Meslek hayatı ve özel hayat: Anayasa Mahkemesi işten çıkarma ve meslek yaptırımlarında ne zaman ihlal buluyor?

Sonuçlar: ihlaller 2023'ten sonra arttı

142 kararda 143 şikâyet var ve 63'ünde ihlal bulundu. 21'inde ihlal olmadığına karar verildi, 18'i açıkça dayanaktan yoksun bulundu, 17'si süre aşımı, 11'i başvuru yollarının tüketilmemesi nedeniyle reddedildi. İhlallerin çoğu son yıllarda: 2023'te 13, 2024'te 14, 2025'te 13 şikâyette ihlal bulundu. Bunların 10'u, kamu görevine iade edilen kişilerin önceki görevlerine atanmamasına ilişkin.

İhlal bulunan şikâyetlerin 56'sında yeniden yargılamaya, 12'sinde manevi tazminata hükmedildi.

Sosyal medya paylaşımı nedeniyle işten çıkarma

İki Genel Kurul kararı sınırı gösteriyor:

İZAYDAŞ'ta çalışan başvurucuların 2011–2016 arasındaki paylaşımları nedeniyle iş sözleşmeleri feshedilmişti. Genel Kurul, mahkemelerin paylaşımların içeriğini, bağlamını ve olası etkilerini yeterince incelemediğini, paylaşımlar yapıldığında başvurucuların hiçbir suçlamayla karşılaşmadan çalışmaya devam ettiğini ve kıdemleri gözetildiğinde işten çıkarmanın ölçüsüz olduğunu belirterek hem özel hayata saygı hakkının hem ifade özgürlüğünün ihlal edildiğine karar verdi; her başvurucuya 20.000 TL manevi tazminat verildi (Ayhan Deniz ve Diğerleri [GK], B. No: 2019/10975, 14/6/2023, §§ 47–49, 53–55, 62).

Banka çalışanının paylaşımları nedeniyle yapılan fesihte ise mahkemelerin şüphe feshi değerlendirmesinde tarafların çıkarlarını adil biçimde dengelediği kabul edildi; beş üye karşı oy kullandı (Ferhat Şimşek [GK], B. No: 2019/42221, 9/10/2024, §§ 50–52).

E-posta denetimi ve sözleşmenin yenilenmemesi

Sicili çok iyi olan ve disiplin cezası bulunmayan bir astsubayın resmî e-posta hesabındaki yazışmaları denetlenmiş, hesabı görev dışında kullandığı gerekçesiyle sözleşmesi yenilenmemişti. Genel Kurul, işlemin başvurucunun mesleği yanında temel geçim kaynağı ve ekonomik geleceği üzerinde de önemli bir etkisi olduğunu belirterek özel hayatın gizliliği hakkı ile haberleşme hürriyetinin ihlal edildiğine karar verdi; yedi üye karşı oy kullandı (Tevfik Türkmen [GK], B. No: 2013/9704, 3/3/2016, §§ 80–82). Özel bir işverenin kurumsal e-postaları incelemesi ise kişisel veriler sayfasında anlatılıyor.

Kanuni dayanağı olmayan meslek kısıtlamaları

• Kadro ilanında kanunda olmayan şart. Bir üniversitenin profesör kadro ilanında adaylardan beş yıl süreyle gelir getirici hiçbir mesleki etkinlikte bulunmamaları istenmişti. Genel Kurul, kanunda açık bir düzenleme olmadan idari işlemle serbest mesleki faaliyetin sınırlandırıldığını belirterek ihlal buldu (Fatih Özaltın ve İbrahim Esinler [GK], B. No: 2019/17374, 29/11/2023, §§ 54–56).
• Yetkisiz makamın para cezası. Adliye girişinde çantasını X-Ray cihazından geçirmeyen avukata Cumhuriyet başsavcılığı idari para cezası vermişti; başsavcılığa bu yetkiyi veren bir kanun hükmü yoktu ve kabahatin unsurları oluşmamıştı (İdris Taniş (2) [GK], B. No: 2018/21866, 14/12/2022, §§ 38–40).
• Göreve iadede eski göreve atanmama. Kamu görevinden çıkarıldıktan sonra göreve iade edilen başvurucu, önceki yazı işleri müdürlüğü görevine değil başka bir kadroya atanmış; idare ve mahkemeler yalnızca kanun hükmünü tekrarlamakla yetinmişti. Mahkeme müdahalenin kanunilik koşulunu sağlamadığını tespit etti (Abdulkadir Tuncay, B. No: 2019/35343, 30/3/2022, §§ 50–52).

Uzun süren soruşturmanın mesleğe etkisi

Serbest avukat olan başvurucu hakkında 2012'de başlatılan terör örgütü üyeliği soruşturması, tefrik talepleri karşılanmadan 2021'e kadar sürmüştü; başvurucu bu nedenle arabuluculuk sınavını kazanmasına rağmen sicile kaydedilmedi. Genel Kurul, mesleki hayata yönelik sınırlamanın somutlaştığını belirterek ihlal buldu ve 20.000 TL manevi tazminat verdi; dört üye karşı oy kullandı (E.E.S. [GK], B. No: 2021/1318, 4/7/2024, §§ 51–53).

Dosyanızda nelere bakabilirsiniz?

1. Size uygulanan kısıtlama ya da yaptırım hangi kanun hükmüne dayanıyor? Yaptırımı veren makamın buna yetkisi var mı?
2. Sosyal medya paylaşımı nedeniyle işten çıkarıldıysanız mahkeme paylaşımların içeriğini, bağlamını, tarihini ve işyerine etkisini değerlendirdi mi?
3. Paylaşım ya da davranış yapıldığında işvereniniz bir tepki gösterdi mi, çalışmaya devam ettiniz mi?
4. Kıdeminiz, sicil ve disiplin geçmişiniz kararda gözetildi mi?
5. Göreve iade edildiyseniz önceki görevinize atanmama gerekçesi kararda somut olarak açıklandı mı?
6. Bireysel başvuruyu nihai kararı öğrenmenizden itibaren otuz gün içinde yaptınız mı?

Bu soruları Başvuru Testi ile adım adım cevaplayabilir, sonucu benzer kararlar ve beklenecek giderimle birlikte görebilirsiniz.

Bu sayfa nasıl hazırlandı?

Anayasa Mahkemesi Kararlar Bilgi Bankası'nda yayımlanan bireysel başvuru kararlarından, Mahkemenin "meslek (atama, disiplin, OHAL hariç işten çıkarma)" olarak sınıflandırdığı şikâyetleri içeren 142 kararın sonuç ve giderim bilgileri Mahkemenin kendi sınıflandırmasından sayıldı. İhlal kararları, Mahkemenin her karar için yazdığı başvuru konusu özetindeki ifadelere göre gruplandırıldı. Belirleyici 7 karar tek tek okundu. Sayfadaki her tespit ilgili kararın paragraf numarasıyla verildi; alıntıların kararda birebir geçtiği, künyelerin ve sonuçların Mahkemenin kayıtlarıyla uyuştuğu denetlendi.