Anayasa Mahkemesi, yayımladığı 680 kararda bu başlıkta 730 şikâyet inceledi ve 206 şikâyette ihlal buldu. Aşağıda sonuçların dağılımı, Mahkemenin bu konuda en çok dayandığı ilke paragrafları, ret nedenleri ve ihlal kararlarındaki giderimler yer alıyor. Sayılar yalnızca yayımlanan kararlara aittir; Mahkemenin sonuçlandırdığı bütün başvurular içinde ihlal oranı çok daha düşüktür.
Anayasa Mahkemesi bu şikâyetlerde nasıl karar verdi?
Tablo, yayımlanan kararlardaki şikâyetlerin Anayasa Mahkemesinin verdiği sonuca göre dağılımını gösteriyor.
| Sonuç | Şikâyet | Oran |
|---|---|---|
| İhlal | 206 | %28 |
| Açıkça dayanaktan yoksunluk | 111 | %15 |
| Başvuru yollarının tüketilmemesi | 107 | %15 |
| Konu bakımından yetkisizlik | 97 | %13 |
| Kişi bakımından yetkisizlik | 54 | %7 |
| Başvurunun reddi | 32 | %4 |
| Düşme | 27 | %4 |
| Süre aşımı | 27 | %4 |
| İhlal olmadığı | 25 | %3 |
| İncelenmesine yer olmadığı | 24 | %3 |
| Zaman bakımından yetkisizlik | 7 | %1 |
| Anayasal ve kişisel önemin olmaması | 7 | %1 |
| İşlemden kaldırılma | 5 | %1 |
| İdari redde itirazın reddi | 1 | %0 |
Mahkeme hangi ilkelere dayanıyor?
Bu başlıktaki kararların mülkiyet hakkı incelemelerinde en çok atıf yapılan genel ilke paragrafları, Anayasa Mahkemesinin kendi ifadesiyle:
Anayasa'nın 35. maddesinin birinci fıkrasında "Herkes, mülkiyet ve miras haklarına sahiptir." denilmek suretiyle mülkiyet hakkı güvenceye bağlanmıştır. Anayasa'nın anılan maddesiyle güvenceye bağlanan mülkiyet hakkı, ekonomik değer ifade eden ve parayla değerlendirilebilen her türlü malvarlığı hakkını kapsamaktadır (AYM, E.2015/39, K.2015/62, 1/7/2015, § 20). Bu bağlamda, mülk olarak değerlendirilmesi gerektiğinde kuşku bulunmayan menkul ve gayrimenkul mallar ile bunların üzerinde tesis edilen sınırlı ayni haklar ve fikri hakların yanı sıra, icrası kabil olan her türlü hak ve alacaklar da mülkiyet hakkının kapsamına dahildir.
Mülkiyet güvencesinin devlete birtakım pozitif yükümlülükler yüklediği hususu Anayasa'nın 35. maddesinin lafzında açık bir biçimde düzenlenmemiş ise de bu güvencenin sadece devlete atfedilebilen müdahalelere yönelik sınırlamalar getirdiği, bireyi, üçüncü kişilerin müdahalelerine karşı korumasız bıraktığı düşünülemez. Pozitif yükümlülüklerin ortaya çıkmasının nedeni "gerçek anlamda koruma" sağlanmasıdır. Temel hak ve özgürlüklerin sadece devletin negatif müdahaleleri yönünden korunması, kişileri üçüncü kişilerin eylemleri yönünden korumasız bırakacaktır. Yine devletin öngörülebilir veya öngörülmesi gereken tehlikeler yönünden bireyleri koruma yükümlülüğünün olmaması durumunda da kişilerin hakları gerçekten güvence altına alınmış olmaz. Gerçek anlamda koruma sağlanması için devletin negatif yükümlülükleri dışında pozitif yükümlülüklerinin de olması gerekir. Aksi hâlde Anayasa'nın ilgili …
Terör, terör olayları ve genel olarak şiddetin önlenmesi, bu bağlamda kişilerin can ve mal güvenliğinin sağlanması devletin temel görevlerindedir. Devletin bu görevini ifa ederken bireylerin hak ve özgürlüklerini anayasal ilkeler çerçevesinde belli ölçüde kısıtlaması meşru görülmelidir. Bu açıdan terörle mücadelenin gerekli kılması hâlinde kişilerin mülklerinin kullanımının sınırlandırılması makul karşılanmalıdır. Ne var ki terörle mücadele kapsamında mülkiyet hakkına yönelik olarak alınan tedbirler sebebiyle kişilerin uğradığı ve kaçınılmazın ötesine geçen zararın telafi edilmesi ölçülülük ilkesinin bir gereğidir. Dolayısıyla terörle mücadele için alınan tedbirler sebebiyle zarara uğradığını iddia eden kişilerin bu zararlarının telafisi için yetkili makama başvurma imkânının, diğer bir ifadeyle etkili başvuru hakkının sağlanması Anayasa'nın 40. maddesinin gereğidir.
