Toplantı ve gösteri yürüyüşü hakkı: Anayasa Mahkemesi hangi müdahaleyi ihlal sayıyor?

Sonuçlar: şikâyetlerin yarısında ihlal

Toplantı ve gösteri yürüyüşü hakkına ilişkin şikâyetlerin ana başlığında 316 kararda 331 şikâyet var ve 155'inde ihlal bulundu. Hakkın diğer başlıklarıyla (idari para cezası, kamu görevlisi disiplin cezası ve diğerleri) birlikte toplam 215 şikâyette ihlal kararı verildi; 58 şikâyet açıkça dayanaktan yoksun bulundu, 36 şikâyette ihlal olmadığına karar verildi, 25 şikâyet başvuru yollarının tüketilmemesi nedeniyle reddedildi.

İhlal kararları 2022'den beri yoğun: 2022'de 43, 2023'te 27, 2024'te 37, 2025'te 30, 2026'da şimdiye kadar 18 şikâyette ihlal bulundu. İhlal bulunan şikâyetlerin 127'sinde yeniden yargılamaya, 128'inde manevi tazminata hükmedildi.

Gösteriye katılma nedeniyle mahkûmiyet: kanunilik

Hamit Yakut, 2011 seçimleri öncesindeki aday iptallerini protesto eden ve olaylara dönüşen bir gösteriye katılmış, dağılmayan grubun içinde olduğu gerekçesiyle "terör örgütüne üye olmamakla birlikte örgüt adına suç işleme" suçundan hapis cezası almıştı. Genel Kurul, TCK m. 220/6'nın uygulandığı hâliyle belirli olmadığını ve kişiyi keyfî müdahaleye karşı korumadığını belirterek müdahalenin kanunilik şartını sağlamadığına karar verdi (Hamit Yakut [GK], B. No: 2014/6548, 10/6/2021, §§ 116, 118).

Buna karşılık Kemal Ece'nin cezası ihlal sayılmadı. Kobani Günü toplantısının düzenleme kurulu başkanı olan Ece'ye, üçüncü kişilerce asılan terör örgütü lideri ve mensuplarının posterlerini kaldırması tebliğ edilmişti; kaldırmadığı için propaganda suçundan cezalandırıldı. Genel Kurul, gerçek tehditlere karşı alınan tedbirlere aykırı toplantılarda suç işlenmesi hâlinde ceza verilebileceğini hatırlattı ve cezalandırmayı orantılı buldu (Kemal Ece [GK], B. No: 2021/41848, 25/2/2025, §§ 60–62). Beş üye bu sonuca katılmadı.

Gösteriye katılma nedeniyle tutuklama

Anayasa Mahkemesi tutuklamanın toplantı hakkına etkisini incelerken önce tutuklamanın hukuka uygun olup olmadığına bakıyor; bu sonuç toplantı hakkı değerlendirmesini de belirliyor (Umut Kabaklı, B. No: 2024/40277, 17/2/2026, § 31).

Umut Kabaklı, 2024'te yasaklanan 1 Mayıs yürüyüşü için Saraçhane'de toplanan grupta yer aldığı için tutuklanmıştı. Görüntü kayıtları savcılıktaydı, kaçma şüphesine dair somut bir olgu gösterilmemişti ve suçlar tutuklama nedeninin varsayıldığı katalog suçlardan değildi (Umut Kabaklı, § 24). Mahkeme hem kişi hürriyetinin hem toplantı hakkının ihlal edildiğine karar verdi (§§ 26, 33). Seval Gülmez'de ise tutuklama kararlarının gerekçeleri yeterli bulunduğundan toplantı hakkı şikâyeti de reddedildi (Seval Gülmez, B. No: 2022/59107, 28/5/2025, §§ 41–42).

Ev hapsi gibi adli kontrol tedbirlerinin değerlendirmesi gözaltı ve ev hapsi sayfasında, tutuklamanın genel ölçütleri tutuklamaya karşı bireysel başvuru sayfasında anlatılıyor.

Yasaklama ve dağıtma

Taksim Meydanı'nda 1 Mayıs'ı kutlamak isteyen sendikaların yürüyüşü, yürüyüş başlamadan kolluk tarafından dağıtılmıştı. Genel Kurul, etkinliğin kamu düzenini nasıl bozacağının, meydanda yapılmasını mümkün kılacak tedbir alınıp alınamayacağının ve önerilen alternatif mekânın hakkı etkisiz kılıp kılmayacağının değerlendirilmediğini belirtti (Türkiye Devrimci İşçi Sendikaları Konfederasyonu (DİSK) ve diğerleri (2) [GK], B. No: 2016/14518, 12/10/2023, §§ 83–84). Toplantı hakkı ihlal edildi (§ 85).

Salgın döneminde Ankara İl Umumi Hıfzıssıhha Kurulunun il genelindeki bütün etkinlikleri erteleyen kararlarına dayanılarak bir basın açıklaması engellenmişti. Genel Kurul, kurulun bu kapsamda karar alma yetkisinin kanuni dayanağı bulunmadığını ve müdahalenin öngörülebilir olmadığını belirterek ihlal buldu (Selma Atabey [GK], B. No: 2021/38893, 27/9/2023, §§ 51, 53, 55).

Valilik yasaklarına karşı önce idari yargı

Genel Kurul 2025'te önemli bir usul kuralı koydu: valilik ya da kaymakamlığın yasaklama kararları gibi idari işlem ve eylemlerle toplantı hakkına müdahale edildiğinde, önce idari yargıda dava açılması gerekiyor (Meral Danış Beştaş (6) [GK], B. No: 2022/35, 23/10/2025, § 58). Yasaklara karşı idari yargıya gitmeyip yalnızca ceza soruşturması yolunu tüketen başvurucunun şikâyeti bu nedenle reddedildi (§§ 38–39).

Dosyanızda nelere bakabilirsiniz?

1. Size yönelik müdahale ne: yasaklama ya da dağıtma mı, gözaltı ya da tutuklama mı, mahkûmiyet mi, disiplin ya da idari para cezası mı? Tüketilmesi gereken yol buna göre değişiyor.
2. Valilik ya da kaymakamlık yasağına karşı idari yargıda iptal ya da tam yargı davası açtınız mı?
3. Tutuklama kararında kaçma ya da delil karartma tehlikesi somut olarak gösterilmiş mi?
4. Mahkûmiyet hangi maddeye dayanıyor? TCK m. 220/6 gibi belirsiz bir hükme mi, yoksa sizin somut bir eyleminize mi?
5. Toplantının barışçıl olup olmadığı, sizin şiddete katılıp katılmadığınız kararlarda nasıl değerlendirilmiş?

Bu soruları Başvuru Testi ile adım adım cevaplayabilir, sonucu benzer kararlar ve beklenecek giderimle birlikte görebilirsiniz.

Bu sayfa nasıl hazırlandı?

Anayasa Mahkemesi Kararlar Bilgi Bankası'nda yayımlanan bireysel başvuru kararlarından, Mahkemenin "toplantı ve gösteri yürüyüşü" olarak sınıflandırdığı şikâyetleri içeren 316 kararın ve hakkın diğer başlıklarındaki şikâyetlerin sonuç ve giderim bilgileri Mahkemenin kendi sınıflandırmasından sayıldı. Belirleyici 7 karar tek tek okundu: Genel Kurul kararları, farklı sonuç alan karar çiftleri ve ret örnekleri. Sayfadaki her tespit ilgili kararın paragraf numarasıyla verildi; alıntıların kararda birebir geçtiği, künyelerin ve sonuçların Mahkemenin kayıtlarıyla uyuştuğu denetlendi.