Anayasa Mahkemesi, yayımladığı 50 kararda bu başlıkta 51 şikâyet inceledi ve 3 şikâyette ihlal buldu. Aşağıda sonuçların dağılımı, Mahkemenin bu konuda en çok dayandığı ilke paragrafları, ret nedenleri ve ihlal kararlarındaki giderimler yer alıyor. Sayılar yalnızca yayımlanan kararlara aittir; Mahkemenin sonuçlandırdığı bütün başvurular içinde ihlal oranı çok daha düşüktür.
Anayasa Mahkemesi bu şikâyetlerde nasıl karar verdi?
Tablo, yayımlanan kararlardaki şikâyetlerin Anayasa Mahkemesinin verdiği sonuca göre dağılımını gösteriyor.
| Sonuç | Şikâyet | Oran |
|---|---|---|
| Açıkça dayanaktan yoksunluk | 22 | %43 |
| İhlal olmadığı | 11 | %22 |
| Başvuru yollarının tüketilmemesi | 7 | %14 |
| Düşme | 5 | %10 |
| İhlal | 3 | %6 |
| Başvurunun reddi | 2 | %4 |
| Süre aşımı | 1 | %2 |
Mahkeme hangi ilkelere dayanıyor?
Bu başlıktaki kararların ilgili inceleme bölümlerinde en çok atıf yapılan paragraflar, Anayasa Mahkemesinin kendi ifadesiyle:
Herkesin maddi ve manevi varlığını koruma ve geliştirme hakkına sahip olduğu, Anayasa’nın 17. maddesinde güvence altına alınmıştır. Anılan maddenin birinci fıkrasında insan onurunun korunması amaçlanmıştır. Üçüncü fıkrasında da kimseye “işkence” ve “eziyet” yapılamayacağı, kimsenin “insan haysiyetiyle bağdaşmayan” ceza veya muameleye tabi tutulamayacağı hüküm altına alınmıştır (Cezmi Demir ve diğerleri, B. No: 2013/293, 17/7/2014, § 80).
Devletin, bireyin maddi ve manevi varlığını koruma ve geliştirme hakkına saygı gösterme yükümlülüğü, öncelikle kamu otoritelerinin bu hakka müdahale etmemelerini yani anılan maddenin üçüncü fıkrasında belirtilen şekillerde kişilerin fiziksel ve ruhsal zarar görmelerine neden olmamalarını gerektirir. Bu, devletin bireyin vücut ve ruh bütünlüğüne saygı gösterme yükümlülüğünden kaynaklanan negatif ödevidir (Cezmi Demir ve diğerleri, § 81).
Şikâyetler hangi nedenlerle reddedildi?
Her ret nedeninin yanında şikâyet sayısı ve yakın tarihli örnek kararlar yer alıyor; örneklerdeki metin, Anayasa Mahkemesinin karar özetidir.
Açıkça dayanaktan yoksunluk (22 şikâyet). Bu ret nedeni bütün haklarda
- Bilal Konakci, B. No: 2021/58368, 1/7/2026: Başvuru, sağlık sorunları olan hükümlünün infazın ertelenmesi talebinin reddedilmesi nedeniyle kötü muamele yasağının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.
- Bilal Karakurt, B. No: 2021/62372, 5/5/2026: Başvuru; doktorlar tarafından yapılan tıbbi işlemlerin hatalı olması nedeniyle maddi ve manevi varlığın korunması ve geliştirilmesi hakkının, ceza infaz kurumu görevlileri ile jandarmanın sağlık hizmetlerini geciktirmesi veya düzgün şekilde yerine getirmemesi, hukuka aykırı şekilde kelepçe ve zincir kullanılması nedeniyle de kötü muamele yasağının ihlal edildiği iddialarına ilişkindir.
Süre aşımı (1 şikâyet). Bu ret nedeni bütün haklarda
- Sibel Çapraz, B. No: 2017/19418, 12/1/2021: Başvuru, silahla yaralanma olayı hakkında ceza soruşturması başlatılmaması nedeniyle yaşam hakkının; tutuklunun sağlık durumunun ceza infaz kurumunda tutulmasına kesin olarak uygun olmamasına rağmen tutukluluğun devam ettirilmesi, sağlanan tıbbi bakımların yetersiz olması ve ceza infaz kurumundaki tutma koşullarının tutuklunun sağlık durumuna uygun olmaması nedeniyle de kötü muamele yasağının…
Başvuru yollarının tüketilmemesi (7 şikâyet). Bu ret nedeni bütün haklarda
- Dilek Mutlum ve diğerleri, B. No: 2022/85565, 18/6/2026: Başvuru, tutuklunun durumunun ciddiyetinin tıbbi raporlarla sabit olmasına rağmen tahliye edilmemesi nedeniyle yaşam hakkı, kötü muamele yasağı ile kişi hürriyeti ve güvenliği hakkının ihlal edildiği iddialarına ilişkindir.
- Turan Çabuk, B. No: 2021/36319, 25/6/2025: Başvuru, kanser hastalığına rağmen infaz erteleme talebinin reddine karar verilmesi nedeniyle kötü muamele yasağının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.
İhlal bulunan şikâyetlerde ne oldu?
Anayasa Mahkemesinin ihlal bulduğu 3 şikâyette hükmettiği giderimler: manevi tazminat 2, ihlalin tespiti 1, yeniden yargılama 1. Bir şikâyette birden fazla giderime hükmedilebilir.
Son ihlal kararları
- Nazım Şafak Korkmaz, B. No: 2021/32845, 29/4/2025: Başvuru, mahpusa hastalığına uygun beslenmesi için önerilen diyet listesine uygun besin verilmemesi ve bu konuda infaz hâkimliğine yapılan şikâyetin titiz bir incelemeye tabi tutulmaması nedeniyle kötü muamele yasağının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.
- Ersan Nazlier, B. No: 2015/19917, 3/6/2020: Başvuru, tek kolu olmayan ve ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasına mahkûm olan başvurucunun tutulduğu ceza infaz kurumunda yerine getiremediği öz bakım ihtiyaçlarını kendi başına yapmak zorunda kalması nedeniyle insan haysiyetiyle bağdaşmayan muamele yasağının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.
- Mete Dursun, B. No: 2012/1195, 18/11/2015: Başvuru, ceza infaz kurumunun koşullarının başvurucunun mevcut hastalığına uygun olmaması ve bu koşulların düzeltilmesi talebinin reddedilmesi nedenleriyle yaşam hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.
Yıllara göre şikâyetler
Karar yılına göre bu başlıkta incelenen şikâyetler ve ihlal bulunanlar:
| Yıl | Şikâyet | İhlal | İhlal oranı |
|---|---|---|---|
| 2015 | 1 | 1 | %100 |
| 2016 | 4 | 0 | %0 |
| 2017 | 1 | 0 | %0 |
| 2018 | 1 | 0 | %0 |
| 2019 | 3 | 0 | %0 |
| 2020 | 12 | 1 | %8 |
| 2021 | 5 | 0 | %0 |
| 2022 | 3 | 0 | %0 |
| 2023 | 5 | 0 | %0 |
| 2024 | 5 | 0 | %0 |
| 2025 | 6 | 1 | %17 |
| 2026 | 5 | 0 | %0 |
Kötü muamele yasağı: bütün şikâyet türleri · AYM İçtihat Atlası