Mülkiyet hakkının usule ilişkin güvenceleri hem özel kişiler arasındaki mülkiyet uyuşmazlıklarında hem de taraflardan birinin kamu gücü olduğu durumlarda geçerlidir. Bu bağlamda mülkiyet hakkının korunmasının söz konusu olduğu durumlarda usule ilişkin güvencelerin somut olayda yerine getirildiğinden söz edilebilmesi için derece mahkemelerinin kararlarında konu ile ilgili ve yeterli gerekçe bulunmalıdır. Ayrıca belirtmek gerekir ki bu zorunluluk davacının bütün iddialarına cevap verilmesi anlamına gelmemekle birlikte mülkiyet hakkını ilgilendiren davanın sonucuna etkili esasa ilişkin temel iddia ve itirazların yargılama makamlarınca özenli bir şekilde değerlendirilerek karşılanması gerekmektedir.
Devletin pozitif yükümlülükleri, mülkiyet hakkına yapılan müdahalelere karşı usule ilişkin güvenceleri sunan yargısal yolları da içeren etkili hukuksal bir çerçeve oluşturma ve oluşturulan bu hukuksal çerçeve kapsamında yargısal ve idari makamların bireylerin özel kişilerle olan uyuşmazlıklarında etkili ve adil bir karar vermesini temin etmek sorumluluklarını da içermektedir (Benzer yöndeki AİHM kararları için bkz. §§ 27-30).
Anayasa'nın bir bütün olarak yorumlanması durumunda mülkiyet güvencesinin özel kişilerin müdahalelerine karşı devletten korunma talep etmeyi de kapsadığı sonucuna ulaşılması kaçınılmazdır. Anayasa'nın 5. maddesinde, kişilerin ve toplumun refah, huzur ve mutluluğunu sağlamak; kişinin temel hak ve hürriyetlerini, sosyal hukuk devleti ve adalet ilkeleriyle bağdaşmayacak surette sınırlayan siyasal, ekonomik ve sosyal engelleri kaldırmaya çalışmak, devletin temel amaç ve görevleri arasında sayılmıştır. Kişilerin refah, huzur ve mutluluğunu sağlama ve onların hak ve özgürlüklerini sınırlayan kısıtlamaları kaldırmaya çalışma ödevi, devletin, özel kişiler arasındaki müdahaleleri önlemek hususunda tedbirler almasını zorunlu kılmaktadır.
Şikâyetler hangi nedenlerle reddedildi?
Her ret nedeninin yanında şikâyet sayısı ve yakın tarihli örnek kararlar yer alıyor; örneklerdeki metin, Anayasa Mahkemesinin karar özetidir.
Açıkça dayanaktan yoksunluk (111 şikâyet). Bu ret nedeni bütün haklarda
- Sema Akçay, B. No: 2021/14926, 17/6/2026: Başvuru; icra yoluyla satılan taşınmazın satış ilanının yerel gazetede yayımlanması nedeniyle mülkiyet hakkının, ihale bedelinin %10'u oranındaki para cezasının Hazineye irat kaydına karar verilmesi nedeniyle de mahkemeye erişim hakkının ihlal edildiği iddialarına ilişkindir.
- Mehmet Karaşi, B. No: 2023/7832, 17/9/2025: Başvuru, mal varlığına ulaşamamadan kaynaklanan zararlar için açılan davanın reddedilmesi nedeniyle adil yargılanma hakkı ve mülkiyet hakkının ihlal edildiği iddialarına ilişkindir.
