Tanık sorgulama ve tanık dinletme hakkı: Anayasa Mahkemesi hangi durumda ihlal buluyor?

Sonuçlar ve son iki yıldaki artış

Yayımlanan 342 kararda bu konuda 355 şikâyet var. Anayasa Mahkemesi 153 şikâyette ihlal buldu, 26 şikâyette ihlal olmadığına karar verdi, 111 şikâyeti açıkça dayanaktan yoksun saydı. 29 şikâyet başvuru yollarının tüketilmemesi, 13 şikâyet süre aşımı nedeniyle reddedildi.

İhlal kararlarının çoğu yeni: 2024'te 40, 2025'te 51 şikâyette ihlal bulundu; 2023'te bu sayı 13'tü. Genel Kurul da 2025'te iki ihlal kararı verdi: Selçuk Arslan ve R.T.

Aleyhteki tanık: üç aşamalı test

Anayasa Mahkemesi, duruşma öncesinde veya dışında alınan tanık beyanının mahkûmiyette kullanılmasını üç soruyla denetliyor (Selçuk Arslan [GK], B. No: 2020/19752, 6/2/2025, § 82):

1. Tanığın duruşmada hazır edilmemesinin geçerli bir nedeni var mı?
2. Sanığın sorgulayamadığı tanığın beyanı mahkûmiyetin tek veya belirleyici delili mi?
3. Öyleyse savunmanın karşılaştığı zorluğu telafi eden yeterli güvenceler sağlandı mı?

Geçerli neden. Tanığın başka bir ilde oturması tek başına geçerli neden değil. Selçuk Arslan dosyasında mahkeme tanıkların duruşmaya getirilmesinin zor olup olmadığını hiç tartışmamış, yargı çevresi dışında olmalarını istinabe için yeterli saymıştı (Selçuk Arslan, § 92). CMK m. 180/5 ise SEGBİS imkânı varsa tanığın bu yöntemle dinlenmesini öngörüyor; mahkemenin neden SEGBİS kullanmadığına dair dosyada bir bilgi yoktu (§ 94).

Geçerli neden gösterilmemesi tek başına ihlal sonucunu doğurmuyor. Mahkeme bu durumda ikinci aşamaya geçiyor ve beyanın hükümdeki ağırlığına bakıyor (R.T. [GK], B. No: 2021/47924, 29/5/2025, § 26; T.C., B. No: 2020/16404, 5/6/2024, § 20).

Tek veya belirleyici delil. Tek delil, sanık aleyhine başka delil bulunmaması demek. Belirleyici delil ise davanın sonucunu ağırlıklı olarak etkileyen delil; diğer deliller güçlendikçe tanık beyanının belirleyici olma ihtimali azalıyor (Baran Karadağ, B. No: 2014/12906, 7/5/2015, § 65). Derece mahkemesi beyanın ağırlığını gerekçesinde tartışmamışsa bu değerlendirmeyi Anayasa Mahkemesi kendisi yapıyor (R.T., § 28).

Dengeleyici güvenceler. Tanığın, sanığın soru sorabileceği biçimde SEGBİS ile dinlenmesi telafi edici bir güvence sayılıyor (Selçuk Arslan, § 89). Müdafiin katıldığı ve tanığa soru sorabildiği duruşma da bazı durumlarda yeterli; ancak beyan fiziksel teşhise ya da maddi olaya ilişkinse sanığın kendisinin tanıkla aynı duruşmada bulunması gerekebilir (Kadir İnan, B. No: 2020/23928, 30/10/2024, § 37). Sanığa olayları kendi açısından anlatma imkânı tanınması ise tek başına yetmedi: Selçuk Arslan'a bu imkân tanınmıştı, Mahkeme yine ihlal buldu (Selçuk Arslan, §§ 94–95).

Aynı testte farklı sonuçlar

Zeynep Alkaç ile T.C. arasındaki fark yalnızca delil durumunda. İkisinde de mahkeme tanıkları getirmek için çaba göstermemiş ve gerekçe yazmamıştı. Zeynep Alkaç'ın mahkûmiyeti yalnızca tanık beyanlarına dayanıyordu (Zeynep Alkaç, B. No: 2020/23311, 6/6/2024, § 24). T.C.'nin mahkûmiyeti ise ayrıca Bank Asya hesap hareketlerine ve örgütle bağlantılı dershanelerde çalışmasına dayanıyordu; Mahkeme beyanları belirleyici saymadı (T.C., § 22).

