Suçta ve cezada kanunilik: Anayasa Mahkemesi hangi mahkûmiyeti ve infaz hesabını ihlal sayıyor?

Sonuçlar: ihlal kararları artıyor

273 karardaki 273 şikâyetin 58'inde ihlal bulundu. 68 şikâyet açıkça dayanaktan yoksun bulundu, 57 şikâyet hakkında incelemeye yer olmadığına karar verildi; bunların 39'u gerekçeli karar hakkının ihlal edildiği kararlarda. 20 şikâyette ihlal olmadığına karar verildi, 19 şikâyet konu bakımından yetkisizlik, 17 şikâyet süre aşımı, 15 şikâyet başvuru yollarının tüketilmemesi nedeniyle reddedildi.

İhlal kararlarının çoğu son dört yılda: 2022'de 9, 2023'te 7, 2024'te 6, 2025'te 8, 2026'da şimdiye kadar 11 şikâyette ihlal bulundu. İhlal bulunan 58 şikâyetin 57'sinde yeniden yargılamaya hükmedildi.

Örgüt üyeliği ve yardım: bilinç gösterilmeli

Anayasa Mahkemesine göre mahkemelerin ceza normunu yorumu, normun özüyle çelişmemeli ve öngörülebilir olmalı (Hasan Sarıcı [GK], B. No: 2018/37695, 9/10/2024, § 48). Kişinin üyesi sayıldığı yapının terör örgütü olduğunu bildiği ortaya konmadan üyelikten cezalandırılması ceza hukukunun genel ilkelerine aykırı (§ 49).

Hasan Sarıcı'nın mahkûmiyetinde örgüte müzahir kabul edilen bir sendikaya ve bir derneğe üyeliği, bir tanık ile bir sanığın beyanları, Bank Asya hesap hareketleri ve Zaman gazetesi aboneliği birlikte değerlendirilmişti. Genel Kurul, bu olguların bir bütün olarak da örgüt üyeliği bilincini göstermediğine karar verdi (§ 50). İhlal bulundu ve yeniden yargılamaya hükmedildi (§§ 52, 54).

Aynı ölçüt örgüte yardım suçunda da uygulanıyor. Evren Baykut, olaylar tarihinde yasal olan, sonradan OHAL KHK'sıyla kapatılan bir derneğin üyesi ve saymanıydı. Genel Kurul, sonradan terör örgütüyle iltisaklı sayılan sendika ya da derneğe üye olmanın veya yönetiminde yer almanın tek başına bu bağlantının bilindiğini göstermediğini belirtti (Evren Baykut [GK], B. No: 2022/76824, 2/4/2026, § 57). Olgularla örgüte yardım bilinci arasında bağ kurulamadığı, mahkûmiyetin varsayıma dayandığı izlenimi doğduğu için ihlal bulundu (§§ 60–61). Kapatılmış bir sendikaya üyelik ve ilçe temsilciliği nedeniyle verilen yardım mahkûmiyetinde de sonuç aynıydı (Mikail Küçük, B. No: 2021/64934, 21/4/2026, §§ 48–50).

Bunun sınırı da var. Derya Baş'ın mahkûmiyet gerekçesinde, ByLock yazışmalarına göre örgütsel sohbetlere katıldığı ve para topladığı tespit edilmişti. Mahkeme, ByLock'un örgütsel iletişim için yoğun kullanıldığına dair kabulün temelsiz ve keyfî olmadığını, yorumun öngörülebilir olduğunu belirterek ihlal bulmadı (Derya Baş, B. No: 2023/25666, 17/6/2026, §§ 40, 42–43).