Süre aşımı (27 şikâyet). Bu ret nedeni bütün haklarda
- Hızır Murtezaoğlu ve diğerleri, B. No: 2021/4246, 18/6/2026: Başvuru; kamulaştırma bedel tespiti ve tescil davasında depo kararı gereğinin yerine getirilmemesi üzerine davanın reddine karar verilmesi gerekirken bedelin depo edilmesi dolayısıyla davanın kabulüne karar verilmesi, depo edilmesi talep edilen bedelin geç depo edilmesinden dolayı değer kaybına uğraması ve kamulaştırma bedelinin düşük belirlenmesi nedeniyle adil yargılanma hakkının ve mülkiyet…
- Kadir Can Aydın, B. No: 2022/64251, 29/1/2026: Başvuru, sürekli işçi kadrosunda çalıştırılma talebinin reddedilmesi nedeniyle adil yargılanma hakkı ve mülkiyet hakkının ihlal edildiği iddialarına ilişkindir.
Başvuru yollarının tüketilmemesi (107 şikâyet). Bu ret nedeni bütün haklarda
- Çetin Başkala, B. No: 2022/51762, 20/5/2026: Başvuru, iş kazası sebebiyle maddi tazminat talebiyle açılan davanın zamanaşımı süresinden sonra açıldığı gerekçesiyle reddedilmesi nedeniyle mahkemeye erişim ve mülkiyet haklarının ihlal edildiği iddialarına ilişkindir.
- İbrahim Özkara, B. No: 2023/4963, 18/5/2026: Başvuru; kamu kurumundan olan işçilik alacağının enflasyon karşısında değer kaybına uğratılması nedeniyle mülkiyet hakkının, yargılamanın uzun sürmesi nedeniyle de makul sürede yargılanma hakkının ihlal edildiği iddialarına ilişkindir.
Anayasal ve kişisel önemin olmaması (7 şikâyet). Bu ret nedeni bütün haklarda
- Mohamed Şirin Aslankılıç, B. No: 2020/39862, 5/11/2025: Başvuru, tapu harcı ve masraflarının tazmin edilmesine ilişkin davanın süre aşımından reddedilmesi nedeniyle mahkemeye erişim ve mülkiyet haklarının ihlal edildiği iddialarına ilişkindir.
- Metin Bayram, B. No: 2018/21996, 25/2/2021: Başvuru, açığa alınan kamu görevlisinin kesilen maaşının göreve iade edildikten sonra değer kaybına uğratılarak ödenmesi nedeniyle mülkiyet hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.
Konu bakımından yetkisizlik (97 şikâyet). Bu ret nedeni bütün haklarda
- Ayşe Sivri, B. No: 2022/92475, 29/1/2026: Başvuru; destekten yoksun kalma tazminatına ilişkin yapılan yargılamada davanın reddedilmesi nedeniyle mülkiyet hakkının, kanunların geriye yürümezliği ilkesine aykırı karar verilmesi nedeniyle hakkaniyete uygun yargılanma hakkının, Yargıtay kararının gerekçesiz olması nedeniyle de gerekçeli karar hakkının ihlal edildiği iddialarına ilişkindir.
- Abdurrahman Hazar, B. No: 2020/38936, 5/11/2025: Başvuru, deprem dolayısıyla hak sahipliğinden yararlandırılma isteminin uzun süren bir yargılama süreci sonunda reddedilmesi nedeniyle adil yargılanma ve mülkiyet haklarının ihlal edildiği iddialarına ilişkindir.
Kişi bakımından yetkisizlik (54 şikâyet). Bu ret nedeni bütün haklarda
- Can Burak Bizer ve Nazire Mine Bizer, B. No: 2019/11134, 1/2/2023: Başvuru, satışın durdurulmasına ilişkin mahkeme kararının uygulanmaması nedeniyle mülkiyet hakkının ve yargılamanın uzun sürmesi nedeniyle de makul sürede yargılanma hakkının ihlal edildiği iddialarına ilişkindir.
