Hasta, engelli ya da yaşlı bir kişinin cezaevinde tutulması kendiliğinden kötü muamele değil. Anayasa Mahkemesine göre Anayasa'nın 17. maddesi bu kişilerin serbest bırakılmasını gerektiren genel bir yükümlülük içermiyor; ama tutulma koşullarının insan onuruna uygun olmasını ve kişinin durumuna uyarlanmasını gerektiriyor (Ersan Nazlier, B. No: 2015/19917, 3/6/2020, §§ 62–64).
Bu sayfa, Ekim 2026 başına kadar yayımlanan ve Mahkemenin "tutulanın sağlık durumunun tutulmayla uyumsuzluğu" başlığında şikâyet içeren 50 karara dayanıyor. Sonuçların hepsi sayıldı, belirleyici kararlar tek tek okundu. Her tespiti kararın paragrafıyla birlikte bulacaksınız.
Sonuçlar: 51 şikâyetin 3'ünde ihlal
Bu başlıkta 50 kararda 51 şikâyet var. 3'ünde ihlal bulundu, 11'inde ihlal olmadığına karar verildi. 22'si açıkça dayanaktan yoksun sayıldı, 7'sinde başvuru yollarının tüketilmediğine, 5'inde düşme kararı verildi. İhlal bulunan şikâyetlerde 2 kez manevi tazminata, 1 kez yeniden yargılamaya hükmedildi.
Esastan incelenen 14 şikâyetin 11'inde ihlal bulunmadı. Karar özetinde infazın ertelenmesi geçen 7 kararın hiçbirinde ihlal yok.
Koşulların kişiye uyarlanmaması
Yakalanmadan önce bir patlamada sağ kolunu dirsekten kaybeden başvurucu, ağırlaştırılmış müebbet hapis cezası kesinleşince tek kişilik odaya alınmıştı. Hastane raporu, giyinme ve yıkanma gibi günlük işlerde yardıma ihtiyacı olduğunu tespit etti; infaz koşullarının iyileştirilmesi talepleri reddedildi. İlk somut iyileştirme bireysel başvurudan sonra yapıldı ve başvurucu yaklaşık on dört ay öz bakım ihtiyaçlarını tek başına karşılamak zorunda kaldı. Mahkeme, kamu makamlarının özel tedbir almamasının kötü muamele için gerekli asgari eşiği aştığını belirterek ihlal buldu ve 21.000 TL manevi tazminata hükmetti (Ersan Nazlier, §§ 13, 73–74).
Aynı kararda Mahkeme, ileri derecede astım hastası hükümlünün sağlık durumuna uygun bir kuruma konulması için gerekli tedbirlerin alınmamasını da daha önce insan haysiyetiyle bağdaşmayan muamele saydığını hatırlattı (Ersan Nazlier, § 65).
İnfaz hâkimliğinin incelemesi
Gastrit hastası hükümlü, kendisine önerilen diyete uygun besin verilmediğini ileri sürerek infaz hâkimliğine şikâyette bulunmuş; hâkimlik, diyet listesindeki menünün örnek niteliğinde olduğunu belirterek şikâyeti reddetmişti. Mahkeme, hâkimliğin diyet listesinin tedavi eden doktor tarafından verilip verilmediğini bile araştırmadığını, şikâyeti titizlikle incelemediğini belirterek kötü muamele yasağının usul boyutunun ihlal edildiğine karar verdi. Yeniden yargılamaya ve 50.000 TL manevi tazminata hükmetti; bir üye karşı oy kullandı (Nazım Şafak Korkmaz, B. No: 2021/32845, 29/4/2025, §§ 22–24). İnfaz hâkimliğindeki usul güvenceleri için infaz hâkimliğinde duruşma sayfasına bakabilirsiniz.
İnfazın ertelenmesi talepleri
Bu başlıktaki infaz erteleme dosyalarının hiçbiri ihlalle sonuçlanmadı. 2009'daki bir trafik kazası sonucu felç olan, yüzde 84 engelli ve tekerlekli sandalyeye bağlı başvurucunun infazın ertelenmesi talebi reddedilmişti. Mahkeme, sağlık gerekçesiyle serbest bırakma yönünde genel bir zorunluluk olmadığını, hasta kişinin tutulmasının ancak koşullar onu olağanın üzerinde sıkıntıya sokuyorsa kötü muamele sayılacağını belirtti. Tedavi ve bakım imkânları olan bir kurumda tutulan başvurucu için tekerlekli sandalyeye bağlı olmak ve öz bakım için yardıma ihtiyaç duymak tek başına yeterli görülmedi (Serdal Yıldırım, B. No: 2019/38824, 1/2/2023, §§ 41–43).
