Anayasa Mahkemesi, yayımladığı 202 kararda bu başlıkta 207 şikâyet inceledi ve 123 şikâyette ihlal buldu. Aşağıda sonuçların dağılımı, Mahkemenin bu konuda en çok dayandığı ilke paragrafları, ret nedenleri ve ihlal kararlarındaki giderimler yer alıyor. Sayılar yalnızca yayımlanan kararlara aittir; Mahkemenin sonuçlandırdığı bütün başvurular içinde ihlal oranı çok daha düşüktür.
Anayasa Mahkemesi bu şikâyetlerde nasıl karar verdi?
Tablo, yayımlanan kararlardaki şikâyetlerin Anayasa Mahkemesinin verdiği sonuca göre dağılımını gösteriyor.
| Sonuç | Şikâyet | Oran |
|---|---|---|
| İhlal | 123 | %59 |
| Açıkça dayanaktan yoksunluk | 52 | %25 |
| İhlal olmadığı | 24 | %12 |
| Başvuru yollarının tüketilmemesi | 5 | %2 |
| Düşme | 1 | %0 |
| Kişi bakımından yetkisizlik | 1 | %0 |
| Süre aşımı | 1 | %0 |
Mahkeme hangi ilkelere dayanıyor?
Bu başlıktaki kararların ilgili inceleme bölümlerinde en çok atıf yapılan paragraflar, Anayasa Mahkemesinin kendi ifadesiyle:
Mektubun alıkonulmasına yönelik Disiplin Kurulu kararında, başvuruya konu mektup içeriği hakkında herhangi bir somut değerlendirme yapılmamış sadece 5275 sayılı Kanun’un 68. maddesinin (3) numaralı fıkrasına göre sakıncalı olduğu belirtilmiştir. İnfaz Hâkimliği ise Derneğin hükümlülere ait kişisel bilgiler hakkında ve İnfaz Kurumunda hak ihlali olup olmadığı hususunda bilgi isteme ve almış oldukları bilgileri yayınlama yetkisinin bulunmadığı gerekçesiyle itirazı reddetmiştir. Disiplin Kurulu ve derece mahkemeleri mektup içeriğindeki hangi sözlerin muhatabına ulaştırılmasının ne suretle sakıncalı olduğunu belirtmedikleri gibi Derneğin mahpuslardan kişisel bilgileri ve ceza infaz kurumunun şartları hakkında bilgi isteme ve bu bilgileri yayınlama yetkisinin olmadığına dair gerekçenin yasal dayanaklarına ilişkin de bir açıklama yapmamışlardır. Ayrıca mahpusların kendilerine ya da ceza infaz …
Ceza infaz kurumlarına gelen veya bu kurumlardan gönderilen yazışmalara yapılan müdahalelere gerekçe olarak gösterilebilecek yukarıda belirtilen makul nedenlerin, somut olayın tüm koşulları çerçevesinde objektif bir gözlemciyi, haberleşme hakkının kötüye kullanıldığına ikna edebilecek nitelikte olaya özgü olgu ve bilgilerle gerekçelendirilmesi gerekmektedir (Campbell/Birleşik Krallık, § 48). Bunun yanı sıra yapılacak değerlendirmede hükümlüler hakkında uygulanan infaz rejiminin ve mahkûmiyet sebeplerinin de dikkate alınması gerekmektedir (Silver ve diğerleri/Birleşik Krallık, §§ 98-102; Atilla ve diğerleri/Türkiye (k.k.), B. No: 18139/07, 11/5/2010).
Bu bağlamda, başvuru konusu olay bakımından yapılacak değerlendirmelerin temel ekseni, müdahaleye neden olan Derece Mahkemelerinin kararlarında dayandıkları gerekçelerin haberleşme özgürlüğünü kısıtlama bakımından demokratik bir toplumda gerekli ve ölçülülük ilkesine uygun olduğunu, inandırıcı bir şekilde ortaya koyup koyamadığı olacaktır (Sebahat Tuncel, § 87).
