünü kabul etti (Demet Demirel ve Diğerleri [GK], B. No: 2019/12998, 1/12/2022, §§ 46–48).
• Geri istenen vekâlet ücreti payı. İdare lehine hükmedilen vekâlet ücretinden personele dağıtılan payın kesilmesi ve önceki ödemelerin faiziyle geri istenmesi bir kanun hükmüne dayanmıyordu; Genel Kurul ihlal buldu, maddi tazminata hükmetti ve yapısal sorunu Meclise bildirdi (Süleyman Kurtel [GK], B. No: 2016/1808, 22/1/2021, §§ 57–59).

İhlal bulunmayan durumlar

Hatalı yapılan bir ödemenin geri alınması kendiliğinden ihlal değil. Yanlış unvan üzerinden intibakı yapılan başvurucunun emeklilik ek göstergesi düzeltilmiş ve fazla ödenen tutarın iadesi aylığın dörtte biri oranında, faizsiz taksitlerle istenmişti. Genel Kurul bu yöntemi başvurucunun menfaatlerini koruyan uygun bir yöntem saydı; yedi üye karşı oy kullandı (Musa Baylan [GK], B. No: 2016/4384, 12/12/2019, §§ 73–75).

Alacak iddiası bir kanun hükmüne ya da yerleşik içtihada dayanmıyorsa korunan bir mülk ya da meşru beklenti yok. Astsubay sınıf okulunda on sekiz yaşından önce geçen sürenin fiilî hizmetten sayılmasını isteyen başvurucunun beklentisi, Danıştay'ın içtihadı birleştirme kararı karşısında somut bir temele dayanmadığı için incelenmedi (Ertan Yılmaz [GK], B. No: 2018/14445, 12/12/2019, §§ 78–79).

Dosyanızda nelere bakabilirsiniz?

1. Kamu kurumu aleyhine verilen karar kesinleşti mi? Hangi tarihte, ne kadarı ödendi?
2. İcra takibi başlattınız mı? Kurum ödemeyi hangi gerekçeyle geciktirdi?
3. Alacak geç ödendiyse aradaki dönem için faiz ya da değer kaybı talep ettiniz mi? Mahkeme bunu nasıl değerlendirdi?
4. Kamu görevlisiyseniz kesilen maaş ya da ödenmeyen haklar için idareye başvurup dava açtınız mı?
5. Sizden bir ödeme geri isteniyorsa bunun kanuni dayanağı nedir? Taksit ve faiz koşulları ne?
6. Alacak iddianız bir kanun hükmüne ya da yerleşik bir yargı içtihadına dayanıyor mu?

Bu soruları Başvuru Testi ile adım adım cevaplayabilir, sonucu benzer kararlar ve beklenecek giderimle birlikte görebilirsiniz.

Bu sayfa nasıl hazırlandı?

Anayasa Mahkemesi Kararlar Bilgi Bankası'nda yayımlanan bireysel başvuru kararlarından, Mahkemenin "tazminat (kamu kurumlarının tarafı olduğu uyuşmazlıklar)" olarak sınıflandırdığı şikâyetleri içeren 680 kararın sonuç ve giderim bilgileri Mahkemenin kendi sınıflandırmasından sayıldı. İhlal kararları, Mahkemenin her karar için yazdığı başvuru konusu özetindeki ifadelere göre gruplandırıldı; bir karar birden çok gruba girebiliyor. Belirleyici 8 karar tek tek okundu. Sayfadaki her tespit ilgili kararın paragraf numarasıyla verildi; alıntıların kararda birebir geçtiği, künyelerin ve sonuçların Mahkemenin kayıtlarıyla uyuştuğu denetlendi.