Gerekçeli karar hakkı ve Anayasa Mahkemesinin ihlal kararları

Anayasa Mahkemesi bu şikâyetlerde ne kadar sık ihlal buluyor?

Yayımlanan kararlarda 1.540 gerekçeli karar şikâyeti var. Anayasa Mahkemesi bunların 765'inde ihlal buldu, 602'sini açıkça dayanaktan yoksun saydı. 24 şikâyette ise esasa girip ihlal olmadığına karar verdi. Kalan şikâyetler süre aşımı (40), başvuru yollarının tüketilmemesi (26) ve diğer usul nedenleriyle sonuçlandı.

Bu oranı kendi dosyanız için bir ihtimal gibi okumayın. Anayasa Mahkemesi bütün kararlarını yayımlamıyor; komisyonların verdiği ret kararlarının çok büyük kısmı yayımlanmıyor. Mahkemenin 2025 sonuna kadar sonuçlandırdığı yaklaşık 623 bin başvurunun genelinde ihlal oranı yüzde 12,5 civarında. Yayımlanan kararlar, Mahkemenin önemli bulduğu ve çoğu ihlalle biten dosyalardan oluşuyor.

İhlal bulunan 765 şikâyetin 744'ünde Mahkeme yeniden yargılamaya karar verdi; manevi tazminat yalnızca 68'inde var. Bu hakta beklenecek asıl sonuç, davanın yeniden görülmesidir.

Mahkeme her iddiaya cevap vermek zorunda mı?

Mahkeme önemli iddialara cevap vermek zorundadır, her iddiaya değil. Anayasa Mahkemesinin ölçütü Genel Kurulun Sencer Başat ve diğerleri kararında şöyle kuruldu: Yargılama sırasında açık ve somut biçimde ileri sürülen ve davanın sonucunu değiştirebilecek nitelikteki iddialara mahkeme makul bir gerekçeyle cevap verir (Sencer Başat ve diğerleri [GK], B. No: 2013/7800, 18/6/2014, § 35). Bu ölçütün dosyanızda üç sorusu var: İddianızı açıkça ileri sürdünüz mü, iddia kabul edilseydi sonuç değişebilir miydi ve mahkeme ona gerçekten cevap verdi mi?

Mahkemenin verdiği cevap dayanaklı, mantıklı ve tutarlı olmalıdır (Sencer Başat ve diğerleri, § 36). Makul bir gerekçe olayları nasıl nitelendirdiğini, hükmü hangi kurala dayandırdığını ve olgularla hüküm arasındaki bağı gösterir (İbrahim Ataş, B. No: 2013/1235, 13/6/2013, § 24). Sencer Başat dosyasında ilk derece mahkemesi savunmanın dijital delillere ilişkin bilirkişi raporlarına bir cevap vermişti; Genel Kurul bu cevabı raporların uyandırdığı kuşku karşısında yeterli bulmadı ve ihlal kararı verdi (Sencer Başat ve diğerleri, § 61).

Üst mahkemelerin kısa kararları ayrı bir kurala bağlı. İstinaf ya da temyiz mercii ilk derece mahkemesiyle aynı sonuca varıyorsa, aynı gerekçeyi kullanması ya da ona atıf yapması yeterlidir (Yasemin Ekşi, B. No: 2013/5486, 4/12/2013, § 57). Bu kural, atıf yapılan kararın kendisi gerekçeliyse işler. İlk derece mahkemesi esaslı iddiayı hiç karşılamamışsa üst mahkemenin atıf yapabileceği bir değerlendirme de yoktur; bu durumda kanun yolu mercii iddiayı kendisi değerlendirip cevaplamak zorundadır (Ümmügülsüm Salgar [GK], B. No: 2016/12847, 21/10/2021, § 69).

Ölçütün bir de sınırı var. Delilleri değerlendirmek, hukuku yorumlamak ve davanın sonucunun adil olup olmadığına karar vermek derece mahkemelerinin işidir; Anayasa Mahkemesi açık bir keyfîlik olmadıkça bunları yeniden incelemez (Ahmet Sağlam, B. No: 2013/3351, 18/9/2013, § 42). "Mahkeme delilleri yanlış değerlendirdi" diyen şikâyetler bu yüzden çoğunlukla reddediliyor.

Anayasa Mahkemesi hangi durumlarda ihlal buluyor?