- Ali Serindağ ve diğerleri, B. No: 2016/7060, 10/6/2020: Başvuru, terör saldırısı sonucu yakınlarından bazılarının ölümü bazılarının ise yaralanması nedeniyle yaşam hakkının; söz konusu saldırı nedeniyle yerleşim yerinden göç etmek zorunda kalmaları ve böylece mülklerine ulaşamamaları nedeniyle mülkiyet hakkının; meydana gelen zararların tazmini istemiyle başvurulan idari ve yargısal sürecin uzun sürmesi nedeniyle makul sürede yargılanma hakkının ihlal…
Zaman bakımından yetkisizlik (7 şikâyet). Bu ret nedeni bütün haklarda
- Selahattin Bayri, B. No: 2018/32374, 15/9/2021: Başvuru, bağışa dayalı emekli geliri sisteminden yapılan toptan ödemeden gelir vergisi kesintisi yapılması nedeniyle mülkiyet hakkının, buna ilişkin olarak açılan davada benzer durumdaki davalardan farklı karar verilmesi ve yargılamanın makul sürede tamamlanmaması nedenleriyle adil yargılanma hakkının ihlal edildiği iddialarına ilişkindir.
- Oktay Ulaş, B. No: 2017/17782, 3/12/2020: Başvuru, aleyhine açılan ön alım hakkına dayalı tapu iptali ve tescili davasında delillerin toplanmaması ve yargılamanın uzun sürmesi nedeniyle adil yargılanma hakkının; depo edilen bedelin değer kaybına uğratılarak ödenmesi ve bu nedenle açtığı tazminat davasının reddedilmesi nedeniyle de mülkiyet hakkının ihlal edildiği iddialarına ilişkindir.
İhlal bulunan şikâyetlerde ne oldu?
Anayasa Mahkemesinin ihlal bulduğu 206 şikâyette hükmettiği giderimler: yeniden yargılama 133, manevi tazminat 45, yargı kararının icra edilmesi 33, maddi tazminat 18, ihlalin tespiti 3, gereği için gönderme (idare) 2, tbmm'ye çağrı 2. Bir şikâyette birden fazla giderime hükmedilebilir.
Manevi tazminata hükmedilen tek başvuruculu kararlarda, karar yılına göre ortanca tutar (en az üç kararın bulunduğu yıllar). Tutar, kararın hükmünde başvurucuya ödenmesine karar verilen toplam manevi tazminattır. Birden çok başvurucunun bulunduğu kararlar, tutar çoğu kez toplam olduğu için hesaba katılmadı:
| Yıl | Karar | Ortanca tutar |
|---|---|---|
| 2017 | 10 | 9.650 TL |
| 2023 | 3 | 18.000 TL |
Şikâyet türlerinin karşılaştırması: AYM manevi tazminat tutarları.
Son ihlal kararları
- İnci Alper, B. No: 2021/38479, 3/9/2026: Başvuru, kamu kurumlarından olan alacağın değer kaybına uğratılması nedeniyle mülkiyet hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.
- Muharrem Ünal, B. No: 2021/16859, 20/5/2026: Başvuru, bir bankaya elkoyma sürecinde verilen iptale ilişkin yargı kararı sonrası hissedarların zararının tazminine ilişkin alacağın enflasyon karşısında değer kaybına uğratılması nedeniyle mülkiyet hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.
- Ömer Çevik, B. No: 2023/3043, 22/4/2026: Başvuru, kamu kurumlarından olan alacağın değer kaybına uğratılması veya uğratılarak ödenmesi nedeniyle mülkiyet hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.
- Musa Akman, B. No: 2021/52603, 22/4/2026: Başvuru, kamu kurumlarından olan alacağın ödenmemesi ve davanın uzun sürmesi sonucunda alacağın değer kaybına uğratılması nedeniyle mülkiyet hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.
Yıllara göre şikâyetler
Karar yılına göre bu başlıkta incelenen şikâyetler ve ihlal bulunanlar:
| Yıl | Şikâyet | İhlal | İhlal oranı |
|---|---|---|---|
| 2013 | 4 | 0 | %0 |
| 2014 | 33 | 2 | %6 |
| 2015 | 27 | 5 | %19 |
| 2016 | 37 | 4 | %11 |
| 2017 | 99 | 32 | %32 |
| 2018 | 15 | 2 | %13 |
| 2019 | 106 | 22 | %21 |
| 2020 | 97 | 17 | %18 |
| 2021 | 65 | 31 | %48 |
| 2022 | 63 | 29 | %46 |
| 2023 | 63 | 21 | %33 |
| 2024 | 40 | 13 | %33 |
| 2025 | 47 | 16 | %34 |
| 2026 | 34 | 12 | %35 |
Mülkiyet hakkı: bütün şikâyet türleri · AYM İçtihat Atlası