Başka delillerin varlığı her zaman kurtarmıyor. Yasin Şen dosyasında tanık beyanlarını destekleyen deliller vardı; Mahkeme bunların, belirleyici tanıkları sorgulayamamanın yarattığı sınırlamayı telafi etmediğine karar verdi (Yasin Şen, B. No: 2020/14526, 8/2/2024, § 19).

R.T. kararında Genel Kurul belirleyiciliği cezanın miktarına da uyguladı: sorgulanmayan tanık beyanı cezanın belirlenmesinde ve bireyselleştirilmesinde belirleyici ölçüde kullanılmıştı (R.T., § 37). Karara üç üye katılmadı (§ 38).

Okunan beyan, dinlenmiş beyan değildir

Genel Kurul R.T. kararında, tanık beyanını içeren tutanağın duruşmada okunmasının tanığın duruşmada dinlenmesinin eş değeri olmadığını vurguladı (R.T., § 24). CMK m. 210/1 de olayın delili tek bir tanığın açıklamasından ibaretse tanığın duruşmada mutlaka dinlenmesini öngörüyor. Mahkeme, Yargıtayın bazı kararlarında bu hükmü tanık beyanının belirleyici olduğu durumlara da uyguladığını not etti (§ 25).

Feragat: beyanın okunmasına itiraz etmemek yeterli mi?

Selçuk Arslan, istinabeyle alınan beyanlar duruşmada okunurken ayrıca itiraz etmemişti. Ancak tanıkların mahkeme huzuruna getirilmesini dilekçeyle istemiş, müdafii de esas hakkındaki savunmada tanıklarla yüzleştirilmediğini yazmıştı. Genel Kurul, okumaya karşı çıkmamanın bu durumda haktan feragat sayılamayacağına karar verdi (Selçuk Arslan, § 67).

Bunun tersi Atila Oğuz Boyalı kararında görülüyor: ne başvurucu ne avukatı tanıkların dinlenmesini istemişti, hüküm de yalnızca bu beyanlara dayanmıyordu; şikâyet açıkça dayanaktan yoksun bulundu (Atila Oğuz Boyalı, B. No: 2013/99, 20/3/2014, §§ 55–56).

Gizli tanık

Gizli tanık beyanı da aynı testle inceleniyor; ilk soru kimliğin neden gizlendiği. Baran Karadağ dosyasında kimliğin gizlenmesi için hiçbir gerekçe gösterilmemişti ve hüküm belirleyici ölçüde gizli tanığın ifadesine dayanıyordu (Baran Karadağ, §§ 69, 75). Mahkeme aleyhteki tanığı sorguya çekme hakkının ihlal edildiğine karar verdi (§ 76).

Kadir İnan dosyasında ise gizli tanık, başvurucunun yokluğunda ama müdafiinin hazır bulunduğu ve soru sorabildiği duruşmada dinlenmişti. Başvurucu tanığı neden kendisinin de sorgulaması gerektiğini açıklamamıştı; şikâyet açıkça dayanaktan yoksun bulundu (Kadir İnan, §§ 39, 41).

Lehe tanık: tanık dinletme talebi

Savunma tanığının dinlenip dinlenmeyeceği kural olarak derece mahkemesinin takdirinde. Bu hak, sanığın lehine olan bütün tanıkların dinlenmesini gerektirmiyor. Sanığın, tanığın neden önemli ve gerçeğin ortaya çıkması için neden gerekli olduğunu açıklaması gerekiyor (Atila Oğuz Boyalı, § 54; Gazi Mut, B. No: 2021/25319, 18/4/2024, § 12).

Gazi Mut, mağdurun kendisine husumet beslediğini göstermek için tanık dinletmek istemişti. Mahkeme tanıkların olaya bizzat tanık olmadığını ve yargılamaya yenilik katmayacaklarını gerekçe gösterdi (Gazi Mut, § 13); şikâyet açıkça dayanaktan yoksun bulundu (§ 15). Seyid Narin dosyasında da talep esasa etkisi olmayacağı gerekçesiyle reddedilmiş, mahkeme olayın görüntü tespit tutanağını incelemişti; Genel Kurul ihlal görmedi (Seyid Narin [GK], B. No: 2018/20156, 18/5/2022, §§ 75, 77).

İhlal bulunan bir örnek idari para cezasından: Oğuzhan Kaplan'a verilen ceza yalnızca kolluk tutanağına dayanıyordu. Tutanağın aksini ispat için gösterilen iki tanık dinlenmedi; Mahkeme bunun başvurucuyu idare karşısında önemli ölçüde dezavantajlı duruma düşürdüğüne karar verdi (Oğuzhan Kaplan, B. No: 2021/64508, 17/7/2024, §§ 23–24).