Mektup gönderme ve almanın ceza infaz kurumlarında bulunan hükümlülerin ve tutukluların dış dünya ile en önemli bağlantısı olduğu gerçeğini gözönünde bulundurarak cezaevi yetkilileri, dış dünyayla yeterli bir iletişim sürdürmeleri hususunda mahpuslara destek ve yardım sağlamalıdırlar.
Bu kapsamda Disiplin Kurulu kararından "kişi veya kuruluşları paniğe yöneltecek yalan yanlış ifadeler içerdiği" gerekçesiyle mektubun alıkonulmasına karar verildiği düşünülebilir. Başvurucunun ileri sürdüğü hususlar gerçeğe uygun olmasa bile bu iddiaların mektubun muhatabı dikkate alındığında kamuoyu ile paylaşılacağı kesin olarak söylenemez. Nitekim gazetecilik faaliyeti yürüten habercilerin de yasalar ve Anayasa karşısında sorumlulukları bulunmaktadır. Ayrıca Cezaevi İdaresi ve Derece Mahkemelerinin, hükümlü tarafından gönderilmek istenen mektubun sadece yalan yanlış bilgiler içerdiğini değil, aynı zamanda bu bilgilerin kişi ve kuruluşları paniğe yöneltecek nitelikte olduğunu karar gerekçelerinde göstermeleri gerekmektedir. Buna ilişkin olarak herhangi bir gerekçeye yer verilmediği gibi anılan mektubun tamamen alıkonulmasını gerektirecek boyutta Cezaevinde düzeni ve güvenliği …
Disiplin Kurulu kararlarına karşı yapılan şikâyetler ise İnfaz Hâkimliğince "dosya kapsamıda hep birlikte değerlendirildiğinde" şeklindeki gerekçeyle reddedilmiştir (bkz. § 13). Bu karara yapılan itirazlar da Bolu Ağır Ceza Mahkemesince, İnfaz Hâkimliği kararına atıf yapılarak reddedilmiştir. Dolayısıyla İnfaz Hâkimliği ve Ağır Ceza Mahkemesi kararlarında başvuruya konu mektup içeriği hakkında herhangi bir somut değerlendirme yapılmamıştır.
Şikâyetler hangi nedenlerle reddedildi?
Her ret nedeninin yanında şikâyet sayısı ve yakın tarihli örnek kararlar yer alıyor; örneklerdeki metin, Anayasa Mahkemesinin karar özetidir.
Açıkça dayanaktan yoksunluk (52 şikâyet). Bu ret nedeni bütün haklarda
- Kemal Argış, B. No: 2024/29256, 15/10/2025: Başvuru, ceza infaz kurumunda aynı zarf içinde birden fazla mektubun gönderilmesine izin verilmemesi nedeniyle haberleşme hürriyetinin ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.
- Yusuf Yiğit, B. No: 2019/35402, 15/1/2025: Başvuru, ceza infaz kurumunda tutuklu olarak bulunan başvurucuya gönderilen mektubun ekindeki fotoğrafların bir kısmına idarece sakıncalı bulunarak el konulmasının haberleşme hürriyetini ihlal ettiği iddiasına ilişkindir.
Süre aşımı (1 şikâyet). Bu ret nedeni bütün haklarda
- Emrah Özden, B. No: 2018/15732, 24/11/2021: Başvuru, ceza infaz kurumunda hükümlü bulunan başvurucunun göndermek istediği mektuba el konulması nedeniyle haberleşme hürriyetinin ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.
Başvuru yollarının tüketilmemesi (5 şikâyet). Bu ret nedeni bütün haklarda
- Ali Sarıbey, B. No: 2018/24272, 21/9/2022: Başvuru, ceza infaz kurumunda tutuklu olarak bulunan başvurucunun yakınlarına gönderdiği mektupta yer alan ifadeler nedeniyle disiplin cezasıyla cezalandırılmasının ifade özgürlüğünü ihlal ettiği iddiasına ilişkindir.