ByLock dosyalarında belirleyici şikâyet: gerekçeli karar

Genel Kurul 2021'de ByLock kullanımına dayanan bir üyelik mahkûmiyetinde kanunilik ilkesinin ihlal edilmediğine karar vermişti (Adnan Şen [GK], B. No: 2018/8903, 15/4/2021, §§ 121–123). 2025'te ise farklı bir yol izledi: Yargıtayın Yalçınkaya/Türkiye kararından sonra aradığı araştırmalar yapılmadan, ByLock'un örgütsel iletişim için kullanıldığı ortaya konmadan verilen mahkûmiyette gerekçeli karar hakkının ihlal edildiğine karar verdi ve kanunilik şikâyetini ayrıca incelemedi (Ali Bayram İskender [GK], B. No: 2020/31370, 25/9/2025, §§ 57–58, 61). Sonraki kararlar da aynı yolu izliyor (Abdulkadir Boz ve diğerleri, B. No: 2023/81727, 17/6/2026, §§ 8–9).

Bu nedenle ByLock dosyalarında kanunilik şikâyeti çoğu zaman tek başına sonuç doğurmuyor; belirleyici olan gerekçeli karar hakkı. Ayrıntılar gerekçeli karar hakkı sayfasında.

Koşullu salıverilme ve infaz oranı

İnfaz kuralları kural olarak derhâl uygulanır. Ancak Genel Kurula göre koşullu salıverilmenin uygulanıp uygulanmayacağı cezanın kapsamını değiştirdiği için Anayasa'nın 38. maddesi kapsamında (Yunis Karataş [GK], B. No: 2021/34231, 26/1/2023, § 48). Suç tarihinde koşullu salıverilme hakkı kazanan kişiden bu hak geri alınamaz, sonradan gelen lehe düzenleme ise derhâl uygulanır (§ 50).

Madımak olayları nedeniyle verilen cezası ağırlaştırılmış müebbet hapse dönüşen Yunis Karataş, terör suçlusu olmadığını ve koşullu salıverilmeden yararlanması gerektiğini ileri sürmüştü. İnfaz hâkimliği "terör suçlusu" kavramını açıklama yapmadan, maddenin özüyle çelişen ve öngörülemez biçimde yorumladığı için ihlal bulundu (§§ 59–60). Aynı olaydan hükümlüler, bu karardan sonra koşullu salıverilme süresinin 30 yıl yerine 36 yıl olarak belirlenmesi nedeniyle de ihlal kararı aldı; infaz hâkimliklerinin başvurudan sonra süreyi 30 yıla düzeltmesi, ihlalin özü itibarıyla kabulü sayıldı (Ahmet Oflaz ve diğerleri, B. No: 2023/51685, 16/9/2025, §§ 38–40).

Musa Şeker'in suçluyu kayırma ve gizliliğin ihlali suçlarından kesinleşen cezalarının dörtte üç oranında infazına karar verilmişti. Şeker, bu suçların 3713 sayılı Kanun kapsamında olmadığını ve oranın üçte iki olması gerektiğini ileri sürdü. İnfaz hâkimliği ve ağır ceza mahkemesi bu itiraza hiçbir açıklama yapmadığı için Genel Kurul ihlal buldu (Musa Şeker [GK], B. No: 2023/5933, 27/1/2026, §§ 50–51).

Süreye dikkat: infaz itirazının reddi kararına karşı bireysel başvuru süresi otuz gün. Karar elektronik tebligatla bildirildiyse süre, tebligatın açıldığı tarihten başlıyor; üç gün geç yapılan başvuru reddedildi (Servan Kaya, B. No: 2022/91185, 23/10/2024, §§ 10–12).

Aleyhe kanunun geçmişe uygulanması

Yusuf Koyuncu, 2013'te işlenen bir eylem nedeniyle 2014'te yürürlüğe giren ve cezayı artıran hükme göre cezalandırılmıştı. Temyizde suç tarihindeki lehe hükmün uygulanması gerektiğini ileri sürmüş, itirazı değerlendirilmemişti. Mahkeme, aleyhe kanunun geçmişe uygulandığını belirterek ihlal buldu (Yusuf Koyuncu, B. No: 2022/20463, 11/2/2026, §§ 22–23).