Okunan ihlal kararları, gerekçedeki kusura göre dokuz grupta toplanıyor. Gruplar sıklık sırasıyla aşağıda; her birinde Mahkemenin öncü kararı ve dosyada neye bakmanız gerektiği yer alıyor.

Esaslı iddiaya cevap verilmemesi

İhlal kararlarının yarısından fazlası bu gruptan. Mahkeme, sonucu değiştirebilecek ve açıkça ileri sürülmüş bir iddiaya hiç değinmeden karar veriyor. Alper Aslan dosyasında alkollü araç kullanmaktan ceza alan başvurucu, aracın seyir hâlinde olmadığını gösteren kamera görüntülerini dosyaya sunmuştu; sulh ceza hâkimliği görüntüleri tartışmadan itirazı reddetti (Alper Aslan, B. No: 2022/109546, 24/12/2025, § 19). Serdar Uzel kararında ise lehe tanık beyanları gerekçede hiç ele alınmamıştı. Genel Kurul burada kuralı açıkça koydu: Mahkeme hükme esas almadığı delile neden itibar etmediğini kararında açıklar (Serdar Uzel [GK], B. No: 2021/9171, 19/2/2026, § 37).

Yetersiz gerekçe

Mahkeme bir şey söylüyor ama sonuca nasıl ulaştığını göstermiyor. Güvenlik soruşturması dosyalarında bu desen sık: Ahmet Alay kararında mahkeme yalnızca idarenin beyanına ve bir istihbari bilgi notuna dayandı; notun gerçekliğini, güvenilirliğini ve işlemi neden haklı kıldığını göstermedi (Ahmet Alay, B. No: 2019/36000, 8/2/2023, § 43). Ali Çakır dosyasında bölge idare mahkemesi dairesi, ilk derece mahkemesinin vergi raporlarını irdelemediğini söyledi; kendisinin raporların hangi bölümlerine dayanarak sonuca vardığını ise açıklamadı (Ali Çakır, B. No: 2021/44807, 5/11/2025, § 21).

Kanun yolunda gerekçeden kaçınma

Üst mahkeme, ilk derece kararındaki eksikliği gidermeden ya da kendi önceki tutumundan neden ayrıldığını açıklamadan karar veriyor. Sani Bayar kararında Yargıtay dairesi, katalog dışı suçlarda tesadüfen elde edilen dinleme kayıtlarının delil olamayacağına dair kendi yerleşik içtihadına rağmen mahkûmiyeti onadı ve bu itiraza hiç cevap vermedi (Sani Bayar [GK], B. No: 2021/26642, 21/11/2024, § 53). Aynı kural, mahkemenin kendi bozma kararından gerekçesiz dönmesi için de geçerli (Mehmet Şakir Uygar, B. No: 2020/22137, 14/10/2025, § 20; Müflis Estaş Kum Mad. Nak. Tic. ve San A.Ş. [GK], B. No: 2019/17103, 12/10/2023, § 51). İstinaf ya da temyiz dilekçenizde yerleşik içtihadı örnek kararlarla gösterdiyseniz bu şikâyetin dayanağı elinizde demektir.

Hiç gerekçe içermeyen karar

Kararda hüküm var, dayanağı yok. Bayram Özkaptanoğlu dosyasında Yargıtay, işe iade kararını başka bir araştırma yapmadan ve aynı delillerle kaldırıp davayı reddetti (Bayram Özkaptanoğlu [GK], B. No: 2013/1015, 8/4/2015, § 81). Genel Kurul gerekçenin kısa ve özet olabileceğini, ama hükme dayanak olacak hukuki bir gerekçenin mutlaka bulunması gerektiğini söyledi (§ 64). E.O. kararında ise mahkeme, talep edilmesine ve sanığın sicili temiz olmasına rağmen hükmün açıklanmasının geri bırakılmasını neden uygulamadığını yazmamıştı (E.O., B. No: 2016/9607, 10/1/2019, § 26).