Bu şikâyetler nerede reddediliyor?

Derece mahkemesinde talep yoksa. İnfaz hâkimliğinde tanık dinletme talebinde bulunmayan hükümlülerin şikâyeti başvuru yollarının tüketilmemesi nedeniyle kabul edilemez bulundu (Ercan Yıldız ve diğerleri (2) [GK], B. No: 2022/60188, 8/7/2025, §§ 62, 67). Tanık talebini yargılama sırasında, istinafta ve temyizde açıkça yazmak gerekiyor.

Başvuru süresi. Birnur Doğan tanık sorgulama şikâyetiyle başvurmuştu; Genel Kurul esasa girmeden süre aşımı kararı verdi. Otuz günlük süre, baro tarafından görevlendirilen müdafiin nihai kararı UYAP'tan okuduğu tarihte başladı (Birnur Doğan [GK], B. No: 2020/34420, 31/1/2024, § 51). Cezaevindeki başvurucunun onayıyla kararı UYAP'tan üçüncü kişiler okumuşsa süre bu okuma tarihinden başlıyor (§ 57). Başvuru bu tarihlerden otuz günden fazla sonra yapıldığı için reddedildi (§ 58).

Beyan belirleyici değilse. Açıkça dayanaktan yoksunluk kararlarının çoğunda Mahkeme, sorgulanamayan tanığın beyanı dışında hükmü taşıyan başka deliller buldu (Mustafa Bayır, B. No: 2021/2756, 13/2/2024, § 30; F.H. (2), B. No: 2021/51731, 18/9/2024, § 18).

İhlal kararı ne kazandırır?

İhlal bulunan 153 şikâyetin 150'sinde Anayasa Mahkemesi yeniden yargılamaya karar verdi. Tazminat çoğunlukla reddediliyor: Mahkeme yeniden yargılamanın yeterli giderim sağlayacağını kabul ediyor (R.T., § 43; Yasin Şen, § 25; Zeynep Alkaç, § 29; Baran Karadağ, § 82). Yeniden yargılamada tanıkların bu kez duruşmada ya da SEGBİS ile dinlenmesi istenebilir.

Dosyanızda nelere bakabilirsiniz?

1. Aleyhinizdeki tanık nerede ve nasıl dinlendi: duruşmada mı, istinabeyle mi, başka bir dosyada mı, gizli tanık olarak mı?
2. Mahkeme tanığın neden duruşmaya getirilmediğini ya da neden SEGBİS ile dinlenmediğini gerekçede açıkladı mı?
3. Gerekçeli kararda bu beyan dışında hükmü taşıyan başka delil var mı? Beyan cezanın miktarını etkiledi mi?
4. Tanığın duruşmada dinlenmesini dilekçeyle ve esas hakkındaki savunmada istediniz mi? İstinaf ve temyizde tekrarladınız mı?
5. Savunma tanığı talebinizde tanığın neyi ispatlayacağını ve neden gerekli olduğunu yazdınız mı?
6. Nihai kararı avukatınız UYAP'tan hangi tarihte okudu? Otuz günlük süre o tarihte başlamış olabilir.

Bu soruları Başvuru Testi ile adım adım cevaplayabilir, sonucu benzer kararlar ve beklenecek giderimle birlikte görebilirsiniz. Tanık beyanının delil değeri ve itiraz yolları tanık beyanı tek başına yeterli mi yazısında, hukuka aykırı deliller hukuka aykırı delil ve yeniden yargılama sayfasında anlatılıyor.

Bu sayfa nasıl hazırlandı?

Anayasa Mahkemesi Kararlar Bilgi Bankası'nda yayımlanan bireysel başvuru kararlarından, Mahkemenin "tanık dinletme ve sorgulama hakkı (ceza)" olarak sınıflandırdığı şikâyetleri içeren 342 kararın sonuç ve giderim bilgileri Mahkemenin kendi sınıflandırmasından sayıldı. Belirleyici 15 karar tek tek okundu: Genel Kurul kararları, ilke kararları, aynı şikâyette farklı sonuç alan karar çiftleri ve ret örnekleri. Sayfadaki her tespit ilgili kararın paragraf numarasıyla verildi; alıntıların kararda birebir geçtiği, künyelerin ve sonuçların Mahkemenin kayıtlarıyla uyuştuğu denetlendi.