Kabahat ve idari yaptırım

Kanunilik ilkesi, suçlardaki kadar katı olmasa da ana hatlarıyla kabahatler için de geçerli. Yürütme, kanunla çizilmiş bir yetkiye dayanmadan suç ve ceza koyamaz; yargı da kapsamı yorumla genişletemez (İdris Taniş (2) [GK], B. No: 2018/21866, 14/12/2022, § 45). Avukat olan İdris Taniş, başsavcılığın yazılı emrine rağmen çantasını X-Ray cihazından geçirmeden adliyeye girdiği için idari para cezası almıştı. Başsavcılığın bu kabahat için yaptırım kararı vermeye yetkili olduğuna dair kanuni düzenleme bulunmadığından ihlal bulundu (§§ 46–47).

Bir taşıma şirketinin aracına ait belgenin yönetmeliğe dayanılarak iptal edilmesi de aynı sonuca vardı: 4925 sayılı Kanun, belgenin hangi kurala aykırılık hâlinde geri alınacağının çerçevesini çizmemişti (Ligero Tekstil Gıda Sanayi ve Dış Ticaret Ltd. Şti. [GK], B. No: 2022/6576, 24/2/2026, §§ 65–66). İki üye bu sonuca katılmadı (§ 67).

Disiplin cezaları ise kural olarak bu güvencenin dışında. Devlet memurluğundan çıkarılan başvurucunun kanunilik şikâyeti, müdahale cezai nitelikte sayılmadığı için konu bakımından yetkisizlik nedeniyle reddedildi (Necati Gözel, B. No: 2022/103640, 10/12/2025, § 22).

Gösteriye katılma nedeniyle TCK m. 220/6'ya dayanılarak verilen mahkûmiyetlerde kanunilik sorunu toplantı ve gösteri yürüyüşü hakkı sayfasında anlatılıyor.

Dosyanızda nelere bakabilirsiniz?

1. Mahkûmiyet gerekçesi, örgütün amacını bildiğinizi hangi olguyla gösteriyor? O tarihte yasal olan sendika, dernek, banka hesabı ya da abonelik tek başına yeterli sayılmadı.
2. ByLock dosyasında yazışma içerikleri örgütsel mi, Yargıtayın aradığı araştırmalar yapıldı mı? Şikâyet gerekçeli karar hakkı yönünden de ileri sürüldü mü?
3. Suç tarihi ile uygulanan kanun hükmünün yürürlük tarihi uyuşuyor mu?
4. Müddetnamedeki koşullu salıverilme oranı ve süresi hangi kanun hükmüne dayanıyor, itirazınız karşılandı mı?
5. İnfaz itirazının reddi kararını ne zaman öğrendiniz? Elektronik tebligatta süre açılış tarihinden başlıyor.
6. İdari yaptırımı veren makamın yetkisi ve yaptırımın çerçevesi kanunda mı, yalnızca yönetmelikte mi?

Bu soruları Başvuru Testi ile adım adım cevaplayabilir, sonucu benzer kararlar ve beklenecek giderimle birlikte görebilirsiniz.

Bu sayfa nasıl hazırlandı?

Anayasa Mahkemesi Kararlar Bilgi Bankası'nda yayımlanan bireysel başvuru kararlarından, Mahkemenin "suçta ve cezada kanunilik" olarak sınıflandırdığı şikâyetleri içeren 273 kararın sonuç ve giderim bilgileri Mahkemenin kendi sınıflandırmasından sayıldı. Belirleyici 12 karar tek tek okundu: Genel Kurul kararları, farklı sonuç alan karar çiftleri ve ret örnekleri. Sayfadaki her tespit ilgili kararın paragraf numarasıyla verildi; alıntıların kararda birebir geçtiği, künyelerin ve sonuçların Mahkemenin kayıtlarıyla uyuştuğu denetlendi.