Kalıp cümlelerle kurulan gerekçe

Karar, dosyaya özgü bir değerlendirme yerine her dosyada kullanılabilecek cümlelerden oluşuyor. Genel Kurul, Hizb-ut Tahrir'e ilişkin mahkûmiyet kararlarını "özünde bazı şablon cümlelerin tekrarı görünümünde" bulduğu Yılmaz Çelik kararında ihlal kararı verdi (Yılmaz Çelik [GK], B. No: 2014/13117, 19/7/2018, § 60). Şenol Durmuş dosyasında mahkeme "örgütsel faaliyetlerinin tanık beyanlarıyla örtüştüğü" demiş, bu faaliyetlerin ne olduğunu yazmamıştı (Şenol Durmuş, B. No: 2022/26028, 16/7/2025, § 20). A.A. kararında tazminat davası "soyut ve genel ifadelerle" reddedilmişti (A.A. [GK], B. No: 2017/34502, 21/10/2021, § 103).

Olayla bağdaşmayan ya da çelişkili gerekçe

Gerekçe önündeki talebe değil başka bir şeye cevap veriyor. Hüseyin Balcılar dosyasında hükümlü dilekçelerine evrak kayıt numarası verilmesini istemişti; infaz hâkimliği bunu fotokopi talebi sanıp ona göre reddetti (Hüseyin Balcılar [GK], B. No: 2019/36647, 11/1/2024, § 39). Delil Tekin kararında infaz hâkimliğinin gerekçesi, disiplin cezasına konu telefon görüşmesinden değil başka bir eylemden söz ediyordu (Delil Tekin, B. No: 2021/20630, 23/10/2024, § 16). Bu desen, başka dosyalardan aktarılan matbu metinlerin tipik sonucu.

Yürürlükte olmayan kurala dayanılması

Mahkeme yürürlükten kalkmış bir kuralı uyguluyor ve "bu kural artık yok" itirazını cevapsız bırakıyor. İbrahim Akkan dosyasında trafik cezası, Anayasa Mahkemesinin iptal ettiği bir hükme dayanıyordu; sulh ceza mahkemesi bu itiraza hiç değinmedi (İbrahim Akkan, B. No: 2014/7146, 26/2/2015, § 33). Firdevs Mürşide Yiğitbaş kararında kadroya atanma talebi, 2015'te kaldırılmış bir yaş şartına göre reddedilmişti (Firdevs Mürşide Yiğitbaş, B. No: 2020/19822, 12/3/2025, § 18). Anayasa Mahkemesi her iki dosyada ihlali, esaslı iddianın karşılanmaması olarak kurdu.

Tebliğ edilmeyen gerekçe

Gerekçeli karar size tebliğ edilmeden üst mahkeme incelemesini bitiriyor. Vesim Parlak dosyasında iş mahkemesinin gerekçeli kararı taraflara tebliğ edilmeden dosya Yargıtay'a gönderildi ve karar onandı; başvurucu temyiz sebeplerini hiç yazamadı (Vesim Parlak, B. No: 2012/1034, 20/3/2014, § 41). Olayda uygulanan eski düzenlemede iş davalarında temyiz süresi kısa kararın açıklanmasıyla başlıyordu (§ 39). Kanun yolu süresinin kısa kararla başladığı durumlarda, süre tutum dilekçesinde gerekçeli kararın tebliğini açıkça istemek sonradan bu şikâyeti destekler.

Geç yazılan gerekçe

Mahkeme kısa kararı açıklıyor ama gerekçeyi aylarca yazmıyor. Anayasa Mahkemesi bu şikâyeti gerekçeli karar hakkı altında değil, makul sürede yargılanma hakkı altında inceliyor. Hatice Akgül dosyasında işe iade kararının gerekçesi bir yıl üç ay yirmi dokuz gün sonra yazılmıştı; HMK bu süreyi bir ay olarak öngörüyor. Mahkeme ihlal buldu ve giderim olarak ihlali tespit etti (Hatice Akgül, B. No: 2018/35900, 25/2/2021, § 39). Ceza davasında gerekçeli kararın yazılma süresi, tebliği ve gecikmede izlenecek yol ayrı bir yazıda anlatılıyor.

Şikâyetler neden reddediliyor?

Reddedilen şikâyetlerin çoğu aynı birkaç nedenden birine dayanıyor. Başvurunuzu yazmadan önce bunları kendi dosyanızda kontrol edebilirsiniz; bütün kabul edilebilirlik şartları ayrı bir yazıda anlatılıyor.