- Cihan Acar, B. No: 2017/26110, 27/2/2020: Başvuru, gazeteci olan başvurucu hakkında uygulanan gözaltı ve tutuklama tedbirlerinin hukuki olmaması, soruşturma dosyasına erişimin kısıtlanması nedenleriyle kişi hürriyeti ve güvenliği hakkının, gazetecilik faaliyetlerinin tutuklamaya konu edilmesi nedeniyle basın özgürlüğünün, arama kararının hukuka aykırı olması nedeniyle özel hayata ve aile hayatına saygı hakkının, müdafi yardımından…
İhlal bulunan şikâyetlerde ne oldu?
Anayasa Mahkemesinin ihlal bulduğu 123 şikâyette hükmettiği giderimler: manevi tazminat 98, yeniden yargılama 93, ihlalin tespiti 2. Bir şikâyette birden fazla giderime hükmedilebilir.
Manevi tazminata hükmedilen tek başvuruculu kararlarda, karar yılına göre ortanca tutar (en az üç kararın bulunduğu yıllar). Tutar, kararın hükmünde başvurucuya ödenmesine karar verilen toplam manevi tazminattır. Birden çok başvurucunun bulunduğu kararlar, tutar çoğu kez toplam olduğu için hesaba katılmadı:
| Yıl | Karar | Ortanca tutar |
|---|---|---|
| 2015 | 10 | 1.500 TL |
| 2016 | 5 | 1.500 TL |
| 2018 | 3 | 2.000 TL |
| 2019 | 3 | 2.000 TL |
Şikâyet türlerinin karşılaştırması: AYM manevi tazminat tutarları.
Son ihlal kararları
- Sezar Duruk, B. No: 2022/62476, 21/4/2026: Başvuru, başvurucuya başka bir ceza infaz kurumunda bulunan mahpus tarafından gönderilen mektubun teslim edilmemesi nedeniyle haberleşme hürriyetinin ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.
- Mehmet Subaşı ve diğerleri, B. No: 2019/37304, 16/9/2025: Başvuru, ceza infaz kurumlarında bulunan başvurucuların göndermek istediği ya da başvuruculara gelen mektupların sakıncalı bulunarak alıkonulması nedeniyle haberleşme hürriyetinin ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.
- Mazhar Güler ve diğerleri, B. No: 2020/3354, 29/4/2025: Başvuru, ceza infaz kurumlarında bulunan başvurucuların göndermek istediği ya da başvuruculara gelen mektupların sakıncalı bulunarak alıkonulması nedeniyle haberleşme hürriyetinin ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.
- Mustafa Temir (2), B. No: 2022/89211, 26/3/2025: Başvuru, başvurucuya başka ceza infaz kurumunda bulunan mahpus tarafından gönderilen mektup ekinde yer alan fotoğrafın teslim edilmemesi nedeniyle haberleşme hürriyetinin ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.
Yıllara göre şikâyetler
Karar yılına göre bu başlıkta incelenen şikâyetler ve ihlal bulunanlar:
| Yıl | Şikâyet | İhlal | İhlal oranı |
|---|---|---|---|
| 2013 | 1 | 0 | %0 |
| 2015 | 20 | 12 | %60 |
| 2016 | 15 | 7 | %47 |
| 2017 | 6 | 1 | %17 |
| 2018 | 23 | 5 | %22 |
| 2019 | 15 | 5 | %33 |
| 2020 | 36 | 24 | %67 |
| 2021 | 20 | 14 | %70 |
| 2022 | 29 | 25 | %86 |
| 2023 | 21 | 14 | %67 |
| 2024 | 12 | 11 | %92 |
| 2025 | 8 | 4 | %50 |
| 2026 | 1 | 1 | %100 |
Özel hayata ve aile hayatına saygı hakkı: bütün şikâyet türleri · AYM İçtihat Atlası