Akıl hastalığı bulunan müebbet hükümlü için de sonuç aynıydı. Mahkemeye göre hastalık ağırlaştığında mevzuattaki seçenek serbest bırakılma değil, bir sağlık kuruluşuna yatırılmak; başvurucu da raporlar doğrultusunda bir hastanenin yüksek güvenlikli servisine yatırılmıştı (İmam Çelikdemir, B. No: 2014/20289, 5/12/2017, §§ 63, 71–72).
Hasta tutuklular
Üniversite hastanesinin infazın ertelenmesini uygun bulduğu, ama cezaevinde kalmanın yaşamını tehlikeye sokup sokmayacağını açıklamadığı tutuklu başvurucu için de ihlal bulunmadı. Mahkeme, başvurucunun ihtiyaç duyduğu tedavileri hastalığın gerektirdiği ölçüde aldığını belirtti (Yusuf Özmen, B. No: 2019/13637, 30/6/2021, §§ 116–118). Karar özetinde tutukluluk geçen 14 kararın hiçbirinde ihlal yok. Tutuklamanın kendisine itiraz için tutuklamaya karşı bireysel başvuru sayfasına bakabilirsiniz.
Dosyanızda nelere bakabilirsiniz?
- Sağlık kurulu raporu, kişinin cezaevi koşullarında hayatını yalnız sürdüremeyeceğini ya da hangi desteğe ihtiyaç duyduğunu açıkça belirtiyor mu?
- Kurum, rapordaki ihtiyaçlara göre somut önlem aldı mı: refakat, çok kişilik oda, uygun kurum, diyet?
- Talepler önce kuruma, sonra infaz hâkimliğine iletildi mi ve hâkimlik bunları gerçekten araştırdı mı?
- İnfazın ertelenmesi istendiyse, Adli Tıp raporu ve toplum güvenliği değerlendirmesi ne diyor?
- Tedavi ve kontroller düzenli yapılıyor mu; aksamaları belgeleyebiliyor musunuz?
- Kesin kararın size tebliğinden itibaren otuz günlük başvuru süresine uydunuz mu?
Bu soruları Başvuru Testi ile adım adım cevaplayabilir, sonucu benzer kararlar ve beklenecek giderimle birlikte görebilirsiniz.
Bu sayfa nasıl hazırlandı?
Anayasa Mahkemesi Kararlar Bilgi Bankası'nda yayımlanan bireysel başvuru kararlarından, Mahkemenin "tutulanın sağlık durumunun tutulmayla uyumsuzluğu" olarak sınıflandırdığı şikâyetleri içeren kararların sonuç ve giderim bilgileri Mahkemenin kendi sınıflandırmasından sayıldı. Kümeler karar özetlerindeki ifadelere göre ayrıldı. Belirleyici 5 karar tek tek okundu. Sayfadaki her tespit ilgili kararın paragraf numarasıyla verildi; alıntıların kararda birebir geçtiği, künyelerin ve sonuçların Mahkemenin kayıtlarıyla uyuştuğu denetlendi.
Hasta ve engelli mahpuslar hakkında sık sorulan sorular
Yakınım ağır hasta; Anayasa Mahkemesi tahliyesine karar verir mi?
Mahkemeye göre hasta, engelli ya da yaşlı kişiyi serbest bırakma yönünde genel bir yükümlülük yok. Bu başlıktaki infaz erteleme şikâyetlerinin hiçbirinde ihlal bulunmadı. Mahkeme daha çok tutulma koşullarının kişinin durumuna uyarlanıp uyarlanmadığına bakıyor.
Hangi durumda ihlal bulunuyor?
Kişinin raporla tespit edilen ihtiyaçlarına rağmen özel önlem alınmadığında: örneğin öz bakımını yapamayan engelli hükümlünün yardım almadan tek başına tutulması ya da ağır hastanın uygun bir kuruma konulmaması.
İnfaz hâkimliği sağlıkla ilgili şikâyetimi incelemeden reddetti; ne yapabilirim?
Hâkimliğin şikâyeti titizlikle incelememesi kötü muamele yasağının usul boyutunun ihlali sayılabiliyor. Mahkeme diyet şikâyetinin araştırılmadan reddedildiği dosyada ihlal buldu.
Engelli hükümlü tek kişilik odada tutulabilir mi?
Engelli hükümlünün sırf bu nedenle tek kişilik odada tutulması kategorik olarak kötü muamele değil. Ama bu durum kaçınılmaz elemin ötesinde etkiler doğuruyorsa kurumun özel önlem alması gerekiyor.
İhlal kararı ne sağlar?
Bu başlıktaki 3 ihlalde 2 kez manevi tazminata, 1 kez yeniden yargılamaya hükmedildi.
Av. Ertuğrul Targal
Targal Avukatlık Bürosunun kurucu avukatıdır. Meslekî ve akademik çalışmalarını ceza hukuku, ceza muhakemesi ve insan hakları hukuku konularında sürdürmektedir.