Şikâyetin aslında sonuca itiraz olması. "Mahkeme yanlış raporu esas aldı" ya da "sözlerim tehdit sayılamaz" gibi şikâyetler delillerin değerlendirilmesine ve hukuki nitelendirmeye yöneliktir; Anayasa Mahkemesi bunları kanun yolu şikâyeti sayıp incelemiyor (Necati Gündüz ve Recep Gündüz, B. No: 2012/1027, 12/2/2013, § 26; Şerafettin Demirci, B. No: 2023/44303, 2/9/2026, § 17).

İddianın sonucu değiştirememesi. Cevapsız kalan iddia, mahkemenin dayandığı asıl neden ayakta kaldıkça sonucu etkilemiyorsa ihlal yok. Afitap Salman dosyasında soruşturma izninin süresinde verilmediği itirazı gerçekten cevapsız kalmıştı, ama izin yerleşik Danıştay içtihadına göre süresinde verilmişti (Afitap Salman [GK], B. No: 2013/2105, 11/11/2015, § 31).

İddianın somut olarak ileri sürülmemiş olması. Mucahit Kendal Araz ve Ömer Tunçer, parmak izlerinin neden molotofkokteyli poşetinde bulunduğunu bilmediklerini söylemişti; izlerin kendilerine ait olmadığını ileri sürmemiş, delile karşı bir araştırma talebinde de bulunmamışlardı. Anayasa Mahkemesi cevaplanması gereken bir iddia görmedi (Mucahit Kendal Araz ve Ömer Tunçer, B. No: 2021/50718, 16/5/2024, § 14). Delile itirazınız somut olmalı: "bu bize ait değil" ya da "şu inceleme yapılsın" demek, "bilmiyoruz" demekten farklı sonuç doğuruyor.

Alt mahkemenin gerekçeli, üst mahkemenin kısa karar vermesi. "Yargıtay temyizi gerekçesiz reddetti" şikâyeti, ilk derece ya da istinaf kararı iddiaları tartışmışsa reddediliyor (Hilmiye Yazıcı, B. No: 2020/29739, 27/11/2024, § 20).

Süre. Başvuru süresi otuz gündür ve kesin kararı öğrendiğiniz günden işler. Anayasa Mahkemesi, siz ya da avukatınız kararı UYAP'ta ilk açtığınızda kararı öğrenmiş sayıyor ve bu tarihi UYAP evrak işlem kütüğünden tespit ediyor (Aydın Tekiner, B. No: 2022/104739, 4/3/2026, § 3). Tebliğ tarihini beklemek süreyi kaçırtabilir. Kesin hesap için bireysel başvuru süresi aracını kullanabilirsiniz.

Erken başvuru ve kullanılmayan yollar. Dava sürerken soruşturma işlemlerine yönelik adil yargılanma şikâyetleri Anayasa Mahkemesine getirilemiyor; bunlar önce yargılamada, istinafta ve temyizde ileri sürülüyor (L.C.E., B. No: 2022/42369, 26/2/2025, § 37). Dava dilekçesi reddedilip otuz gün içinde yenilenme imkânı verilmişse, dava yenilenmeden yapılan başvuru da tüketilmemiş sayılıyor (Recep Akyürek, B. No: 2020/23070, 16/5/2024, § 14).

Küçük zarar. Anayasa Mahkemesi, anayasal önem taşımayan ve başvurucuya önemli bir zarar vermeyen şikâyetleri inceleme dışında bırakabiliyor. 1.058,85 TL'lik bir zararla ilgili başvuru bu nedenle kabul edilemez bulundu (K.V. [GK], B. No: 2014/2293, 1/12/2016, §§ 58, 78). Zarar küçükse başvuru formunda bunun sizin için neden önemli olduğunu ayrıca anlatmanız gerekir.

Benzer olaylarda sonucu ne değiştiriyor?

Aşağıdaki tablo, aynı türden olaylarda biri ihlal, öteki ret alan karar çiftlerini gösteriyor. Her satırın son sütunu iki dosyayı ayıran olguyu veriyor; kendi dosyanızın hangi tarafa yakın olduğunu bu olguya bakarak görebilirsiniz.

Hangi dava türlerinde ihlal kararları yoğunlaşıyor?

Gerekçeli karar ihlalleri bazı dava türlerinde yoğunlaşıyor. Aşağıdaki sayılar ihlal kararlarının özetlerinde yapılan bir taramaya dayanıyor ve yaklaşık değerlerdir.

İşe iade davaları (yaklaşık 103 ihlal kararı). Yargıtay'ın ilk derece kararını gerekçesiz kaldırması (Bayram Özkaptanoğlu [GK]) ve gerekçe tebliğ edilmeden temyiz incelemesi yapılması (Vesim Parlak) bu kümenin öncüleri.

6284 sayılı Kanun'a göre tedbir kararları (yaklaşık 78). Tedbir kararı tek taraflı iddiaya dayanarak acele verilebiliyor. İtiraz aşamasında ise mahkeme, itiraz edenin beyan ve delillerini iki tarafın menfaatini gözeterek değerlendirmek zorunda (Salih Söylemezoğlu, B. No: 2013/3758, 6/1/2016, § 40). Giderim bu kümede değişiyor: Süresi dolmuş bir tedbirde Mahkeme yalnızca ihlali tespit etti (Salih Söylemezoğlu, § 45). Sonraki cezaları etkileyen zorlama hapsinde ise yeniden yargılamaya ve 5.000 TL manevi tazminata hükmetti (Erdal Türkmen, B. No: 2016/2100, 4/4/2019, § 54).

Güvenlik soruşturması nedeniyle atanmama (yaklaşık 55). Mahkeme, bir bilgi notunun ya da yakının mahkûmiyetinin kişinin göreve uygunluğunu nasıl etkilediğini kararında göstermek zorunda (Bayram Altın [GK], B. No: 2021/32528, 29/5/2024, § 42).

Örgüt üyeliği mahkûmiyetleri (yaklaşık 29). Bu kümede bir içtihat dönüşü yaşandı. Yayımlanan kararlarda 2025'ten önce örgüt üyeliği dosyalarında gerekçeli karar ihlali yoktu. Genel Kurulun 25 Eylül 2025 tarihli Ali Bayram İskender kararından sonra 2025'te 6, 2026'nın ilk dokuz ayında 23 ihlal kararı verildi. Mahkeme ölçüt olarak Yargıtay'ın kendi araştırma içtihadını kullanıyor: ByLock dosyalarında yazışmaların örgütsel niteliğinin değerlendirilmesini (Ali Bayram İskender [GK], § 57), ankesörlü ve ardışık arama dosyalarında kişiselleştirilmiş analiz raporunu arıyor (Mustafa Türksoy, B. No: 2022/101898, 11/6/2025, § 37; Gökhan Dişdiş, B. No: 2023/50081, 2/9/2026, § 31).

İdari para cezasına itiraz (yaklaşık 23). Başvurucu aksini gösteren somut bir rapor sunduysa sulh ceza hâkimliği bu raporu kararında değerlendirmek zorunda; "tutanak resmî belgedir, aksi ispat edilinceye kadar geçerlidir" cümlesi bu yükümlülüğü karşılamıyor (M.M., B. No: 2022/13035, 20/3/2024, § 16).

Bilirkişi raporuna itiraz. Raporun somut bir teknik hatasını gösterdiyseniz, mahkemenin "bilirkişi heyeti yetkindir" demekle yetinmesi ihlal oluşturuyor (Özlem Güner Gürlek ve Mehmet Bartu Gürlek [GK], B. No: 2020/2003, 18/9/2025, § 29). İtirazın nasıl kurulacağı bilirkişi raporuna itiraz yazısında anlatılıyor.

Koruma tedbirleri nedeniyle tazminat (CMK m.141). Tahliye talebinin değerlendirilmemesi ya da tutukluluk kararlarının yakınlara bildirilmemesi gibi usul güvencelerine dayanan tazminat talepleri, "asıl dava henüz kesinleşmedi" denerek geçiştirilemiyor (İbrahim Halil Şeker (2), B. No: 2022/41756, 5/11/2025, § 31). Bu davalarda dilekçede tedbirin neden hukuka aykırı olduğunu her aşamada açıkça yazmak gerekiyor; aksi hâlde Anayasa Mahkemesi kişi hürriyeti şikâyetini tüketmemeden reddediyor (A.A. [GK], § 88).

İhlal kararından sonra ne olur?

Anayasa Mahkemesi ihlal bulduğunda kararı, ihlale yol açan mahkemeye yeniden yargılama yapılması için gönderir (Mehmet Doğan [GK], B. No: 2014/8875, 7/6/2018, § 58). Derece mahkemesi yeniden yargılama sebebinin var olup olmadığını tartışamaz; önceki kararını kaldırır ve taraflardan bir talep beklemeden yargılamayı başlatır (Kadri Enis Berberoğlu (3) [GK], B. No: 2020/32949, 21/1/2021, § 98). Gerekçeli karar ihlalinde bu, cevapsız kalan iddianın bu kez gerekçeli biçimde karşılanması demektir.

İhlal kararı size davanın yeniden görülmesini sağlar; sonucu yeniden yargılayan mahkeme belirler. Anayasa Mahkemesi bunu açıkça söylüyor: Gerekçeli karar hakkı, iddialarınızın kurallara uygun incelenip incelenmediğini bilmenizi sağlar, yargılamanın sonucu için bir güvence vermez (Ali Yağız, B. No: 2021/52741, 13/5/2025, § 16). Yeniden yargılayan mahkeme iddianızı değerlendirip aynı sonuca varabilir.

Tazminat bu hakta istisna. Mahkeme, yeniden yargılama mümkün olmadığında tazminata hükmediyor: Başvurucunun öldüğü bir dosyada diğer başvuruculara müştereken 30.000 TL manevi tazminat verdi (Hakim İpkıran ve diğerleri, B. No: 2021/36291, 18/9/2024, §§ 36–37). Gerekçe tebliğ edilmeden temyiz incelemesi yapıldığında ise giderim, temyiz imkânının yeniden tanınmasıdır (Vesim Parlak, § 46).

Bir yol daha var: Anayasa Mahkemesinin başka bir kişi hakkında verdiği ihlal kararı, benzer durumdaki kişilere de yargılamanın yenilenmesini isteme imkânı verebiliyor. Mahkemenin böyle bir talebi Anayasa Mahkemesi kararını görmezden gelerek gerekçesiz reddetmesi yeni bir ihlaldir (İbrahim Er ve diğerleri [GK], B. No: 2019/33281, 26/1/2023, §§ 52, 54).

Başvurmadan önce kararınızda nelere bakabilirsiniz?

Aşağıdaki sorular, yukarıdaki kararlardan çıkan ayrımları kendi dosyanıza uygulamanız için. Cevaplarınız şikâyetinizin ihlal kararlarına mı ret kararlarına mı benzediğini gösterir; bir avukatla dosyanızı değerlendirirken de bu sorulardan başlayabilirsiniz.

1. Cevapsız kaldığını düşündüğünüz iddiayı dilekçede ya da duruşma tutanağında açıkça ileri sürdünüz mü?
2. Bu iddia kabul edilseydi davanın sonucu değişebilir miydi, yoksa mahkemenin dayandığı başka bir neden ayakta mı kalıyor?
3. Şikâyetiniz mahkemenin iddianıza hiç cevap vermemesi mi, yoksa verdiği cevabın size göre yanlış olması mı?
4. İstinaf ya da temyiz mercii bu iddiayı karşıladı mı? Karşılamadıysa, ilk derece kararı iddiayı tartışmış mıydı?
5. Siz ya da avukatınız kesin kararı UYAP'ta ilk ne zaman açtınız? Otuz gün o günden işliyor.

Bu soruları Başvuru Testi ile adım adım cevaplayabilir, sonucu benzer kararlar ve beklenecek giderimle birlikte görebilirsiniz.

Bu sayfa nasıl hazırlandı?

Anayasa Mahkemesi Kararlar Bilgi Bankası'nda 9 Ekim 2026 itibarıyla yayımlanan 17.761 bireysel başvuru kararından, gerekçeli karar şikâyeti içeren 1.507 kararın sonuç ve giderim bilgileri Mahkemenin kendi sınıflandırmasından sayıldı. Belirleyici 81 karar tek tek okundu; sayfadaki her tespit ilgili kararın paragraf numarasıyla verildi ve alıntıların kararda birebir geçtiği denetlendi. Dava türlerine göre verilen sayılar karar özetlerinin taranmasına dayanan yaklaşık değerlerdir. Mahkemenin sınıflandırması nadiren hüküm fıkrasıyla uyuşmayabiliyor; bu sayfada çelişki olduğunda hüküm fıkrası esas alındı.